Milieudefensie wil schone lucht bij rechter afdwingen

Auto met rokende uitlaat. Beeld ANP
Auto met rokende uitlaat.Beeld ANP

Milieudefensie wil dat de staat sneller in actie komt om de luchtkwaliteit te verbeteren. Vandaag dient een kort geding.

De luchtkwaliteit is de afgelopen decennia enorm verbeterd, daar zijn Milieudefensie en de staat het over eens. De normen worden op een aantal punten, in en buiten de stad, overschreden. Ook daarover geen misverstand. De meningen van de twee partijen lopen pas uiteen over de vraag hoe erg het is dat Nederland zich niet altijd en overal houdt aan de Europese richtlijnen voor gezonde lucht.

Milieudefensie heeft haast. De milieuorganisatie sleepte de staat vorig jaar voor de rechter om gezonde lucht af te dwingen. Gezondheid is een mensenrecht, redeneert de actiegroep, en aangezien te hoge concentraties stikstofdioxide en fijnstof slecht zijn voor de gezondheid, schendt de staat de mensenrechten doordat ze niet voldoet aan de Europese richtlijnen.

De rechter behandelt deze zaak in november. Milieudefensie verwacht dat de uitspraak pas volgend jaar komt en dat duurt haar te lang. Om schot in de zaak te krijgen, heeft ze nu een kort geding aangespannen zodat de staat vast begint met het klaren van de lucht.

Dat die lucht niet op alle 320.000 meetpunten voldoet aan de Europese richtlijnen erkent ook de overheid. Op 99 punten wordt de norm voor stikstof overschreden, op 54 punten is er een te veel aan fijnstof. De staat rekent voor dat daar 2650 mensen last van hebben. Ze zet dat ook om in percentages van de bewoners, die liggen ver achter de komma. Zo lijken ze verwaarloosbaar, al zegt de landsadvocaat dat niet met zoveel woorden.

Zorgwekkend

Gemiddeld leven mensen dertien maanden korter door vervuilde lucht. Dat komt niet alleen doordat de normen hier en daar worden overschreden. De meeste schade wordt volgens de Gezondheidsraad geleden op de vele plekken waar de hoeveelheid fijnstof en stikstofdioxide binnen de wettelijke grenzen ligt, maar wel slecht kan zijn voor de gezondheid.

Ook gelet op dat feit, moet de staat nu in elk geval snel zorgen dat ze zichzelf aan de regels houdt, vindt Milieudefensie. Ze voelt zich daarin gesteund door de Europese Commissie. Die concludeerde dat de luchtkwaliteit hier 'zorgwekkend' is. Om vroegtijdige sterfte te voorkomen, moet Nederland van de Commissie maatregelen nemen om aan de norm te voldoen.

Zeer ingewikkeld

Wát er precies moet gebeuren kan Milieudefensie niet afdwingen. Maar ze heeft wel een idee: stop met verhoging van de maximumsnelheid tot 130. En ze vindt ook dat het rijk erop moet toezien dat er lokaal snel adequate maatregelen komen om de overschrijdingen te stoppen. De landsadvocaat noemt het 'zeer ingewikkeld' om overal de grenswaarden te halen. De staat wijst ook op de hoge kosten en de economische gevolgen.

Dat kan wel zijn, maar Nederland is wel verplicht om altijd en overal aan die plafonds te voldoen, zegt hoogleraar omgevingsrecht Chris Backes. En als dat niet lukt, dan moet er een plan komen om de luchtvervuiling ter plekke tot aanvaardbare proporties terug te brengen. "Maar dan ben je dus wel in overtreding, daar heeft Milieudefensie een punt", zegt Backes. Aangezien Nederland de zaak al eerder op orde had moeten hebben, acht hij de kans vrij groot dat de rechter Milieudefensie in het gelijk stelt.

• Komt dit door Urgenda?

De rechter bepaalde in 2015 in een zaak aangespannen door Urgenda dat de overheid zijn klimaatafspraken na moet komen. Dat baanbrekende vonnis was voor de milieubeweging een enorme opsteker, zegt Anne Knol, campagneleider mobiliteit bij Milieudefensie. Maar dit succes van Urgenda was niet de directe aanleiding om nu bij de rechter maatregelen af te dwingen voor verbetering van de luchtkwaliteit. Daarvoor wijkt het teveel af. Het buitenland diende eerder als inspiratiebron, zegt ze, zowel in Duitsland als in Engeland boekte de milieubeweging in vergelijkbare zaken succes.

Hoogleraar omgevingsrecht Chris Backes ziet wel overeenkomsten. Het beroep in de Urgendazaak loopt nog, maar los daarvan besloot de Tweede Kamer haast te maken met de klimaatafspraken. Zo'n politiek effect ziet hij ook nu: een voor Milieudefensie gunstig vonnis kan gemeenteraden en provinciale staten aanzetten tot actie om de luchtkwaliteit te verbeteren. En de Tweede Kamer om het te hebben over de maximumsnelheid van 130.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden