Mijn zoon is gestorven, nu heb ik een dochter

De Canadese Steven Haworth onderging op zijn 28ste een sekseoperatie. Zijn ouders hadden nooit iets gemerkt van gendertwijfel bij hun zoon. Steven (inmiddels Gwen) maakte een film over zijn eigen leven.

Toen de Canadese Steven Haworth in 2000 op zijn 28ste aankondigde dat hij een sekseoperatie wilde ondergaan, was zijn omgeving stomverbaasd. Zijn ouders hadden nooit iets gemerkt van gendertwijfel bij hun zoon. „We hebben hier al die hockeymedailles hangen!” Zijn vrouw Malgosia zag het als een leugen dat hij haar nooit iets had verteld.

Filmstudent Steven, nu Gwen, documenteerde in de overgangsjaren van ’hij’ naar ’zij’, verwarring, woede en verdriet in zijn naaste omgeving. Maar ook liefde, vrolijkheid en onverwoestbare loyaliteit.

’She’s a Boy I Knew’ is een intiem, warm, geestig groepsportret van zes mensen die moeten wennen aan een nieuw mens in hun leven: Gwen.

In de film vertel je dat je als kind al wist dat je eigenlijk een meisje was. Hoe heb je dat gevoel zo lang kunnen onderdrukken te midden van mensen die geen conservatieve of bekrompen indruk maken?

Ik realiseerde me heel goed hoe naar transseksuelen wordt gekeken. Ik groeide op in de jaren tachtig, zag films als ’Psycho’ en ’The Silence of the Lambs’ en zag dat transseksuelen worden neergezet als slachtoffer, carnavalesk, drag queens, gewelddadig. Daar kon ik niks mee. Ik ben veel bang geweest. Nu vraag ik me wel eens af waarom het zo lang heeft geduurd: ik ben gezegend met mensen om me heen die me steunen. Maar ik werk parttime in een opvangcentrum voor transseksuelen en daar zie ik veel vrouwen die zijn verstoten of te maken hebben gekregen met fysiek geweld. Zij herinneren me aan mijn angst.

Naast interviews met je naasten en familiefilmpjes uit je jeugd gebruik je ook animatie, bijvoorbeeld om uit te beelden ’hoe ben je een meisje’. Waarom animatie?

Ik heb veel films gezien over transseksuelen en de meeste zijn heel zwaar. Denk maar aan ’Boys Don’t Cry’. Ik wilde juist een vrolijker film maken en animatie werkt dan goed. Mijn ex-vrouw Malgosia is inmiddels getrouwd met een animator en met hem heb ik dat idee besproken. Hij heeft de animaties ook gemaakt. Dat is wel gepast: mijn film gaat over familie. Ik ben ontzettend blij dat Malgosia nog steeds in mijn leven is. Veel transseksuelen verliezen mensen, er heerst veel depressie en de zelfmoordcijfers onder transseksuelen zijn hoog.

Mijn film is een ode aan mijn familie. Ze zijn door een soort rouwproces gegaan: ontkenning, shock, woede, acceptatie. Mijn moeder zegt in de film: mijn zoon is gestorven, ik heb om hem gerouwd. Nu heb ik een dochter.’ Inmiddels ziet ze Steven en Gwen als één persoon.

Welke relatie is het meest veranderd door wat je hebt meegemaakt?

Die met Malgosia en mijn moeder. Met Malgosia was ik getrouwd, we waren een stel. Nu zijn we heel goede vrienden, maar de eerste anderhalf jaar was heel moeilijk. En met mijn moeder ben ik nu veel intiemer, we zien elkaar heel veel, ze reist bijvoorbeeld graag mee naar festivals als mijn film daar draait.

Is er iets aan het vrouw-zijn wat je over het hoofd had gezien?

Het valt me op dat mensen zo open tegen me zijn. Maar ik weet niet of dat komt doordat ik vrouw ben of doordat ik me door mijn transitie zelf kwetsbaar heb opgesteld. Ik heb nog geen echte genderdiscriminatie meegemaakt, maar nu ik ben afgestudeerd verwacht ik de komende tijd als professioneel filmmaker wel tegen een aantal glazen plafonds te botsen. Volgens onderzoek is in Canada slechts 10 procent van de regisseurs vrouw, 10 procent van de scenaristen en maar 3 procent van de cameramensen. Daar had ik niet zo bij stilgestaan en dat is ontmoedigend. Maar dat is geen reden om te twijfelen aan mijn beslissing hoor.

Veel films op dit festival gaan over grove mensenschendingen, past zo’n warme film als de jouwe daar wel tussen?

Dat vind ik wel. Nee, ik ga niet met mijn camera allerlei misstanden aan de andere kant van de wereld aan de kaak stellen, maar mijn film gaat wel over positieve respons en positieve oplossingen. Die beschouw ik als het begin voor alle mensenrechtenkwesties. Bovendien heb ik mijn film gemaakt met huis-tuin-en-keuken apparatuur, ik vind dat dat meer moet gebeuren. Ik pleit voor meer diversiteit in de regisseursstoel. Pak een camera en ga je leven filmen!

Duurt het lang om te wennen aan een nieuwe naam?

Als ik iets betreur dan is het dat ik mijn ouders niet goed heb voorbereid op mijn naamswijziging. Mijn tweede naam was Thomas, naar mijn vader. Hij vond het heel erg dat die naam verdween. Ik heb het met mijn huidige partner wel eens over kinderen. Mochten we een kind krijgen dan overweeg ik ’Thomas’ weer terug te halen. Zelf vond ik het de eerste maanden wel verwarrend en duurde het soms even voordat ik reageerde op ’Gwen’. Andere mensen vonden het lastig, het kost gewoon veel tijd. In mijn familie gebeurt het nog wel eens dat iemand toch weer ’Steven’ of ’hij’ zegt. Maar dat vind ik nu wel nostalgisch.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden