’Mijn vilten kunnen mensen verzachten’

Claudy Jongstra ontwerpt vilt voor topontwerpers, maar ook voor zorginstellingen en gevangenissen. 'Plekken waar het zo belangrijk is dat mensen daar ook zachtheid en warmte ervaren.' (FOTO RECHTS SAKE ELZINGA)

Claudy Jongstra timmert als viltkunstenares al jaren internationaal aan de weg. Ze heeft de productie in eigen hand en kleurt haar vilt met plantaardige verfstoffen. „Ik probeer zo het erfgoed van Rembrandt terug te halen.”

Het was altijd al de droom van viltkunstenaar Claudy Jongstra om onafhankelijk en duurzaam te werken. Jaren heeft het geduurd, maar nu heeft ze het voor elkaar. Vorige maand werden vier akkers met ridderspoor, klaver en paardebloem in Friesland geoogst. De kleurstoffen in de planten gaat ze gebruiken om haar vilten stoffen te verven.

Trots laat Claudy Jongstra (1963) foto’s zien van de tuin die ze vorig jaar bij haar boerderij in Friesland heeft aangelegd met het geld van de Prins Bernhard Cultuurfonds Prijs voor toegepaste kunst en bouwkunst die ze in 2008 won. Honderd inheemse verfplanten en kruiden staan er in de hortus. Toen de tuin nog maar net klaar was, waren er al drie nieuwe vlindersoorten geteld. Jongstra geniet van de kleuren en geuren van de bijzondere planten die vaak in de vergetelheid zijn geraakt.

Daarnaast fungeert de tuin ook als een laboratorium voor onderzoek naar natuurlijke verfstoffen. De tuin is te klein om voldoende kleurstoffen op te leveren voor het verven van de vervilte wol die de basis vormt van haar ontwerpen. Daarom moest er een volgende stap gezet worden, vertelt ze. „Het vinden van geschikte akkers om de verfplantenteelt uit te breiden.” De belangstelling van akkerbouwers in Friesland en Groningen was boven verwachting. „Boeren willen heel graag velden beschikbaar stellen, ook voor wisselteelt. En voor het landschap zijn deze akkers een verrijking.”

Vorige maand zijn de planten geoogst en daarmee is de cirkel gesloten. Het hele proces, van grondstof tot eindproduct, heeft Jongstra nu in eigen hand. Aan het begin van het productieproces staat Jongstra’s kudde Drentse heideschapen, die de wol leveren voor haar kunstwerken van vilt.

Haar kudde verhuurt Jongstra ook als ’begrazingsbedrijf’ aan bijvoorbeeld waterschappen. Momenteel grazen ze op de dijken in Zeeland. Schapen zijn niet alleen ideaal om het gras kort te houden; ze houden de dijken ook stevig doordat ze met hun poten de grond vast trappen.

Maar het wordt steeds moeilijker om geschikte terreinen te vinden waar de schapen kunnen grazen, vertelt Jongstra. Overbemesting en kunstmest blijken een ruïnerende uitwerking te hebben. Op zwaarbemeste grond krijgen haar schapen last van diarree.

Claudy Jongstra timmert als viltkunstenares al jaren internationaal aan de weg. Haar vilten zijn opgenomen in de collecties van musea, waaronder het MOMA in New York. Jongstra had niets met dit product, tot ze vijftien jaar geleden een vilten nomadentent uit Mongolië zag met prachtig ingelegde motieven. Ze vond dat de stof zo’n eerlijke uitstraling had en verdiepte zich erin.

Zesduizend jaar voor Christus werd de techniek van het vilten al toegepast. Simpel gezegd komt die erop neer dat je wol natmaakt, waardoor de schubben van de wolvezels open gaan staan. Door te wrijven haken de vezels in elkaar en ontstaat een soepele, stevige stof die je niet meer uit elkaar kunt trekken.

Claudy Jongstra ging experimenteren om vilt, dat destijds een wat oubollig imago had – biljartlakens, hoeden en degelijke jassen – een eigentijdse en frisse uitstraling te geven. Ze vermengde de vervilte wol met zijdegarens, metaaldraad en katoen.

Met haar eerste vilt stapte ze naar modeontwerper John Galliano, die de stof meteen gebruikte voor zijn show in Parijs. Meer beroemde couturiers meldden zich, onder wie Alexander van Slobbe en Donna Karan, gevolgd door architecten, die de vilten wandtapijten van Jongstra gebruiken om kille ruimtes te verwarmen en op te vrolijken. Voor de nieuwe centrale bibliotheek van Amsterdam ontwierp ze een vilten wand. Veel opdrachten voor wandtapijten komen momenteel uit Amerika, waar ze onlangs voor het Lincoln Centre in New York een complete vilten allee heeft gemaakt.

In 2008 kreeg ze de prestigieuze Prins Bernhard Cultuurfonds Prijs voor de ’volstrekt onafhankelijke, autonome koers’ die ze volgt, zonder concessies te doen aan haar opdrachtgevers. Jongstra: „Mijn bedrijf telt acht medewerkers en groter wil ik ook niet worden. Ik zoek het in verdieping.” Ze ontwerpt nog wel wandtapijten voor bestuurskamers van grote concerns en particulieren. En als een beroemd modehuis, zoals recent Vuitton, zich meldt, zegt ze geen nee. „Maar ze moeten wel zelf naar me toe komen.” Voorrang geeft ze aan zorginstellingen, gevangenissen en ziekenhuizen. „Plekken waar het zo belangrijk is dat mensen daar ook zachtheid en warmte ervaren. Ik ben ervan overtuigd dat ik met mijn vilten mensen kan verzachten.”

Als ze een opdracht krijgt, geeft ze eerst een workshop om te ontdekken waar de gebruikers van het gebouw behoefte aan hebben en welke kleuren ze mooi vinden. Zo bezocht ze een gevangenis op Sicilië waar ze in januari een workshop wil geven aan leden van de maffia. „Als je criminelen aanspreekt op totaal iets anders dan ze gewend zijn, dan maak je wel wat los. Er gaan nu al stemmen op onder de gevangenen dat ze, als ze vrij komen, ook iets met wol willen gaan doen, van hun eigen schaapskuddes.”

In een internaat voor uit huis geplaatste meisjes met zware seksuele problemen leidde de workshop tot een unanieme keuze voor een vilten wandtapijt in meekrapkleur. Jongstra: „Meekrap is een inheemse plant met een dieprode kleurstof waaraan van oudsher helende kwaliteiten worden toegedicht. Het klinkt misschien allemaal wat soft, maar zo werkt het echt.” Ze pakt een kluwen goudkleurige wol die ze geverfd heeft met kleurstof van de wouw, een van de plannen in haar hortus. „Hier word je toch blij van? Deze warme gouden gloed doet me denken aan de kleuren van Vincent van Gogh.”

(Trouw)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden