Klein verslag

Mijn Philip Roth is niet de uwe

Beeld Wim Boevink

Je kunt erover literatureluren tot je een ons weegt, maar iedereen heeft zijn eigen Roth. Tenminste dat denk ik. 

Mijn Roth is niet de uwe, de uwe niet de mijne. Mijn Philip Roth is de schrijver van 'Exit Ghost', 'Everyman' en vooral 'The Humbling' - zijn latere romans uit het eerste decennium van deze eeuw.

Philip Roth is dan in de zeventig, en leeft teruggetrokken en alleen in Connecticut. Hij heeft de reputatie de media te mijden. Hij schrijft boeken met een oudere man als protagonist, worstelend met het ouder worden. Everyman is een roman over de sterfelijkheid. Hij eindigt met een hartstilstand.

Roths' hoofdfiguren zijn van hetzelfde weefsel als de auteur; zijn oeuvre is bevolkt door een verzameling van literaire avatars - ik geloof dat de omschrijving van Zadie Smith komt.

Omdat het hier over míjn Roth mag gaan, wil ik iets schrijven over 'The Humbling' ('De Vernedering'). Onder literatureluurs geldt de novelle (140 pagina's) uit 2009 als een matige Roth, nooit komt hij voor op de lijstjes van grote Roth-romans. Integendeel, The Guardian vond het boek ronduit slecht, een bizarre seksuele fantasie. De bespreking eindigt met: 'misschien moet Roth wat meer de deur uit'.

Ik las 'The Humbling' nadat ik 'A Sport and a Pastime' (1967) van James Salter en 'Memories of a Marriage' (2013) van Louis Begley had gelezen - twee grote Amerikaanse auteurs die intussen ook op gevorderde leeftijd waren, ofschoon Salters boek uit de beginperiode van zijn schrijverschap komt.

De toon, de volwassenheid, de intelligente uitwisseling van ervaringen in die romans - ze bevielen me zeer.

Innerlijke stem

De toon van Roth sloot er naadloos op aan, niet stilistisch, want daar ging het me niet om, maar als innerlijke stem - alsof er tussen die stem en de auteurs niets was, geen distantie, alsof fictie niets anders kon zijn dan waarachtigheid, geloofwaardigheid.

Ik wilde nu, in deze fase van mijn leven, deze stemmen horen, mijn Salter, mijn Begley, mijn Roth. Je leest fictie, maar je ziet je eigen leven. Of fragmenten ervan - die je als lichtflitsen van melancholie bereiken.

Een man in crisis. Een beroemd acteur, de zestig gepasseerd, die niet meer acteren kan. Dat is Simon Axler, de hoofdfiguur in The Humbling. Misschien poogde Roth zijn eigen demonen te bezweren. Een beroemd schrijver die niet meer schrijven kan, wiens ideeën uitgeput raken. Zit er nog een roman in hem? En nog één? Wanneer stopt het? En wat dan te doen met de leegte? The Humbling zou Roth's één na laatste roman zijn.

Simon Axler, klassiek Amerikaans toneelacteur, stort in, verliest zijn magie, op het toneel is hij zich ineens overbewust van zijn acteren. Zijn vrouw verlaat hem, hij laat zich behandelen in een kliniek en trekt zich uiteindelijk terug in zijn huis, doof voor pogingen van zijn agent om weer het toneel op te gaan.

Dan, door een toeval, de ontmoeting met Pegeen, de dochter van collega-acteurs. Veertig is ze, ze komt uit een lesbische relatie. In Axler flakkert de lust op, en hoewel Pegeen sinds haar middelbare school geen omgang met een man had, laat ze zich verleiden. Ik denk dat The Guardian hier afhaakte, maar de Vernedering gaat verder, lustvoller, op weg naar de eindigheid.

En ik, ik ging mee.
Het was mijn Philip Roth.

Met het oog van een antropoloog en de pen van een dichter doet Wim Boevink dagelijks verslag over de grote en kleine wereld om hem heen. Lees hier eerdere afleveringen van zijn Klein Verslag.

Lees ook: De man die ten onder gaat. Het posttraumatisch proza van Philip Roth (1933-2018)

In één week raakte de Amerikaanse literatuur twee van haar gezichtsbepalende auteurs kwijt. Na vorige week de rechts-conservatieve dandy Tom Wolfe, nu de links-progressieve Philip Roth.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden