Mijn robot & ik

Wat is dat toch, met mensen en robots? Geef een machine twee ogen en de suggestie van een mond en we vinden 'm al schattig. Die menselijke robot zullen we steeds vaker gaan zien, schrijft Robert Visscher. Hij sprak ook met vier jonge robotontwikkelaars.

Deze zomer stond in Nederland een schattig robotje met gele regenlaarsjes en oplichtende ogen langs de weg. Hij vroeg weggebruikers of hij mee mocht liften. De Hitchbot, oftewel liftrobot, ontwikkeld door Canadese wetenschappers, reisde sinds vorig jaar de wereld rond en ging ook op vakantie in Twente. Automobilisten die hem een rit aanboden, gingen uitgebreid met hem op de foto. Soms versierden ze hem zelfs met een oranje slinger. De ontwerpers lieten zich bij het ontwerp van de liftrobot inspireren door een klein en speels jongetje. Menig automobilist voerde een gesprek met hem tijdens de rit.

Ondanks zijn hoge aaibaarheidsfactor ging het mis. Begin augustus werd Hitchbot in Amerika vernield langs de weg gevonden. 'I guess sometimes bad things happen to good robots, but my love for humans will never fade', schreef hij op zijn facebookpagina.

De Hitchbot laat zien hoe snel we menselijke trekken in robots herkennen, of misschien vooral graag wíllen herkennen. Hij werd niet voor niets onderweg flink vertroeteld en door veel mensen gevolgd op sociale media. Dat geldt voor veel meer robots, zelfs als ze niet zo aaibaar zijn als de Hitchbot. Neem gidsrobot FROG, die wekenlang toeristen rondleidde in Sevilla en binnenkort in Enschede bezoekers de weg gaat wijzen op de campus van de universiteit. Veel mensen begonnen een gesprek met hem, ook al kon hij geen woord terugzeggen. Kennelijk zijn twee ogen en de suggestie van een mond al voldoende.

Lange tijd deden robots hun werk vooral achter hoge muren en dichte deuren van fabrieken, waar ze bijvoorbeeld auto's fabriceren. De robot met menselijke trekken bestond vooral in onze verbeelding en in de bioscoop, in films als 'Robocop', 'Terminator' en niet te vergeten 'Wall-E'. Maar we zullen ze steeds vaker tegenkomen in het dagelijks leven, verwachten experts. Niet alleen als grasmaaier of stofzuiger, maar inderdaad ook als wegwijzer. En in de zorg, waar ze chirurgen assisteren tijdens het opereren of drinken halen voor mensen die dat zelf niet kunnen. Ze nemen steeds vaker taken over van mensen of assisteren bij lastige ingrepen. Drie vragen bij de opkomst van de menselijke robot.

1) Waar zien we ze het eerst?

Reizigers op Schiphol lopen volgend jaar tegen Wegwijsrobot Spencer aan. Hij gaat reizigers helpen, die zich suf zoeken naar de juist gate of toiletten. "Spencer biedt uitkomst voor overstappende reizigers die net zijn geland. Of wijst de weg door mee te rijden, dat werkt veel beter dan borden", zegt Vanessa Evers, hoogleraar sociale robotica (Universiteit Twente), die mee werkt aan de ontwikkeling van Spencer.

KLM zal volgend jaar als eerste maatschappij de wegwijsrobot inzetten. Maar liefst zeventig procent van hun reizigers is op doorreis op de luchthaven. Dan komt zo'n wegwijsrobot wel van pas. Handig genoeg kan Spencer ook herkennen of gezinnen bij elkaar horen.

Spencer is een robothulpje. En daar gaan we nog veel meer voorbeelden van zien. Zoals robots die ervoor zorgen dat mensen langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen. Rose, die in Nederland wordt ontwikkeld, is hier een interessant voorbeeld van. Zij haalt drankjes voor patiënten die dat zelf niet kunnen. Of ze warmt een magnetronmaaltijd op. Nu nog wordt ze op afstand bestuurd, maar wetenschappers werken er aan om haar volledig autonoom te maken. Veel meer van dit soort servicerobots, die een vrij eenvoudige taak vervullen, worden nu al ontwikkeld. Bijvoorbeeld een die de was verzamelt in het ziekenhuis. Ze zijn slimmer en kunnen veel meer dan de stofzuigerrobot.

Maakt deze ontwikkeling ook de weg vrij voor de butlerrobot? Die, zodra je na een dag hard werken thuiskomt, de jas aanneemt en direct een drankje komt brengen. "Dat klinkt aanlokkelijk, maar het is heel lastig om dit soort technologie te ontwikkelen", zegt David Abbink van het Delft Robotics Institute. Zo'n 150 wetenschappers onderzoeken daar onder meer de mechanica, gebruiksvriendelijkheid en software van robots.

Abbink pakt een flesje water vast en schudt het. "Deze ongestructureerde, fijn-motorische handelingen, die wij zo even doen, zijn ontzettend moeilijk voor een robot. Qua brein kunnen robots soms al slimmer zijn dan de slimste mens. Deep Blue versloeg niet voor niets grootmeester Garri Kasparov met schaken. Maar motorisch kan elke kleuter een robot nog verslaan. Daar gaat nog veel onderzoek in zitten."

2) Hoe zullen we met ze communiceren?

Robots kunnen dan wel menselijke trekken aannemen, ze bestaan toch echt niet uit vlees en bloed. Een van de grootste uitdagingen van onderzoekers is dan ook om robots te laten communiceren met mensen. Want hoe succesvol ze straks zijn in het dagelijks leven, hangt daar van af. Een gidsrobot die je niet begrijpt, is niks waard. Dat geldt ook voor een servicerobot die je om een kop koffie vraagt en die terugkomt met vieze sokken.

Voor zo'n robot is het niet eenvoudig om een mens goed te begrijpen. "De menselijke taal verandert voortdurend", zeg Luc Steels, directeur van het Kunstmatige Intelligentie Laboratorium van de Vrije Universiteit Brussel. "Dat valt haast niet te programmeren." Er komen nieuwe woorden bij, sommige woorden krijgen een andere betekenis. Als iets cool is, heeft het niet altijd alleen met de temperatuur te maken.

"Dit speelde tot nog toe niet zo'n grote rol. De robots bevonden zich vaak in afgesloten ruimtes, zoals fabrieken. Maar nu er meer robots in de menselijke omgeving komen is communicatie ontzettend belangrijk", zegt Abbink.

Hoe stuur je bijvoorbeeld een robot aan? Abbink doet onder meer onderzoek naar intelligente auto's - een robot op wielen. Hij ontwikkelde al een slim gaspedaal waardoor je de afstand voelt met de auto die voor je staat. Nu houdt hij zich bezig met hoe bestuurders communiceren met semi-automatische wagens die binnenkort worden verwacht.

Hij benadrukt dat het heel belangrijk is dat een robot zich 'natuurlijk' gedraagt. Evers is dat met hem eens. "Want dat zijn wij gewend", zegt ze. "Stel dat je een robot in een smalle gang tegenkomt, dan is het handig als hij even snelheid terugneemt. Zo weet jij dat je er langs kunt. Dat soort gedrag moeten we robots allemaal aanleren. Dit is belangrijke non-verbale communicatie."

3) Luiden robots het einde van de mensheid in?

Robots zullen ons uiteindelijk overheersen en vernietigen. Die latente angst wordt al decennia benadrukt in films als 'The Terminator' of het meer recente 'I, Robot'. Onlangs waarschuwden ook topwetenschapper Stephen Hawking en Bill Gates (Microsoft) voor kunstmatige intelligentie die de mensheid zal overheersen. Moeten we er met een toename aan robots voor vrezen dat ze ons zullen vernietigen?

Welnee, benadrukt Steels. De Vlaamse autoriteit op het gebied van kunstmatige intelligentie, benadrukt dat het veel te voorbarig is om hier bang voor te zijn. Robots zijn nog lang niet zo handig en verstandig om de baas te spelen over mensen. Bovendien moeten ze dat zelf willen en dat lijkt hem zeer onwaarschijnlijk. "Ik vrees wel dat we te veel autonomie aan apparaten geven en dat we de menselijke kant uit het oog verliezen", aldus Steels.

Hij noemt het voorbeeld van een robot die een arts helpt om een medische diagnose te stellen. "Zo'n robot kijkt naar de symptomen en doorzoekt dan ontzettend veel teksten naar overeenkomsten. Dat is waardevol, omdat hij beter zoekt dan mensen. Maar er ontbreken ook zeer belangrijke vaardigheden. Artsen hebben inzicht, intuïtie en ervaring. En zij moeten daar gebruik van maken en niet blind op een robot vertrouwen. Het gaat niet alleen om de karakteristieken die een robot kan verwerken.

Het grote gevaar van kunstmatige intelligentie is dat het leidt tot onzorgvuldige besluitvorming. Daar moeten we ons bewust van zijn."

'Een dame vond hem schattig'

NAAM DAPHNE KARREMAN

LEEFTIJD 31

UNIVERSITEIT UNIVERSITEIT TWENTE

ROBOT FROG

"Hoe zorg je ervoor dat mensen goed begrijpen wat een robot bedoelt? Daar werk ik aan bij gidsrobot FROG (Fun Robotic Outdoor Guide). Hij heeft geen armen, dus wijzen lukt niet. In plaats daarvan heeft hij een 'pointer' die boven op zijn hoofd zit. Daarmee kan hij ergens naar wijzen. Bovendien kan FROG bepaalde details op zijn scherm laten zien, zoals een deel van een schilderij waar hij over vertelt. Zo communiceert hij met de toeristen. We willen hem zo maken, dat dit zo duidelijk mogelijk gebeurt.

Wekenlang leidde FROG toeristen rond in het Koninklijk Paleis in Sevilla. Hij vertelde wetenswaardigheden over het imposante Royal Alcazar via zijn luidsprekers en beeldscherm. Hij 'ziet' zelf groepjes mensen en vraagt ze of hij ze mag rondleiden. Dat gaat geheel autonoom. We werken aan hem in een internationaal team.

Niet alleen in Sevilla loop je FROG tegen het lijf. Ook op de campus van de Universiteit Twente gaat hij bezoekers de weg wijzen. En in de dierentuin van Lissabon leidde hij al mensen rond. Het is een leuke en eenvoudige manier om informatie te geven. Ideaal voor een klein groepje mensen, die geen gids van vlees en bloed willen hebben. Bijvoorbeeld een gezin met jonge kinderen die te onrustig zijn om een paar uur durende tour te volgen. We hadden verwacht dat het vooral jongeren aan zou spreken. Maar de mooiste reactie kwam in Sevilla van een zeventigjarige dame, die enthousiast op hem afstapte. Ze noemde FROG 'schattig' en wilde graag een rondleiding van hem."

'We hopen op winst bij het WK'

NAAM LOTTE DE KONING

LEEFTIJD 25

UNIVERSITEIT TU EINDHOVEN

ROBOT VOETBALROBOT

"Veel toeschouwers beleven onze wedstrijden alsof het mensen zijn die voetballen. Het is daarom een ontzettend leuke manier om te laten zien wat robots al kunnen en daarom doe ik dit zo graag. Ze zijn misschien nog niet zo snel als Arjen Robben of zo balvaardig als Wesley Sneijder, maar de Nederlandse voetbalrobots staan wel internationaal hun mannetje. Deze zomer speelden ze namelijk de WK-finale in China, maar verloren helaas van het thuisland.

Ik ben de teammanager van het roboticateam Tech United, waar tientallen studenten aan werken. Jaar in jaar uit verbeteren we de voetballers. Nee, onze spelers hebben geen benen, aan de voorkant zit een elektrisch aangedreven pin die uitschuift als ze schieten of pasen. Met deze schietlepel geven ze een vlak schot of een lobje. Lange tijd speelden ze elkaar direct aan. Maar dit jaar gaven ze ook regelmatig dieptepasses. Ze berekenen dan hun eigen snelheid en waar de bal terechtkomt. Bovendien was er dit keer een extra snelle robot met extra wieltjes. Alle teams delen hun vindingen met elkaar. Zodat we samen de ontwikkeling van robots verder brengen. We hebben al nieuwe plannen. Bijvoorbeeld de bal schieten met effect. Hopelijk brengt dat ons de winst bij het volgende WK. Of de Dutch Open in Eindhoven in maart volgend jaar."

'Hij houdt echte vogels voor de gek'

NAAM NICO NIJENHUIS

LEEFTIJD 28

BEDRIJF CLEAR FLIGHT SOLUTIONS

ROBOT ROBIRD

"Van jongs af aan ben ik al gefascineerd door alles wat vliegt. Ik vond als kleine jongen straaljagers al prachtig, maar ook roofvogels. Nu proberen wij na te gaan hoe vogels precies vliegen. En dat bootsen we na in de robotvogel, die we zelf bouwen. Dat is prachtig werk om te doen.

Wie niet beter weet, denkt dat onze Robird een roofvogel is. Zo sierlijk en levensecht vliegt hij door de lucht. Deze robotvogel verjaagt andere vogels, zodat ze geen overlast veroorzaken. Bijvoorbeeld bij een boer die bessen verbouwt, waar spreeuwen maar wat graag van snoepen. We houden de vogels voor de gek en beïnvloeden het ecosysteem op een natuurlijke manier. Er zijn verschillende modellen, zoals een slechtvalk en zeearend.

Binnenkort start een proef op een vliegveld met Robird. Hij moet dan andere vogels op afstand houden, zodat ze niet tegen vliegtuigen botsen of in een van de motoren belanden. Uiteraard zorgen we ervoor dat Robird op een zeer veilige afstand van de vliegtuigen blijft. Als de verbinding uitvalt, moet hij ook op veilige afstand blijven vliegen.

Eerder dit jaar was al een test bij een fruitteler. We leerden dat het zeer effectief was om spreeuwen in de vroege zomer te verjagen. Dan komen ze verderop in het seizoen niet meer terug. Zo ontdekken we meer over strategie, maar ik leer ook nog altijd bij over de vogels zelf."

'Zebro leert te staan als een mens'

NAAM GABRIEL LOPES

LEEFTIJD 39

UNIVERSITEIT TU DELFT

ROBOT ZEBRO

"Beweging fascineert mij mateloos. Ik onderzoek hoe kakkerlakrobot Zebro het beste loopt, valt, rent en weer opstaat. Wij leren dat van jongs af aan en robots moeten het zomaar kunnen. Beweging is zo belangrijk in ons leven. Het is niet voor niets dat sporten en veel sporters zo populair zijn. Dus willen we dat robots ook op de juiste en natuurlijke manier bewegen.

Een mens controleert zijn bewegingen alleen wanneer dat nodig is. We staan bijvoorbeeld nooit helemaal stil. Voortdurend leun je een heel klein beetje voor- of achteruit. We vangen onszelf als het ware steeds op. Veel alcohol drinken versterkt dit, daarom wankelen we dan. We proberen Zebro te leren net als mensen te staan. Dat is zeer interessant om aan te werken.

De kakkerlakrobot moet mensen gaan redden die bijvoorbeeld onder het puin liggen. Dat klinkt nu nog te bizar voor woorden, maar is over een paar jaar misschien heel gewoon. De robot is zo gemaakt, dat deze ook op de meest onherbergzame plekken komt. Dat is handig tijdens een reddingsmissie. Dan wordt zo'n robot vooruitgestuurd en slaat alarm als hij een overlevende vindt.

Een mini-versie van Zebro kan daarnaast in een olieraffinaderij werken om lekken te detecteren. Ook het lastig begaanbare terrein van Mars is geen probleem. Voor al deze toepassingen is het belangrijk dat Zebro op een slimme manier beweegt."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden