'Mijn muziek is gepeperd met suiker'

Vanaf morgen vindt in Rotterdam een vier dagen durend festival plaats rond de muziek van Jacob ter Veldhuis. Een portret met kamer- en orkestmuziek van de componist, waar de stukken met stem-samples als een rode draad doorheen lopen. Opvallend is Ter Veldhuis' samenwerking met andere kunstdisciplines, zoals beeldende kunst en ballet. Waarom kozen kunstenaars nou juist voor zíjn muziek?

Anthony Fiumara

'Een interessant terrein is voor mij niet de grens van wat muziek is, maar veel meer de grens van wat muziek vermag uit te drukken. Ik weet pas de laatste tien jaar dat dát is wat me interesseert: mensen meeslepen en verrassen. Ik schrijf nu eindelijk dingen die ik altijd heb willen doen, maar nooit heb gedurfd.'' Zo vat Jacob ter Veldhuis in een notendop samen waar hij als componist voor staat.

De muziek van Ter Veldhuis sluit niet aan bij de cerebrale avant-garde van de jaren zestig en zeventig. Ter Veldhuis schrijft daarentegen geëngageerde werken in een voor een groter publiek herkenbaar idioom. De componist maakt de alledaagse werkelijkheid in veel van zijn werken tot onderwerp. Hij verwerkt in zijn stukken regelmatig ready-mades, geluids- en beeldfragmenten uit televisieprogramma's.

,,Wat emotioneert nou meer dan het proberen te vangen van echte emoties'', zegt Ter Veldhuis hierover. ,,En die liggen op straat. In de Jerry Springershow bijvoorbeeld. Al zal niet iedereen dat met me eens zijn.'' De Amerikaanse show is het onderwerp in 'Heartbreakers', een recent werk met videobeeld en stem-samples dat tijdens het festival wordt vertolkt door jazzsextet The Houdini's.

Klaveciniste Annelie de Man speelt tijdens het vierdaagse portret 'De zuchten van Rameau', een compositie voor klavecimbel, tape en beeldprojecties van Kristien Kerstens op de klep van het instrument. De Man kent Ter Veldhuis al geruime tijd, en raakte goed bevriend met hem. ,,Toen ik voor de eerste keer een stuk van hem hoorde, viel me op dat het zo onconventioneel van gebaar was'', vertelt ze over haar eerste ervaring met Ter Veldhuis muziek. ,,Dat waardeer ik zeer. Hij laat zich niet in een hokje stoppen, leent van andere disciplines en schrikt er in zijn composities niet voor terug emotioneel te zijn. Vooral dat laatste aspect komt zelden voor in de hedendaagse muziek, maar bij hem staan ontroeren en sociaal engagement bovenaan.''

De Man noemt Ter Veldhuis een componist van uitersten, iemand die zich niet zoals anderen aan zelfopgelegde vormen houdt: ,,Hij durft daarmee ook risico's te lopen. In het Nederlandse landschap van componisten is er verder niemand die zulke dingen doet. Van een vreemde eend in de bijt is Jacob tegenwoordig misschien wel een voorloper geworden.''

Ook choreograaf Hans van Manen, die de muziek van Ter Veldhuis in drie van zijn balletten gebruikte, is zeer te spreken over de componist. Tijdens de pauze van het concert van het Nederlands Balletorkest zijn er videobeelden te zien van balletvoorstellingen waarin Van Manen strijkkwartetten en het 'Goldrush Concerto' gebruikt.

Van Manen: ,,De allereerste keer dat ik zijn muziek op de radio hoorde, ben ik vóór mijn huis in de auto blijven wachten tot ik wist van wie het was. Ik vind de klank en het gedifferentieerde ritme van zijn muziek fantastisch. Vooral dat laatste is belangrijk voor het ballet. Ik vind het ook mooi hoe het één in het ander overgaat: het is allemaal zo logisch. Zeer inspirerende muziek, waar ik altijd geweldig op heb gewerkt.''

Naast Ter Veldhuis' maatschappelijke engagement is het streven naar klankschoonheid een tweede belangrijk thema in zijn oeuvre. Het mooiste voorbeeld daarvan is 'Paradiso', een multimedia-oratorium dat zo goed als af is. De componist hierover: ,,Hierin koester ik als het ware het visioen van de hemel, en streef ik een uitdrukkelijke welluidendheid na. Net zoals in Dante's 'Divina Commedia' raak je in allerlei stadia van gelukzaligheid. Het is mijn statement tegen de geïnflateerde dissonantiezucht van de afgelopen veertig jaar. Ik ga opzettelijk en nadrukkelijk over de grenzen van het toelaatbare in de kunstmuziek heen. Laatst vond ik daar een mooie uitdrukking voor: ik probeer mijn muziek te peperen met suiker.''

,,In Paradiso wilde ik onderzoeken wat er gebeurt als je het conflict, een gegeven waar alle kunst tot nu toe op is gebaseerd, helemaal uitbant. Het wonderlijke is dat er iets gebeurt wat ik vooraf had gehoopt: de muziek is één groot tranendal, maar tegelijkertijd een weldadig harmonisch bad.''

Dat Ter Veldhuis zich niets aantrekt van taboes in de serieuze muziek beaamt ook Jaap Drupsteen, die de beelden bij 'Paradiso' bedacht. ,,Laat ik zeggen dat Jacob zich volgens de huidige muziekpraktijk met een enigszins suspect idioom bezighoudt, omdat hij die welluidendheid aanhangt. De discussie daarover interesseert me echter niet zo. Het is belangrijker dat iemand goede stukken schrijft, en de muziek van Jacob zit goed in elkaar. Aanvankelijk vond ik dat 'Paradiso' te serieus werd, maar hij heeft het veel rijker gemaakt en er meer lagen in aangebracht. Het werk bestaat uit gedragen fragmenten, maar ook uit virtuoos-swingende.''

Ter Veldhuis zegt ten slotte verguld te zijn met zijn festival. Hij beschouwt het portret als een mijlpaal die stemt tot nadenken: ,,Het festival komt op een zeer goede fase in mijn carrière. Ik heb het gevoel dat ik weet waar ik het over wil hebben in mijn muziek. Voor elke kunstenaar geldt dat als hij een kunstje eenmaal goed kan, hij vervolgens steeds aan het proberen is om het nog beter te doen. Ik denk dat ik mijn kunstje gevonden heb.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden