Mijn vriend, Martin Bril

Meer dan een portret van Martin Bril is dit een zelfportet van een schrijver in crisis

In 'Het laatste jaar' kijkt filosoof en schrijver Dirk van Weelden terug op zijn vriendschap met de in 2009 overleden schrijver en columnist Martin Bril. Diens ontijdige dood zette hem aan het denken over schrijversidealen. Vooral die van hemzelf, maar ook die van zijn vriend. Het levert een prikkelende, meeslepende roman op, die soms toch ongemakkelijk stemt. Nu Bril dood is, kan er van repliek tenslotte geen sprake meer zijn.

Om deze schrijversvriendschap naar een universeler plan te tillen, presenteert Van Weelden zijn relaas als een roman, al prijkt op de omslag wel een gezamenlijke foto van de echte jonge Bril en de echte jonge Van Weelden. Het verhaal wordt verteld door negen schrijfmachines (beide vrienden koesterden een schrijfmachineverzameling): de Olivetti Studio 44 begint, een Olivetti Lettera 22 eindigt, en achterin vinden we plaatjes van al deze 'vertellers', speciaal voor mede-schrijfmachinefetisjisten. De namen van de hoofdpersonen zijn verbasterd tot Brent Manli en David Kennerwel: 'twee slimme, nerveuze jongens' die elkaar begin jaren tachtig als filosofiestudenten in Groningen tegen het lijf lopen.

Brent is 'een íntroverte charmeur', een opzichtige roker, "zijn handen waren voortdurend in de weer met een pakje Gitanes zonder filter, een papieren zakje driekwart-zware Javaanse jongens, Dr. Duval- vloeipapier, een oude benzineaansteker en de as die dat alles opleverde". David was geen roker "niet uit principe, meer uit instinct, angst". Het tweetal koestert samen de geschriften van Cornelis Vaandrager, verhuist na elkaar naar Amsterdam, en debuteert in 1987 met de gezamenlijke roman 'Arbeidsvitaminen' ('veel te dik', aldus Brent jaren later). Enkele boeken verder gaat ieder toch zijn eigen weg. Bril richting de voorpagina van de Volkskrant en honderdduizenden fans. Van Weelden richting filosofische romans voor een klein publiek, een enkeling goed voor een literaire prijs. In het postuum verschenen 'Jongensjaren' schreef Bril dat ze deze verwijdering stiekem allebei wel zagen aankomen, gezien hun grote onderlinge verschillen. 'Het laatste jaar' schetst het uiteengaan anders, meer als een verlating, impliciet zelfs als verraad. Brent heeft zijn talent verspild aan 'snelle bevestiging', zo zal hij tijdens zijn ziekte tegen zijn oude vriend verzuchten. "Je vertrouwt een vriend in je dode hoek", schrijft Van Weelden ergens. "Je laat hem toe te zien hoe je in je eigen ogen faalt. [...] En: "Van een vriend ken je de manieren waarop hij zichzelf voor de gek houdt op je duimpje." Tja. Om met Bril te spreken.

Meer dan een studie van vriendschap, wordt dit boek een zoekend zelfportret van een schrijver in crisis die de hooggestemde verwachtingen van weleer moet afwerpen. Die zichzelf niet spaart, maar ook weer niet tot de bodem gaat. Van Weelden schrijft over de onzekerheid en zelfkwelling van zijn alter ego David, over zijn 'gekunstelde bloedeloze maaksels'. "Hij leefde van het schrijven, maar wat hij schreef wilde maar niet leven." In het jaar na Brents dood wordt David benaderd door een gemeenschappelijke kennis van vroeger, ene Eden (!) Wildervank, toen een talent, nu een mislukte schrijver. Eden wil samen met David de ideale retroschrijfmachine ontwikkelen. De symboliek is duidelijk. Dit droombeeld moet worden afgeworpen.

En toch blijft het ongemakkelijk als David zijn stabiele thuis met vrouw en kinderen tegenover Brents gekweldere gezinsleven plaatst. Of als hij uitweidt over Brents gevoel van falen tegen het einde. Of over diens neiging in zijn columns vorm te geven aan een Beter Ik. Dat mag een waarachtige, scherpe analyse zijn, dat gestileerde Betere Ik van wijlen Bril gaat zijn oude vriend nu wel aan lezers helpen.

Dirk van Weelden: Het laatste jaar. Augustus, Amsterdam; 268 blz. euro 19,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden