Milieu of werk? Tropisch paradijs zit klem

Uitbreiding van industrie bij het Australische Bowen is goed voor de export en levert veel werkgelegenheid op. De nieuwe steenkoolhaven ligt alleen pal naast het Great Barrier Reef.

Het werd aangeprezen als 'de beste baan ter wereld'. De destijds 37-jarige Ben Southall verbleef in 2009 op uitnodiging van het Australische ministerie van toerisme een halfjaar op een tropisch eiland op het Great Barrier Reef en hield als tegenprestatie een weblog en een fotodagboek bij. De ondernemende Brit was gekozen uit meer dan 35.000 sollicitanten van over de hele wereld. De publiciteitsstunt kostte de Australische belastingbetaler zo'n 720.000 euro maar daar kwam heel wat voor terug. Veel publiciteit en meer vakantiegangers. En dat ondanks de dure dollar.

Maar er is meer dan natuurlijke rijkdom. De conservatief-liberale regering van minister-president Tony Abbott was nog geen honderd dagen aan de macht of de regering verleende vorige week haar goedkeuring aan de aanleg van een enorme steenkoolhaven in het tropische paradijs. Het megaproject - dat grotendeels wordt gefinancierd door de Indiase Adani Group - voorziet onder meer in de uitbreiding van een bestaande haven in - hoe toepasselijk - Abbot Point en de bouw van drie overslagterminals waarmee de exportcapaciteit van delfstoffen vanuit het achterland met 70 procent wordt vergroot.

Mijnbouw
Australië doorstond de kredietcrisis zonder kleerscheuren dankzij genereuze stimuleringsmaatregelen door de toenmalige Labor-regering. Die vrijgevigheid heeft echter gezorgd voor een begrotingstekort van ruim 30 miljard euro. De nieuwe regering belooft de overheidsfinanciën terug in evenwicht te brengen en tegelijkertijd de belastingdruk voor burgers en bedrijven te verminderen. Dat lijkt een onmogelijke opgave maar de mijnbouwindustrie moet redding bieden.

Mijnbouw is big business in Australië. De uitvoer van delfstoffen was afgelopen jaar goed voor ruim 128 miljard euro. Volgens ramingen van de Australische overheid zal dat tegen 2017 minstens 206 miljard zijn. "De investeringen in nieuwe mijnbouwprojecten zijn weliswaar over hun hoogtepunt heen maar de productie is eigenlijk nog niet eens goed op gang gekomen", aldus minister Ian Macfarlane van economische zaken.

Even verderop in Bowen - een kustplaatsje met zo'n tienduizend inwoners - kunnen ze hun geluk niet op. In juli gingen de Bowenaren massaal de straat op. Niet om te demonsteren tegen de steenkoolhaven, maar juist om hun steun voor het plan kracht bij te zetten. In het achterland liggen de mijnen en dus de banen. Aan zee verdienen ze hun boterham nu nog vooral met duikexpedities naar het Great Barrier Reef en de verhuur van hotelkamers.

Volgens plaatselijk politicus George Christensen is Bowen veel te afhankelijk geworden van het toerisme en moeten er hoognodig andere inkomstenbronnen bij. "Zonder steenkoolhaven gaan we ten onder", voorspelt de partijgenoot van Tony Abbott. Voorzitter van de Kamer van Koophandel en hoteleigenaar Bruce Hedditch ziet het van de zonnige kant. "Meer werkgelegenheid betekent meer inwoners en meer voorzieningen. Hier worden we allemaal beter van."

Tegenstanders van de steenkoolhaven vind je vooral buiten Bowen. Zij vrezen de genadeklap voor het toch al fragiele Great Barrier Reef. Het natuurgebied bestaat uit 2.900 riffen en negenhonderd eilanden over een oppervlakte van 334.400 vierkante kilometer. In 1981 verwierf het gebied een plek op de Werelderfgoedlijst maar minstens de helft van het ooit zo bonte wereldwonder is sindsdien van kleur verschoten. Onderzoekers wijten de teloorgang van het koraal aan watervervuiling en de opwarming van de aarde. Unesco dreigde eerder dit jaar het Great Barrier Reef van de Werelderfgoedlijst te schrappen als de Australische overheid niet gauw met een overtuigend rehabilitatieplan op de proppen komt.

Grote woorden
"Het Great Barrier Reef is stervende en de regering versnelt het proces", zegt fractieleider Christine Milne van de Groenen. Haar partij is weliswaar goed vertegenwoordigd in het Hogerhuis, maar speelt geen rol in het Lagerhuis met slechts één van de 150 zetels. Dus wordt er politiek bedreven met grote woorden. Volgens de Groenen is het besluit van de regering de steenkoolhaven toe te staan 'op het criminele af'.

Minister Greg Hunt van milieu vindt dat het allemaal wel meevalt. "Ik zie geen enkele reden waarom het Great Barrier Reef zijn plek op de Werelderfgoedlijst zou verliezen", zegt Hunt. De regering heeft aan het havenproject talloze randvoorwaarden gesteld om schade aan het rif te voorkomen. Volgens Hunt moet de steenkoolhaven aan dusdanig strenge eisen voldoen dat de waterkwaliteit er eerder op vooruit dan achteruit zal gaan. "Zo mag de grond die wordt uitgebaggerd voor de haven in tegenstelling tot wat aanvankelijk de bedoeling was niet worden gedumpt in zee maar moet het worden gestort op het vasteland", zegt hij.

Maar volgens Milne van de Groenen is dat slechts een deel van de waarheid. De eis van Hunt zou betrekking hebben op 12 miljoen kuub terwijl hij de baggeraars van de haven een vergunning zou willen geven om nog altijd drie miljoen kuub binnen de grenzen van het rif te lozen.

Goedkeuring door de Great Barrier Reef Marine Park Authority lijkt niet meer dan een hamerstuk. Het agentschap is verantwoordelijk voor het beheer van het rif en wordt geacht objectief te zijn, maar staat onder directe controle van minister Hunt. "Drie miljoen kuub is ruim voldoende om het water te vertroebelen", stelt Christine Milne.

Terwijl de regering beweert dat duizenden mensen hun baan zullen verliezen als het project níet doorgaat, zegt ook deze politica dat ze zich zorgen maakt over de werkgelegenheid. "Meer dan 65.000 mensen verdienen hun boterham aan het toerisme. Als het Great Barrier Reef verdwijnt, verdwijnt het toerisme. Waar moeten de mensen dan werken?"

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden