Militairen uit Jemen: verminkt door de oorlog, bezorgd om het thuisfront

Suleyman Mutahar Hasan verloor zijn benen, armen en het zicht in zijn ogen. Zijn broer houdt hem gezelschap in het ziekenhuis. Aan de muur een foto van Hasan in betere tijden. Beeld Asmaa Waguih

Voor zwaargewonde militairen is in Jemen weinig tot geen medische hulp. Daarom worden zij vervoerd naar Egyptische ziekenhuizen. De bevolking die achterblijft wacht nog steeds op een luchtbrug naar het land.

Een Egyptische verpleegster, van top tot teen in het blauw, buigt zich over de Jemenitische patiënt Ahmed Saleh. Na het aanleggen van een infuus trekt ze zijn deken recht. Die bedekt een been met grote metalen pinnen erin. Zijn andere been verloor Saleh een maand geleden, toen hij op een mijn stapte in de regio Nihm, waar hij als militair tegen de Houthi-rebellen vocht. Het ergste vindt Saleh dat hij ook het zicht in beide ogen verloor. “Alles liever dan in deze duisternis leven”, zegt hij.

Voor de oorlog leefde Saleh met zijn vrouw en vier jonge kinderen in Dammar, een stad in de buurt van de Jemenitische hoofdstad ­Sanaa. Maar toen de stad in 2014 in handen viel van Houthi-rebellen en de burgeroorlog uitbrak moest ­Saleh, beroepsmilitair in het Jemenitische leger, vluchten. Met hulp van smokkelaars voegde hij zich weer bij zijn troepen, om vastberaden zijn land en zijn gezin terug te winnen. 

Maar sinds het ongeluk, een maand geleden, ligt hij in ­ziekenhuis Elmo’almeen in Cairo. Dagelijks belt hij met zijn vrouw en kinderen, die nog vastzitten in Dammar. “Ik mis ze ontzettend”, zegt hij, en een traan rolt over de hechtingen die in de breedte op zijn oogkas zitten. “Ik maak me zorgen. Het leven is daar nu onmenselijk. De prijzen zijn hoog, er is geen vrijheid en geen medische zorg.”

Omdat er in Jemen amper nog medische zorg beschikbaar is, stuurt het Jemenitische leger zwaargewonde militairen naar drie ziekenhuizen in Egypte. Meer dan de helft van de ziekenhuizen en dokterspraktijken in Jemen is vernietigd door bombardementen, of gesloten door gebrek aan brandstof en medisch materiaal. Daarbij laat Saudi-Arabië, dat evenals Egypte betrokken is bij de strijd in Jemen, maar beperkt hulp toe tot het land.

Luchtbrug

Hoewel Egypte ook wat maritieme- en luchtsteun aan de internationale coalitie in Jemen biedt, geeft het land vooral diplomatieke steun. In september kwam de Wereldgezondheidsorganisatie tot een overeenkomst om chronische zieken en kankerpatiënten uit Jemen via een luchtbrug in Egypte te laten behandelen.

Maar daar is nog niets van terechtgekomen. Dat frustreert de Jemenitische dokter Abd El-Fatah El-Sameia. Terwijl hij door ziekenhuis Elmo’almeen in Cairo loopt, zegt hij blij te zijn iets voor zijn landgenoten te kunnen betekenen, maar de meeste dagen voelt hij vooral woede dat hij enkel militairen kan helpen. “Terwijl wij hier nu praten sterven tientallen vrouwen en kinderen daar in hun huizen.”

Dokter El-Sameia is een van de drie Jemenitische doktoren die kiezen welke gewonde militairen naar Egypte mogen komen voor behandeling. Sinds begin vorig jaar hebben zij zo’n 1800 patiënten behandeld. Honderden anderen wachten nog op hulp. “Kogels in de hersenen, verbrijzelde ruggengraten, weggeschoten gezichten en veel amputaties”, zegt hij. “En de meesten zijn zo jong”, zegt hij. “Meestal tussen de twintig en dertig jaar.”

Net twintig

Hij loopt de kamer in van Thowaz Abdelkawi, net twintig jaar geworden. Abdelkawi speelt een spelletje op zijn telefoon in zijn ziekenhuisbed. Net als de andere mannen van zijn stam ging hij drie jaar geleden de strijd aan om het gebied rondom Dammar. Maar tijdens een aanval raakten Abdelkawi en tientallen van zijn vrienden gewond, sommige anderen kwamen om.

Hij wijst van zijn rechter- naar zijn linkerheup. “Hier schoten ze, hoeveel kogels weet ik niet meer”, vertelt hij, terwijl hij naar dokter El-Sameia kijkt. “De kogels gingen door zijn heupbot, blaas en dikke darm”, zegt de dokter. “Die zijn helemaal beschadigd.”

De gewonde Abdelkawi werd eerst door Houthi-rebellen gevangengenomen en voor zover mogelijk behandeld. “Ze hadden er niets dat mij kon helpen. Mijn tijd daar was verschrikkelijk pijnlijk”, herinnert hij. Zijn ouders kochten hem terug van de rebellen en daarop werd hij naar Egypte gestuurd. “Het is een complexe behandeling”, zegt dokter El-Sameia. “Daarbij zal hij iedere tien jaar een nieuwe heup nodig hebben.”

Psychologische zorg

Hoe het met de jongens zal vergaan als zij weer terug naar Jemen gaan, baart de dokter veel zorgen. Medische zorg is er amper voor hen, laat staan psychologische zorg. Prothesen en revalidatie voor de vele oorlogsslachtoffers met amputaties zijn nauwelijks te vinden. Daarbij zijn prijzen voor levensmiddelen zo omhooggeschoten dat de meeste ­Jemenitische gezinnen geen extra mond kunnen voeden.

Dat is een zorg voor de 25-jarige patiënt Suleyman Mutahar Hasan, die na zijn behandeling verzorgd zal moeten worden door zijn ouders. Het gezin met negen kinderen uit de stad Taez had het voor de oorlog uitbrak al niet breed. Hasan, een getalenteerde student bouwkunde, was toen de hoop van zijn familie.

Maar drie weken geleden raakte hij zwaargewond toen hij een mijn probeerde te ruimen. Hij verloor zijn beide benen, beide armen en het zicht in beide ogen. Hasan spreekt Engels, maar komt door de klap moeilijk meer uit zijn woorden. “Ik wilde mijn land repareren”, vertelt hij over zijn keuze zich bij het leger aan te sluiten. “Ik wilde alleen een land zoals andere landen. Zonder burgeroorlog, zonder vernietiging.”

Naast hem staat commandant Abdulrahman Nagi, op bezoek bij de jonge patiënten. Hij knikt eerst in stilte. “Dat is onze Yemeni dream”, voegt hij dan toe.

Militaire steun

Saudi-Arabië leidt sinds 2015 een internationale coalitie die de Jemenitische overheid militair steunt in haar strijd tegen de Houthi-­rebellen, nadat die sjiitische ­strijders grote delen van het land hadden veroverd. Saudi-Arabië ziet de door Iran gesteunde re­bellen al lange tijd als een bedreiging op het grensgebied met ­Jemen. 

Egypte kondigde in 2015 aan ook mee te helpen. President Al-Sisi volgt de Golflanden sinds zijn ­aantreden trouw, omdat zij met 12 miljard dollar aan financiële steun en tientallen miljarden aan investeringen Egypte uit de economische problemen helpen. Toch is Egypte terughoudend in Jemen: het leger is hard nodig bij de anti-terreuroperatie in eigen land. Daarbij wordt Egypte’s laatste bloedige interventie in Jemen in 1962, pijnlijk herinnert als ‘Egyptes Vietnam’.

Lees ook:

Save the Children: Bijna 100.000 kinderen Jemen stierven een hongerdood

Door de strijd in Jemen zijn naar schatting 85.000 kleine kinderen van de honger omgekomen. De organisatie Save the Children komt tot dat duizelingwekkende cijfer na analyse van VN-gegevens over zwaar ondervoede kinderen. Het gaat om een voorzichtige schatting: mogelijk ligt het dodental boven de 100.000.

Wie maar enigszins geld heeft, is al vertrokken uit Jemen

Jemenieten in Nederland proberen hun familieleden en vrienden in het oorlogsgebied zo goed en zo kwaad als het gaat te helpen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden