Milieudefensie: ultrafijnstof Schiphol risico voor gezondheid

null Beeld Trouw: Michiel van Elk. Bron: Milieudefensie
Beeld Trouw: Michiel van Elk. Bron: Milieudefensie

De uitstoot van startende vliegtuigen op Schiphol schaadt de gezondheid van tienduizenden Amsterdammers. Die conclusie trekt Milieudefensie uit onderzoek van TNO naar ultrafijnstof. Minder vluchten zijn de enige oplossing, stelt de milieuorganisatie.

TNO voerde van maart tot mei dit jaar metingen uit in het Amsterdamse Bos, ongeveer zeven kilometer ten oosten van Schiphol. Als de wind vanaf Schiphol kwam werd een duidelijke verhoging van ultrafijne deeltjes in de lucht gemeten. Ook keek TNO naar de gevolgen op 550.000 adressen in Amsterdam en Amstelveen. Op 'een aanzienlijk deel' van die adressen lijden mensen gezondheidsschade.

Internationaal onderzoek
Welke gevolgen dat zijn moet nader worden onderzocht vinden TNO en het Utrechtse universiteitsinstituut Iras. Dat ultrafijne deeltjes gezondheidsschade kunnen aanrichten is bekend, zegt Iras-directeur en hoogleraar milieu-epidemiologie Bert Brunekreef. "Maar hoe het precies zit weten we niet. Er is niet eerder naar gekeken, omdat ultrafijnstof doorgaans moeilijk is te onderscheiden van roet en stikstofdioxide", aldus de fijnstofexpert. "We kunnen dat nu onderzoeken omdat bij Schiphol relatief veel ultrafijnstof zonder die andere componenten is gemeten."

TNO ging meten nadat uit recent internationaal onderzoek rond de vliegvelden van Los Angeles en Kopenhagen was gebleken dat een groot passagiersvliegtuig bij het opstijgen gigantisch veel deeltjes per seconde uitstoot. Ook bij het dalen en taxiën komt veel ultrafijnstof uit de straalmotoren.

Milieudefensie, dat de metingen van TNO 'vertaalde' naar bestaande berekeningen van fijnstofuitstoot, vergelijkt de uitstoot van zo'n opstijgend toestel met die van een miljoen vrachtwagens die 80 km per uur rijden. Tot dusver werd aangenomen dat de vervuiling rond luchthavens vooral het gevolg was van de uitstoot van fijnstof door autoverkeer van luchtreizigers. Naar ultrafijnstof - kleiner dan 0,1 micrometer, eenduizendste van de doorsnee van een haar - werd nog niet gekeken.

Nader onderzoek
Milieudefensie berekent aan de hand van de TNO-metingen dat de levensverwachting van mensen die met de uitstoot van Schiphol te maken krijgen daalt: bij 88.000 mensen met twee maanden, bij 44.000 mensen met vier tot acht maanden, bij 10.000 mensen een jaar of meer.

Zover gaan de onderzoekers van TNO en Iras niet. In een artikel, dat vandaag op de site van het vakblad Lucht verschijnt, pleiten zij wel voor nader onderzoek naar de uitstoot en de gevolgen voor de volksgezondheid van aanwonenden en mensen die op Schiphol werken. Op basis van eerder onderzoek zou de uitstoot 'tot een toename van 3 tot 6 procent in sterfte kunnen leiden', schrijven ze, 'onder de aanname dat de uitgestoten deeltjes eenzelfde toxiciteit hebben' als de deeltjes in die eerdere studies. 'Dit is echter zeer onzeker.'

Niettemin staat voor Milieudefensie vast dat omwille van de volksgezondheid het aantal vluchten omlaag moet. "Geen onzinvluchten meer", stelt campagneleider verkeer Ivo Stumpe. Hij doelt op korte Europese reizen, die ook met trein of auto kunnen worden gemaakt. Of niet. Dat scheelt al bijna de helft van de vluchten van en naar Schiphol.

Trein
"In plaats van een zakenreis van een dag kun je ook mailen of skypen. Veel vluchten van overstappers, ruim 40 procent van het vliegverkeer van en naar Schiphol, kunnen worden vervangen door de trein, als maatschappijen dat maar zouden aanbieden, We willen niemand zijn vakantie afpakken, maar vliegen hoeft niet voor elke vakantie."

Vanaf Schiphol stijgen elke dag vijfhonderd vliegtuigen op. Het totaal aantal starts en landingen lag vorig jaar op 440.000, de luchthaven mag nog uitbreiden tot 510.000 vluchten in 2020.

Niet doen, waarschuwt Stumpe. "Naast het wegverkeer blijkt dit een nieuwe bron van ongezond fijnstof. Bij asbest heeft het veertig jaar geduurd voordat maatregelen werden genomen. Zo lang kunnen we niet meer wachten."

Abonnees lezen vandaag meer in Trouw over het 'groene aanvalsplan' van de gemeente Amsterdam om de lucht in de stad te zuiveren.

Fijnstof en ultrafijnstof

Fijnstof is de verzamelnaam voor kleine, schadelijke deeltjes in de lucht, met een doorsnee die kleiner is dan tien micrometer. Het kan bestaan uit zand en zeezout, maar ook uit deeltjes die worden uitgestoten door verbranding van fossiele brandstoffen of door mest en stro in de veeteelt.

Deeltjes die kleiner zijn dan 0,1 micrometer worden ultrafijnstof genoemd. Omdat ze zo klein zijn, dringen ze na het inademen makkelijk door in de bloedbaan, waardoor ze in het hele lichaam ontstekingen kunnen veroorzaken, wat kan leiden tot long-aandoeningen, hart- en vaatziekten, kanker en hersenschade.

Fijnstof blijft hangen in de longen en veroorzaakt vooral ademhalingsmoeilijkheden. Bij de metingen van TNO bleek het ultrafijnstof vooral te bestaan uit zwavelzuur (door de verbranding van zwavelhoudende kerosine), koolstof en organische verbindingen. Bij wegverkeer bestaat het (ultra-)fijnstof vooral uit smeerolie, koolstof en organische verbindingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden