Mijn Moeder die huilt en het grote verdriet dat oorlog teweeg brengt

1934. Het was augustus, mijn moeder, al zeven jaar weduwe, kwam met mijn broer en mij terug van onze vakantie. We zouden met de boot van Harderwijk naar Amsterdam varen en dan verder naar Bentveld.

Op de kade aangekomen zocht ze naar de boot, maar er was niets te zien. Het werd laat en moeder werd ongerust.We liepen zoekend rond tot ze ergens een soort kantoortje zag. Zij er op af. Ze bleef maar weg en het duurde me te lang, dus ging ik haar achterna en opende de kantoordeur. Daar zag ik moeder in tranen. Gelukkig droogde zij ze af en ik hoorde iemand zeggen dat de busverbinding de beste keus was. We kwamen natuurlijk weer veilig thuis. In sprookjes gebeuren ook nare dingen en toch loopt het altijd goed af. Maar een moeder die huilt, dat vergeet je niet, al zou je het liever wel doen!

1938 Mijn moeder hertrouwde met een jeugdvriend van mijn vader die weduwnaar geworden is. Een heel gelukkige dag, ware het niet dat de zuster van mijn vader en Omaatje ontbraken, omdat schoonzus, tevens toeziend voogd, tegen Omaatje gezegd had dat ze niet naar de bruiloft hoorde te gaan uit piëteit aan mijn vader, terwijl Oma en mijn moeder veel van elkaar hielden. Ze was er zo verdrietig over. Hoor je mijn tanden knarsen?

1940 Het monotone geluid van overvliegende vliegtuigen maakte me wakker, slaapdronken liep ik de gang op. Daar kwamen ook mijn broers uit hun kamer en moeder viel snikkend vader om de hals met de uitroep “Het is Oorlog!” Het was de tweede keer dat ik mijn moeder zag huilen. Zij wist wat het betekende; ze was net zo oud als ik, toen de eerste wereldoorlog begon.

1941 Bij het avondeten vertelde vader wat hij had gehoord. Hij was erg ontdaan over de vreselijke dingen die zich in kamp Amersfoort afspeelden en moest alles kwijt. Ik was 15, hoorde het aan, het wrede gedrag, de totale onmenselijkheid.

Het groeide me boven het hoofd, ik wou iets doen, ik zou mijn bord wel willen kapot smijten en nog een en nog een, maar ik deed niets en staarde naar het bord dat misschien wel kapot gegooid wilde worden¿

En dat was nog maar het begin. Wat zou ik graag alles vergeten wat ik met ontzetting heb aangehoord, want wat voor mij in kamp Amersfoort begon, eindigde in Hiroshima en Nagasaki, en daar tussen in balde alles wat met machtswellust wreedheid te maken had, zich samen in het woord: concentratiekamp.

.

1945 Moeders broer was gefusilleerd. De broer die op haar volgt moet zich zo ellendig gevoeld hebben, dat moeder hem wilde troosten, naar hem toe wilde gaan. Vader vroeg of ik moeder op andere gedachten wilde brengen. Mammie, zei ik, wij zitten aan deze kant van de IJssel en jij wilt naar de overkant, maar die is nog in handen van de Duitsers, daar kom je niet over. Voor dit rationele argument is ze gezwicht, maar troostend voor haar was het niet.

Na de oorlog begon een fase van opbouwen en het motto was: Nooit meer oorlog.

Hoe voed je je kinderen dan op?

Ik was nog een kind toen ik een paar keer onterecht een oorvijg van mijn grootmoeder kreeg. Gelukkig stonden er genoeg goede herinneringen tegenover, zodat ik deze voorvallen maar liever wou vergeten. Maar het heeft mij wel gemaakt tot een moeder die nooit een klap in het gezicht gaf. Met vijf kinderen moest ik echter wel eens optreden.

1962 Op een dag rende ik achter mijn derde zoon aan om hem op zijn donder te geven. Op de slaapkamer gaf ik hem “billenkoek”, maar ik had mijn haarborstel in de hand.

De volgende dag bracht ik hem naar bed en toen hij zich uitkleedde zag ik allemaal kleine stipjes op zijn bil. Wat heb je daar voor raars, vroeg ik. Dat heb jij gedaan zei hij, zijn pyamabroek omhoog trekkend, “je had de borstel gedraaid.”

Dit was geen prettig voorval, toch hoort dit bij mij, zoals ik toen was.

Wil ik dit vergeten? Nee, want ik moet onthouden dat de enige manier om vrede te krijgen is om emoties met je verstand de baas te blijven om, zoals Karen Armstrong zegt, compassie te hebben oftewel respect gecombineerd met betrokkenheid. Een dagelijkse opgave en eigenlijk wil ik van wat ik zelf beleefd heb niets vergeten, behalve dan de keren dat mijn moeder huilde en ik haar niet kon troosten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden