Militairen Venezuela blijven voorlopig trouw aan Maduro

De oproerpolitie sloeg deze week in Caracas demonstraties neer tegen het bewind van president Maduro. Beeld AFP
De oproerpolitie sloeg deze week in Caracas demonstraties neer tegen het bewind van president Maduro.Beeld AFP

De onrust groeit in Venezuela, er sloegen zelfs militairen aan het muiten. Maar een militaire staatsgreep lijkt niet aanstaande.

De rebellie duurde slechts enkele uren. Tientallen leden van de Nationale Garde, een soort militaire politie, vielen maandagochtend een politiebureau in de hoofdstad Caracas aan en verspreidden filmpjes waarop zij verklaarden in opstand te komen “voor het volk van Venezuela”. Maar al snel werden 27 manschappen ingerekend. De actie was zo knullig dat militair analist Rocío San Miguel verzuchtte “dat hij meer vragen genereert dan antwoorden.”

Het incident kwam amper twee weken na de inhuldiging van Nicolas Maduro voor een volgende ambtstermijn van zes jaar. De schijnverkiezingen die daaraan voorafgingen werden binnen en buiten Venezuela gezien als een aanfluiting.

Sinds de beëdiging neemt de onrust toe. Het parlement, dat door de oppositie wordt gedomineerd en dat de facto geen macht meer heeft, erkende niet Maduro maar zijn eigen nieuwgekozen voorzitter Juan Guaidó als (tijdelijk) staatshoofd. Op straat is het onrustig. Voor woensdag zijn grote demonstraties aangekondigd.

Het was alweer bijna een half jaar geleden dat Maduro werd geconfronteerd met rebellerende militairen. In augustus ontploften tijdens een militaire parade twee drones met explosieven, klaarblijkelijk bedoeld voor het podium waarop Maduro de militairen te woord stond. Geen van de vliegende objecten bereikten hem, maar er vielen zeven gewonden. Enkele dagen later werden twee hoge militairen gearresteerd wegens veronderstelde betrokkenheid.

Generaals

Het incident werd gezien als een teken van kwetsbaarheid van Maduro, wiens wanbeleid het land in een diepe economische en humanitaire crisis heeft gestort. Maduro heeft de steun van de militairen nodig, niet alleen omdat ze de wapens hebben. Generaals zitten ook op sleutelposten op ministeries, ambassades en het strategisch belangrijke staatsoliebedrijf. Het zou rommelen binnen de Venezolaanse kazernes. Een jaar geleden dook ook al een opstandige militair op en in 2017 riep een heel bataljon op tot rebellie.

Maar de incidenten tonen ook hoe groot de greep van Maduro op de militairen nog is. “Maduro kan nog rekenen op de steun van de strijdkrachten,” zegt politiek analist Carlos Romero. De opstand maandag kreeg geen navolging van andere militairen, net zomin als bij eerdere muiterijen. Maduro legt de generaals in de watten met een goed salaris en andere privileges.

Kolonels verdienen tientallen malen het minimumloon en daarnaast kunnen zij rekenen op extra inkomsten dankzij de controle over smokkelroutes van geld, drugs, benzine en voedsel. De steekpenningen aan controlerende militairen leiden tot miljoeneninkomsten. Omverwerpen van de regering Maduro zou deze privileges in gevaar brengen.

Een andere factor is de contraspionage, volgens ingewijden in handen van Cubaanse geheime dienst die kan bogen op een halve eeuw ervaring met het tijdig detecteren van dissidenten binnen de eigen gelederen. Venezuela spoort potentiële onrust binnen de strijdkrachten soms in een vroeg stadium op. In maart vorig jaar werden 24 militairen gedegradeerd of het leger uit gezet. Dat werd gezien als een zuivering.

Scheuren

Naarmate de economische en humanitaire crises dieper worden, er meer Venezolanen vluchten voor honger, schaarste en criminaliteit, er meer oppositieleiders in de cel verdwijnen, en Venezuela internationaal geïsoleerder komt te staan, lijken er scheuren te ontstaan in het revolutionaire kamp.

Hoge functionarissen vluchten het land uit, zoals onlangs een belangrijke rechter die jarenlang met het regime samenwerkte.

Daarnaast wordt de roep om militair ingrijpen steeds openlijker. Maandag, terwijl de opstand nog bezig was, riep parlementsvoorzitter Guaidó indirect op tot actie. Hij zei dat militairen “die helpen de constitutionele orde te herstellen” geen straffen hoeven te vrezen.

“Iedereen wacht op een teken dat het leger beweegt,” zegt Romero. Maar dat moment is nog niet dichtbij. “Het regime heeft bovendien nog voldoende financiële reserves en ook de steun van zo’n 30 procent van de bevolking.”

Amnestie

Vooralsnog zullen de crisis en de repressie tegen de oppositie alleen maar toenemen. Het tandeloze Venezolaanse parlement bereidt zich intussen wel degelijk voor op de transitie.

Dinsdag nam zij een wet aan die iedereen die werkt voor Maduro al bij voorbaat amnestie verleent met de mededeling dat ook voor hen “het uur is gekomen om zich aan te sluiten bij het volk van Venezuela”.

Lees ook:

Venezolanen vluchten massaal naar Brazilië en dat leidt tot spanningen: ‘De Brazilianen moeten ons niet’

Venezolanen vertrekken met tienduizenden naar buurland Brazilië, op de vlucht voor honger en ellende. Via de enige doorgaande weg in een afgelegen landstreek komen ze in arm oerwoudgebied terecht. Dat leidt tot spanningen met de plaatselijke bevolking.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden