Mijn klas, een jaar na het verlossende eindexamen

Gerwin van der Werf (rechts) met oud-leerlingen Diede, Steven en Mirjam. Beeld vivan keulards

Schrijver en muziekdocent Gerwin van der Werf volgde zijn eindexamenklas voor Tijd. Een jaar geleden deden deze leerlingen eindexamen. Nu de volgende lichting alweer afzwaait, vraagt hij zich af hoe het ze vergaan is in dat eerste jaar buiten de schoolmuren. 

Een voor een worden de vlaggen weer binnengehaald. Sommige hingen een week, andere twee, sommige hangen nog steeds in nacht en ontij. Vlaggen kennen strenge protocollen, maar niet voor geslaagden, en het is juist die goedmoedige anarchie die ik zo mooi vind. Je mag ook zelf weten of je je versleten schooltas eraan wilt laten bungelen als een terdoodveroordeelde. Kortom, je mag helemaal zelf weten hoe (en hoelang) je je bevrijding van die middelbare school viert.

Hokkerig schoolgebouw

Ja, iedere leerling ervaart het afscheid van school als een bevrijding. Bevrijding is misschien niet eens het juiste woord. Verlossing, dat komt er dichter bij in de buurt. Hoe briljant en inspirerend ons onderwijs ook is (en dat is het meestal niet), ze zijn blij dat ze van onze goede bedoelingen verlost zijn – en van dat gebouw, o man, wat zijn ze klaar met dat duffe, hokkerige schoolgebouw vol etensresten en rondrennende kinderen! De vlaggen zijn de uitroeptekens bij een prachtige prestatie, een langverwachte verlossing, en een nieuw begin.

Iedere docent heeft in het examenjaar zo nu en dan een klas waarvan hij zegt: dat was een goed stel. De ‘muziekklas’ waar ik vorig jaar afscheid van nam, dat was mijn goede stel. Ik schreef een schooljaar lang over ze in Tijd. Hun plek is alweer ingenomen door anderen, maar ik denk vaak aan ze terug, met een glimlach en een vleugje weemoed. Ik maak mezelf wijs dat zij dat ook doen. Immers, nog niemand heeft de groepsapp ‘Muziek 5h en 6v’ verlaten, er worden zelfs nog weleens dingen in gepost. En we hebben een reünie gehad. Iedereen was er. Maar goed, dat was afgelopen november.

Beeld vivan keulards

Hoe het ze vergaan is dit jaar? De een voelt zich helemaal thuis bij de studie, de ander zat volledig verkeerd. Sommigen vergaten te studeren vanwege het ‘harde feesten’ (waar ik nooit zo benieuwd naar ben) of het muziek maken (waar ik wél benieuwd naar ben), anderen gingen reizen of werken. Het is zo’n beetje wat je verwacht. Maar als je verder vraagt komen de verhalen. Hun nieuwe leven, zonder school, zorgt ervoor dat ze vaker nadenken over wie ze zijn en wat ze willen.

Bevrijding

Een jaar later: wat is er veranderd? Wat is blijven hangen van die middelbare school? En laat ik het lef hebben te vragen: wat hebben ze bij mij geleerd? Mirjam, Steven en Diede keerden op een vrijdagmiddag terug naar school om uitgebreider hun verhaal te doen.

Het valt op hoe ze zijn gegroeid, alle drie, hoeveel makkelijker ze praten over zichzelf en de wereld om hen heen. De bevrijding van de middelbare school heeft alles helderder gemaakt. Het is niet de school die je wijzer maakt, maar de verlossing ervan. Daar mag de vlag ook best voor uit. De vlaggen wapperen deze dagen ook nog een beetje voor Diede, Mirjam en Steven, voor de hele muziekklas, en voor alle jongeren die vorig jaar een diploma haalden en manmoedig hun weg weten te vinden in een nieuw leven.

‘Wat is het klein hier’

Mirjam de Zwart Beeld vivan keulards

Mirjam de Zwart (19), studeert muziekwetenschap in Utrecht

“Wat is het klein hier,” zegt Mirjam als ze door haar oude school loopt. “Zo herinner ik me het niet.” Het lijkt alsof de school symbolische afmetingen heeft gekregen: ze is hem ontgroeid. Het universiteitsgebouw waar ze nu colleges heeft, aan de Drift in Utrecht, is trouwens kleiner, maar heeft wel meer grandeur. Ik ken dat gebouw heel goed want ik studeerde er zelf in de jaren negentig.

Mirjam is van alle mensen uit de muziekklas de enige die in de muziek ‘verder is gegaan’, en wel mijn studie in mijn stad. Zij loopt nu op al die plekken waar ik liep, ze treedt in mijn voetsporen. De vraag die ik toentertijd mezelf stelde, stel ik nu haar: als je muziekwetenschap doet, wat heb je dan aan je middelbare school gehad? “Tja, algemene kennis. Verder vrij weinig, ik had allemaal bètavakken. En niet eens geschiedenis, dat vond ik in de derde een saai vak, terwijl ik nu een specialisatie in muziekhistorie ga doen!”

Van de middelbare schooltijd zal ze vooral de musicals onthouden, ze speelde jarenlang dwarsfluit in het orkest en zong ook mee. Ze ging altijd met plezier naar de muzieklessen, wat ze er geleerd heeft komt

nu goed van pas. Soms maakt ze zich zorgen om de toekomst, in een cul­tureel klimaat waarin musici onderbetaald worden en de kunsten voortdurend onder druk staan. Maar ze ziet ook mogelijkheden. “Een baan bij een orkest of concertzaal zou ik wel leuk vinden, bijvoorbeeld in de educatie.”

Ze woont op kamers. Komend jaar wordt ze voorzitter van de studievereniging van muziekwetenschap. “Ik ken iedereen. Er komen verrassend weinig mensen uit de Randstad, de mentaliteit is anders, minder ik-gericht. Het is echt gezellig.”

Mirjam straalt. Ze is op haar plek. Voor haar is het allemaal begonnen.

‘Ik had geen idee wat ik wilde gaan doen’

Steven van de Beek Beeld vivan keulards

Steven van de Beek (19) had een tussenjaar

Hij ging akelig laconiek het examen in vorig jaar, tot afgrijzen van zijn docenten. Ik hoor het hem nog zeggen: “Ach, dat examen... als je er een zeven voor haalt sta je vrijwel gelijk weer een voldoende.” Het klonk als een bezwering van zijn angst. Maar hij slaagde. “Ik had er geen rekening meer mee gehouden, dus ik had geen idee wat ik wilde gaan doen.” Een jaartje werken dan maar, om te ontdekken wat hij wil en waar hij goed in is.” In door-to-door sales was hij in ieder geval helemaal niet goed. “ ‘Goedemiddag, fijn dat u opendoet’, en dan de mensen iets aansmeren, ik werd er ziek van. Letterlijk. Misselijk en pijn in mijn buik.”

Orderpicker bij een groothandel in ­levensmiddelen werd ook geen succes, ‘zielslopend werk’. Oppassen vindt hij wel leuk, en sinds een tijdje zorgt hij een middag in de week voor Mart, een spastische jongen met een zeer laag IQ, die moeilijk beweegt en nauwelijks kan praten. “Wat een fantastische kerel is dat! Hij leeft helemaal in zijn eigen wereld, soms denkt-ie serieus dat-ie bij de F-side van Ajax zit.”

Al doende heeft Steven dus toch ontdekt dat hij een sociaal beroep wil doen, hij noemt zichzelf een vaag, zweverig figuur maar hij is ook een denker. Steven gaat na de zomer beginnen aan de opleiding muziektherapie, daar heeft hij veel zin in, het kan bovendien de springplank zijn naar een studie aan de Universiteit voor Humanistiek. “Maar misschien vind ik het zo interessant dat ik blijf.”

Zijn middelbare schooltijd was best oké, al was hij niet vooruit te branden, school was in de eerste plaats een plek om te chillen met leuke mensen. Muziek heeft hem wel veel gebracht, hij ontdekte bijvoorbeeld dat hij zingen geweldig vindt. “Weet je wat vreemd is? Ik weet nooit of ik op het podium een ander ben of dat ik juist meer mezelf word. Maar het maakt niet uit, ik heb onwijs veel lol. En muziek, ja, dat gaat toch vooral om plezier maken?”

Ik beaam het. En over hard werken

en veel oefenen, wil ik er nog achteraan zeggen, maar dat laat ik achterwege.

‘Ik kan The Beatles nu in het Chinees lezen’

Diede van Andel Beeld Vivan Keulards

Diede van Andel (19), doet China-studies in Leiden

Ze komt enigszins verwilderd binnen. De afspraak vergeten, door alle drukte: Diede heeft een tentamen waarvoor ze achthonderd Chinese karakters uit het hoofd moet leren. “Er zijn er zo’n negentigduizend. Als je er drieduizend kent, dan kun je een beetje uit de voeten met de taal.”

En ze moest naar het consulaat: ze gaat in juli naar China met een groep studenten, vandaag moesten alle ­documenten voor de visumaanvraag op de correcte wijze ingeleverd worden.

China studies, hoe kom je er eigenlijk op? “Ik had een Natuur- en Techniekprofiel, ik dacht altijd dat ik iets bèta-achtigs zou gaan doen, nou niet

dus.” Als je in de derde klas zit weet je zoiets nog helemaal niet, Diede wist pas in de zesde wat ze wilde. “Kijk, dit hebben we op college gekregen.” Ze haalt een blaadje waar de tekst van ‘The Inner Light’ op staat, een van de oosters georiënteerde nummers van The Beatles. Naast de Engelse tekst staan Chinese karakters. “Die tekst is dus uit de Tao hè. En de Beatles, haha ik moest meteen aan jou denken. Dat kan ik nu dus in het Chinees lezen.” Het blijkt nog oud-Chinees te zijn ook, “een soort Latijn maar dan voor China”.

Ze vindt het geweldig om de taal te leren, al is het bikkelen. “Er waren negentig eerstejaars, daar is

al bijna een derde van afgevallen.” Maar wat had zij dan ineens met China? “Ik ben een dag gaan meelopen. De taal en de cultuur leken me gewoon interessant. Het was wel een beetje een gok. Maar ik ga zeker door! Werken op een ambassade lijkt me leuk. Of vertaler, maar daar is niet veel werk in.”

Op de middelbare schooltijd kijkt ze tevreden terug, al waren de laatste twee jaren lang en saai en ontdekte ze pas laat wat ze wil. Het is niet dat haar leven ingrijpend is veranderd,

ze woont nog thuis. Een paar vrienden zitten helemaal in de muziek, zelf speelt ze bijna nooit meer piano. Ze was altijd erg nerveus als ze moest spelen, waardoor ze er niet echt van kon genieten. Ik bedenk dat ik haar daar meer bij had moeten helpen.

Wat ze bij mij geleerd heeft? Daar moet ze over nadenken. “Samenwerken, denk ik. Ja, samenwerken.”

Gerwin van der Werf maakte een boekje over zijn examenklas: ‘Stampen en Zingen – een muziekklas doet eindexamen’ (Ambo Anthos, € 15,99)

Lees ook:

‘Wat hield ik van mijn zooitje anarchisten in de examenzaal’

Muziekdocent en schrijver Gerwin van der Werf volgde in het schooljaar 2017-2018 zijn examenklas voor Tijd. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden