Review

'Mijn vaderland is als het Paradijs'

Onder minder wrange politieke omstandigheden had je de verschijning van 'Shirin Dahani-Sweet lips, Music of North Afghanistan' gerust 'een voltreffer' kunnen noemen.

Maar het Leidse PAN-label werkt al jaren langs lijnen van geleidelijkheid, zodat de opnames die etnomusicoloog Jan van Belle er in 1996 maakte, bij toeval nu verschijnen. Een lichte sensatie maakt zich dan ook van je meester wegens de vervoerende muziek en het achterliggende verhaal. Van Belle is een reporter van Kuifje-kaliber met een neus voor kwaliteit. Uitgerekend op 11 september keerde hij beladen met nieuw materiaal terug uit Noord-Afghanistan. ,,Ik wilde weten hoe de oorlogssituatie daar de afgelopen jaren de muziekpraktijk van de Ismaili-bevolking beïnvloed heeft. Ik liftte mee met Rode-Kruisvliegtuigen en kreeg van krijgsheer Dostoem toestemming opnames te maken', aldus Van Belle. Al eerder legde hij onder penibele condities de verdwijnende muziekcultuur van Tadjikistan vast ('Badakhshan, mystical poetry and songs from the Ismailis of the Pamir Mountains'-PAN 2024). Toen hij zomer 1996 voor het album 'Shirin Dahani' op de bonnefooi door Noord-Afghanistan trok vond hij een gids die hem uiteindelijk naar het Rahim Takhari Ensemble leidde. Dit kwartet master musicians was tot 1994 in vaste dienst bij Radio Kaboel en vluchtte daarna voor de oprukkende Taliban naar het noorden. Vanaf 1992, toen het land zich tot Islamitische Staat uitriep, werd muziek nog oogluikend toegestaan. Maar eenmaal onder de knoet van het Taliban-regime kwam een exodus van muzikanten op gang. Van Belle: ,,De islamitische wetten leidden tot een totaal verbod op muziek, muzikanten werden geslagen, hun instrumenten vernietigd, zo ook de kostbare muziekarchieven.' Ruwweg kent de muziekpraktijk van Afghanistan vier categorieën: religieuze, klassieke, volks- en (Indiase) pop/filmmuziek. Van Belle was vooral geïnteresseerd in de zogenaamde 'falak', een volksmuziek-genre uit het noorden: ,,Falak betekent letterlijk 'hemel' en in overdrachtelijke zin 'noodlot'. Dat hoor je terug in de poëtische teksten, die meestal uit kwatrijnen bestaan. Ze gaan over melancholie, verlangen, vervreemding en scheiding.' Op luiten, troms en snaarinstrumenten improviseert het Rahim Takhari Ensemble er driftig op los. Daarbij houden ze de solozanger telkens nauwlettend in de gaten. Met abrupte wendingen en duizelingwekkende versnellingen accentueren ze de tekst. In de instrumentale stukken grijpt de essentie van de 'falak' je naar de keel wanneer woordeloos intense verlangens een uitweg zoeken. Zo heet een van de nummers 'Mijn vaderland is als het Paradijs', schrijnender kun je het je niet voorstellen. Daarom zou je 'Shirin Dahani' ook een Afghaans blues-album kunnen noemen. Weliswaar kleurt Arabische ornamentiek het geluid, de 'feel' reflecteert de desolaatheid van de vroege countryblues uit het zuiden van de Verenigde Staten, is verwant aan de oorspronkelijke Griekse rembetika en aan de Malinese griot-traditie. Genres die dagen van honger en ellende tot kortstondige geluksmomenten transformeren. De muzikanten van het Rahim Takhari Ensemble verstaan die kunst met adembenemende precisie. 'Verstonden', want ook hen trof de tali-banvloek. In 1998 werd hun vlucht-oord Mazar-i Sharif ingenomen, zodat het voorgoed gedaan was met het muziekleven van Noord-Afghanistan. Het Rahim Takhari Ensemble viel uiteen en zijn internationaal gelauwerde percussionist Malang Nejrabi, 's lands grootste 'zirbaghli'-speler, vluchtte naar Frankrijk. Daar overleed hij vorig jaar. Daarmee is 'Shirin Dahani-Sweet lips' definitief een historisch album geworden, weggesleept voor de poorten van de hel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden