Naschrift

Miklós Martin (1931-2019) verruilde zijn waterpolocarrière voor Princeton nadat hij niet terug durfde naar zijn thuisland

Hongaarse waterpoloër Miklós Martin. Beeld Hongaarse Waterpolobond

In 1954 had de wereldpers hem nog betiteld als ’s wereld beste waterpolospeler, maar op de Olympische Spelen van 1956 zat waterpoloër Miklós Martin op de reservebank. Geblesseerd keek hij toe hoe het Hongaarse team in een keiharde wedstrijd de Russen versloeg.

'Het bloedbad van Melbourne', zoals het duel de sportgeschiedenis inging, eindigde toen een Russische speler een Hongaar zo hard in het gezicht stompte dat die bloedde. De Hongaren gingen naar de finale en werden olympisch kampioen.

Ze waren vooraf al de gedoodverfde kampioen geweest, maar bijna hadden Martin en zijn team helemaal niet in Melbourne gespeeld. Luttele weken voor de Spelen was Hongarije in opstand was gekomen tegen de Russische bezetting en even dreigde het team daardoor niet naar Australië te kunnen reizen.

Toen de opstand uitbrak, zaten de waterpolospelers afgezonderd in een trainingskamp op een berg aan de rand van Boedapest. Ze konden de schoten in de stad beneden horen en Martin, die zich zorgen maakte, ging naar beneden om te kijken hoe het met zijn familie was, vertelde hij later in een interview met de website Librarium. Hij wist het niet, maar het werd een afscheid voor jaren.

Omdat het vliegveld door de opstand dicht was, werden stadsbussen ingezet om de spelers naar Wenen te brengen. Maar de weg werd door Russen geblokkeerd en daarom week het team naar het Bratislava in toenmalig Tsjechoslowakije uit. Daar eindigden ze in een kamp zonder trainingsmogelijkheden. Om toch een beetje in conditie te blijven, werd er gevoetbald. Martin liep een knieblessure op, die hem tijdens de Spelen op de bank deed belanden.

Tactisch

Pas na een maand konden de Hongaren dankzij Franse hulp alsnog naar Australië reizen. Omdat ze inmiddels behoorlijk uit vorm waren, besloten ze het tactisch te spelen. Die tactiek bestond uit tijdrekken en de tegenstander mondeling tergen. Het werkte zo goed dat een Rus zich uiteindelijk niet meer kon inhouden en een vuistslag verkocht. De Hongaren stonden toen overigens al met 4-0 voor.

Vooraf had Martin helemaal niet verwacht dat hij na de Spelen niet naar Hongarije terug zou gaan. "Ik had ook bijna niets bij me", vertelde hij later. Maar omdat hij goed Engels sprak, had de internationale pers hem herhaaldelijk geïnterviewd over de Hongaarse situatie en hij vreesde dat de communistische machthebbers hem die commentaren niet in dank zouden afnemen. Daarom besloot hij, net als de helft van zijn teamgenoten, om in Australië te blijven. Voor de communisten was dat verraad en reden om hem uit hun sportannalen te wissen.

Dankzij bemiddeling van een sportkrant werden de achtergebleven Hongaren uitgenodigd voor een tournee langs Amerikaanse universiteiten. Het Amerikaanse waterpolo stond nog in de kinderschoenen en echt serieus namen de Hongaren die wedstrijden dan ook niet. "We waren zo veel beter dat dat niemand opviel", aldus Martin.

Tweede vaderland

Desondanks zette hij na afloop van de tournee een punt achter zijn sportcarrière. Hij merkte al snel dat Amerika destijds echt het spreekwoordelijke land van onbegrensde mogelijkheden was, als je bereid was hard te werken. Met een Hongaarse studie kunstgeschiedenis en een Amerikaanse studie Frans werd hij uiteindelijk hoogleraar aan Princeton University. Hij zag de Verenigde Staten als tweede vaderland en tegen de tijd dat hij Hongarije weer kon bezoeken, had hij herhaaldelijk nachtmerries dat hij bij terugkeer naar de VS niet meer toegelaten zou worden.

Zijn familie zag hij pas in de late jaren zestig weer, eerst tijdens vakanties aan de Joegoslavische kust, waar Martin dan een hotel afhuurde om hen onder te brengen. Vanaf de jaren zeventig kregen familieleden ook af en toe toestemming om hem in Amerika te gaan bezoeken.

Terugkijkend meende hij dat sport en de wetenschap hem kansen hadden gegeven, waarvan hij nooit had kunnen dromen. Hij prees zich gelukkig dat de wereld zich in zo'n historisch tijdperk voor hem had geopend.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nlLees meer naschriften op trouw.nl/naschrift.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden