'Mijn helden zijn geen heiligen'

interview | Na zijn succesvolle tienerfilms 'Fucking Amal' en 'Together' verdween de Zweedse regisseur Lukas Moodysson van de radar. Nu is hij terug met 'We Are the Best!', een film over jonge mensen die de kracht hebben om te overleven.

Ik begrijp het gevoel wel om ergens bij te willen horen, maar het is ook heerlijk om de 'outsider' te zijn, en daar juist kracht uit te putten", vertelt Lukas Moodysson (45). De Zweedse regisseur veroverde met zijn tienerfilm 'Fucking Amal' ooit de wereld, maar verdween de laatste jaren van de radar, vanwege steeds bozere experimenten. Nu is hij terug met 'We Are the Best!', een heerlijk anarchistisch en hyperenergiek portret van drie punkmeisjes die anno 1982 besluiten een punkband op te richten, terwijl ze het er over eens zijn dat punk dood is.

Moodysson werd door Ingmar Bergman himself uitgeroepen tot de grote belofte van de Zweedse cinema. Hij was 29, en had net zijn eerste speelfilm gemaakt. 'Fucking Amal' (1998) was het opvallend gevoelige en geestige portret van twee tienermeisjes die voorzichtig hun liefde voor elkaar ontdekten.

De film sloeg in als een bom. In Zweden trok 'Fucking Amal' meer bezoekers naar de bioscoop dan 'Titanic'. De jonge regisseur werd in zijn eentje verantwoordelijk gehouden voor de Zweedse filmrenaissance. En dat terwijl hij eigenlijk niet goed wist of hij wel een filmmaker wilde zijn. Op zijn zeventiende had hij zijn eerste dichtbundel gepubliceerd; op zijn 21ste zijn eerste roman.

Maar ook zijn tweede film ging de wereld over. 'Together' was het verhaal van een typische seventies-commune, gezien door de ogen van twee kinderen die samen met hun moeder in een leefgemeenschap belanden. 'Together' was een scherpe analyse van het geïdealiseerde samenzijn, en na 'Fucking Amal' het bewijs dat Moodysson uitstekend uit de voeten kon met de rijke ervaringswereld van jeugdigen.

'Lilya 4-ever' was anders. Een woedende aanklacht tegen het ronselen van Oost-Europese tienermeisjes voor het West-Europese prostitutiecircuit. Nog grimmiger werden 'A Hole in my Heart' en 'Container', waarmee Moodysson het publiek van zich wegduwde. Zijn Amerikaanse debuut 'Mammoth' met Michelle Williams en Gael García Bernal als het yuppenpaar dat zijn omgeving verwaarloost, maakte een verbolgen, moralistische indruk, en flopte.

"Het gaat om het vinden van de juiste toon", vertelt Moodysson. "Het is zo moeilijk om uit te leggen, want het is bijna als muziek, praten over klank. Het is ook pijnlijk voor mij. Ik kan soms midden in de nacht wakker worden met het gevoel dat ik de toon heb gevonden die ik in een film wil bereiken."

Was u op zoek naar de klank van uw eerste twee films, 'Fucking Amal' en 'Together'?

"Ja, die films hadden een bepaald geluid waar ik naar terugverlangde. Niet op een nostalgische manier. Maar ik wilde weer een grappige film maken, met veel energie, waaruit hoop spreekt, en optimisme. Een film over jonge mensen die de kracht hebben om te overleven."

U hebt de afgelopen vier jaar geen films gemaakt, wel twee romans gepubliceerd.

"Ja en daarom had ik ook behoefte aan een beetje lol. Een van de twee boeken was gebaseerd op de dood van mijn eigen vader. Heel triest. Over hoe je iemand kunt missen, hoe fragiel het leven is, en het lichaam. Droomachtig. Meditatief. Er was een plan om het te verfilmen, er was zelfs al een budget, maar uiteindelijk was het te zwaar, en is het hele project afgeblazen."

'We Are the Best!' speelt in 1982. U was toen zelf 13. Waarom die tijdreis?

"De film is gebaseerd op de 'graphic novel' van mijn vrouw Coco, en die is voor tachtig procent autobiografisch. Ik heb zelf ook in een bandje gezeten, als drummer, en we konden er ¿ precies zoals de meisjes in de film ¿ niks van. Verder ben ik niet speciaal geïnteresseerd in de jaren tachtig, of de herschepping van dat tijdperk. Maar ik denk dat het moeilijker is om tegenwoordig een band te vinden met jonge meiden die bespuugd worden, en weggefloten, en dat ze dat eigenlijk wel verkwikkend vinden."

Het is nu minder okay om anders te zijn?

"Er zijn natuurlijk uitzonderingen, maar ik heb het gevoel dat jongeren, en ook volwassenen, het nu belangrijker vinden om ergens bij te horen. We hebben dat natuurlijk ook geleerd, dat iedereen erbij hoort, ongeacht seksuele oriëntatie of wat dan ook. Dat begrijp ik, en apprecieer ik. Maar als iedereen aan de norm voldoet, riskeer je ook iets te verliezen: het gevoel een 'outsider' te zijn, en dat wel prima te vinden."

U wantrouwt de mainstream?

"Ik ben niet elitair in de zin dat ik niet van populaire cultuur houd. Ik ben bijvoorbeeld een groot fan van Rihanna, en de meiden met wie ik aan de film werkte, vonden dat echt verschrikkelijk. Ik plaagde ze dan, door te vertellen dat ik ook van Miley Cyrus hield. En toen werden ze echt kwaad. Maar het is nu eenmaal leuk om van iets te houden, waarvan je niet geacht wordt te houden."

De moeder van Hedvig, het christelijke meisje, zegt onverwacht iets moois over geloven: dat er wel meer dingen zijn die je niet kunt zien, namelijk gevoelens.

"Ja, ik hou van het gevoel outsider te zijn, en om onsympathieke mensen in mijn films iets waars te laten zeggen, en sympathieke mensen iets stoms. Zo dreigen Bobo en Klara de christelijke Hedvig uit de band te zetten, als ze het geloof niet afzweert. Dat is natuurlijk kortzichtig. Maar mijn helden hoeven geen heiligen te zijn. Het geeft ze juist reliëf. Iedereen doet stomme dingen."

Dit is niet uw eerste film over meisjes. Zijn ze interessanter dan jongens?

"Over het algemeen wel. Maar ik moet erbij zeggen dat 'gender', of sekse, vaak overschat wordt. Het grootste verschil tussen de 13-jarige meisjes in de film, en mij als 13-jarige, is dat zij opgroeien in de grote stad, in Stockholm, en dat ik uit een klein plaatsje kom, overal ver vandaan. Ik heb me ook nooit zo masculien gevoeld. Mijn grootste rolmodel was mijn grootmoeder. Ik heb ook geen rijbewijs, en kan niet klussen. Mijn vrouw Coco wel. Zij stapt in de auto, en als iets kapot is, repareert zij het. Ik koop wel eens een sierraad voor haar, zoals dit armbandje. Zij draagt het niet."

U hebt drie kinderen van 17, 15 en 10. Hebt u deze punkfilm ook voor hen gemaakt?

"Misschien, ja, soms denk ik dat. Mijn jongste dochter, die een klein rolletje heeft als het zusje van Hedvig, vindt acteren geweldig. Mijn oudste zoon is in de tegendraadse leeftijd. Hij vindt film stom, is bezig met muziek, en het vinden van zijn eigen weg. Ik denk dat we niet zoveel verschillen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden