'Mijn handen jeuken'

Na enige jaren publicitair in de luwte te hebben verkeerd, staat Bram Moszkowicz weer vol in de schijnwerpers. Maandag begint de rechtszaak tegen Geert Wilders, en Moszkowicz is zijn advocaat. Feitelijk is het een strafdossier zoals hij er al honderden heeft gedaan. „Maar dit is een zeer principiële zaak op een onontgonnen gebied.”

Soms krijgt Bram Moszkowicz, zomaar op straat, wel eens een schouderklopje. ’Doe je best voor Geert Wilders’, zegt zo’n voorbijganger dan bemoedigend. ’Hij is onze held.’

De strafrechtadvocaat van het kantoor Moszkowicz, Moszkowicz, Moszkowicz & Moszkowicz heeft wel anders meegemaakt. Als strafpleiter van – om er maar eens een paar te noemen – Desi Bouterse, Cor van Hout, Willem Holleeder en Johan V. werd het hem nog wel eens voor de voeten geworpen: Hoe kun je nou zulke types verdedigen? „Elke verdachte heeft recht op een goede verdediging”, zei Moszkowicz dan.

En Geert Wilders heeft dat recht dus ook. Maandag moet de PVV-leider voor de Amsterdamse rechtbank verschijnen, verdacht van belediging van moslims en het aanzetten tot haat en discriminatie. Met Moszkowicz als zijn advocaat. ’Absurd’, noemt de Amsterdamse strafpleiter de aanklacht. Omdat iemand moet kunnen zeggen wat hij wil, zolang dat maar niet met een oproep tot geweld gepaard gaat. „Als je het niet eens bent met Wilders, dan ga je maar met hem in debat. In de Tweede Kamer, in de krant, op televisie, waar dan ook. Maar niet in de rechtszaal. Veel van zijn meest fervente tegenstanders vinden dat ook. Ik denk dat zelfs het Openbaar Ministerie die mening is toegedaan. Het OM wilde eigenlijk niet vervolgen, maar moet dat nu toch doen, op last van het gerechtshof.”

In de rust van zijn werkkamer aan de Amsterdamse Herengracht werkte Moszkowicz (50) de afgelopen maanden aan de zaak, samen met twee van zijn medewerkers. Het zijn eigenlijk alleen de ordners, in tientallen op de grond in de hoek, die aan zijn werk doen denken. In een nis naast een van de metershoge ramen hangen drie kleine portretten van Marlon Brando als Don Corleone in de maffiatrilogie ’The Godfather’. De rest is antiek: het bureau, de schilderijen, de beeldhouwwerken, de met bruin lederen fauteuils omringde salontafel (waarvan het glazen blad gedragen wordt door twee marmeren engeltjes).

Nadat hij drie jaar geleden de verdediging van Willem Holleeder neerlegde, besloot Moszkowicz, zoals hij het zelf zegt, „publicitair gezien even de luwte in te gaan”. Met het Wilders-proces staat Moszkowicz weer vol in de schijnwerpers. Maar van een afrekening met het verleden, een rehabilitatie of anderszins, wil hij niet weten. „Ik ben hooguit weer terug in de publiciteit. Maar het is niet zo dat ik een tijdlang mijn vak niet heb uitgeoefend. Integendeel. Publicitair gezien zijn het altijd de grote zaken die er uit springen. De meeste strafzaken halen de publiciteit natuurlijk niet.”

De Wilders-zaak, vertelt Moszkowicz, is feitelijk niet meer dan een strafdossier, waarvan hij er in de loop der jaren honderden heeft gekend. „Maar dan wel met inachtneming van de elementen die het tot een aparte zaak maken”, voegt hij daar aan toe. Want het proces tegen de PVV-voorman is wat Moszkowicz betreft ’een van de belangrijkste rechtszaken die Nederland gekend heeft’. En ook al noemt Moszkowicz de vervolging ’absurd’, zin heeft hij wel degelijk in het proces. „Mijn handen jeuken.”

Wat maakt het proces tegen Wilders tot zo’n belangrijke rechtszaak?

„Het is een zeer principiële zaak op een onontgonnen gebied. Wat mag iemand wel en wat mag iemand niet zeggen? Dat dat de gemoederen bezighoudt, blijkt wel uit de hausse aan publiciteit en de stortvloed aan meningen. Het moment maakt het natuurlijk ook bijzonder. We hebben hier te maken met een van de meest prominente politici van Nederland, die men probeert de mond te snoeren. Wilders is nauw betrokken bij de vorming van de nieuwe regering. Het heeft helemaal niet zoveel gescheeld of de PVV was de grootste partij geworden. Stel je voor, dan had de beoogd premier voor het hekje moeten komen.

„Ik meen overigens te weten dat het feit dat de heer Wilders nog voor de parlementsverkiezingen werd gedagvaard, een bewust geplande actie is geweest, aangestuurd vanuit de hoogste regionen van het Openbaar Ministerie. Ik kan me voorstellen dat het gewenste effect daarvan zou zijn geweest dat de heer Wilders bij de verkiezingen minder stemmen zou hebben gekregen. Als Wilders in die zin van een politiek proces spreekt, dan begrijp ik dat zeer goed.”

Hoe heeft u zich op Wilders’ verdediging voorbereid?

„Aan het begin van dit jaar heb ik de rechtbank gevraagd om achttien getuigen-deskundigen te mogen horen. Het is tenslotte een onontgonnen gebied. De reden voor dat verzoek was drieërlei. Eén: helder krijgen wat de grenzen zijn van wat men in Nederland mag zeggen en wat niet. Twee: de Europese jurisprudentie op dit gebied in beeld krijgen. En drie: een wetenschappelijke benadering over het wezen van de islam. Het is bijzonder jammer dat de rechtbank toestond om slechts drie getuigen-deskundigen te horen. In de afgelopen maanden heb ik een heel aantal door ons verlangde getuigen-deskundigen daarom zelf benaderd.

„Vergeet niet dat ook het OM zich heeft laten voorlichten. Dat was in de periode dat nog onderzocht werd of Wilders vervolgd moest worden. Daarom duurde het ook zo lang voordat daar een beslissing over werd genomen. En, stel u voor, de twee officieren in deze zaak zijn in het dagelijks leven uitsluitend belast met dit soort zaken. Zelfs zij hadden dus nog de behoefte zich te laten voorlichten. Daarmee heeft het OM in deze zaak een kennisvoorsprong op de rechters opgebouwd en met de beslissing van de rechters om de meeste getuigen-deskundigen af te wijzen, blijft die voorsprong bestaan. Dat is bijzonder opmerkelijk.”

Er is de afgelopen maanden door veel mensen veel over deze zaak gezegd. Hoe beïnvloedt dat het proces?

„De rechters in deze zaak zijn ook maar mensen. Die lezen ook kranten. Die zullen ook kennis hebben genomen van het feit dat het leeft. Dus zeker, het debat van de laatste maanden heeft invloed.”

En hoe beïnvloeden de bijzondere elementen van dit proces u?

„Ik concentreer me maar gewoon op het dossier. Laatst stond ik voor het hof in Den Bosch, dan zitten er drie mensen op de publieke tribune. Maandag kijkt de hele wereld mee. Van die enorme aandacht ben ik me bewust.”

Beeldvorming speelt een belangrijke rol in uw carrière, wellicht in uw privéleven zelfs. U bent bejubeld en verguisd. Hoe gaat u daarmee om, raakt het u?

„Onze kantoornaam is een exponent van het strafrecht. Ik zeg wat ik denk. Ik heb nu eenmaal een ander type cliënten dan veel andere advocaten. Ik ben geen grijze muis. Ik maak regelmatig mijn opwachting bij ’RTL Boulevard’ en als iets in het belang is van mijn cliënt zeg ik dat. Ik heb een mening en dat roept soms weerstanden op. Anderzijds: mijn vader (de advocaat Max Moszkowicz, red.) had al last van die vooroordelen. Mijn vak wordt soms niet begrepen, ook niet in 2010. Ik heb er een soort gelatenheid in gevonden. Het is belachelijk dat er mensen zijn die denken dat je je vereenzelvigt met degene die je verdedigt. Ik zie criminelen in de eerste plaats als mens. Dat heb ik geleerd van mijn vader.”

En dan vond hoofdredacteur Carel Kuyl van ’Nieuwsuur’ het onwenselijk dat uw partner Eva Jinek presentatrice van dat televisieprogramma werd, vanwege de relatie met u. Wat vindt u hier eigenlijk van?

„Breek me de bek niet open.”

U werd destijds, mede gevoed door publicaties in de verschillende media, gedwongen uw werk als raadsman van Holleeder neer te leggen. Heeft u die affaire definitief achter u gelaten?

„Ik wil er niet te veel meer over zeggen. Voor mij was het geen prettige tijd. Alle bestaande vooroordelen kwamen weer naar boven. In de zaak rond Holleeder heeft het OM op de man gespeeld. De stemmingmakerij strekte zich uit naar zijn raadsman, tot mij. De rol van de journalistiek kwam daar bovenop. Die heeft, vind ik, onvoldoende onderzoek gedaan naar aantoonbare onwaarheden. Er is op een ongelooflijke manier gepapegaaid. Daar kun je je op zeker moment niet meer tegen verweren. Ik heb een persconferentie gegeven en daar heb ik alles gezegd wat ik wilde. Ik heb twee, drie vrienden, die mijn klankbord zijn. Met een van hen heb ik de avond voor de persconferentie doorgebracht en wat ik toen heb gezegd, daar was de persconferentie zelf niets bij. Ik zou het nu, op dezelfde manier, weer zo hebben gedaan.”

Overweegt u wel eens iets heel anders te gaan doen?

„Een leven zonder advocatuur is voor mij haast niet voor te stellen. Ik wil een boek schrijven, naast mijn praktijk. Mensen een kijkje in de keuken bieden. Een boek over het reilen en zeilen van de strafpleiter.”

Kan het huidige strafrecht u bekoren?

„De kwaliteit van het Nederlandse rechtssysteem is goed. Maar er is wel iets aan de hand in de strafadvocatuur waar ik mij ernstige zorgen over maak. Een advocaat kan in Nederland veel te gemakkelijk strafzaken doen. Laat ik uitleggen wat ik daarmee bedoel te zeggen. Als er iemand bij mij komt die een probleem heeft op het gebied van, zeg, het bouwrecht, dan zeg ik: ’Ik waardeer dat u bij mij komt, maar gaat u naar collega X of Y, want ik weet hier onvoldoende van.’ Er zijn veel advocaten die op het gebied van het strafrecht precies hetzelfde zouden moeten doen. En dat gebeurt niet. Dat is kwalijk, want dat komt de kwaliteit van de strafadvocatuur en de positie van de verdachte bepaald niet ten goede. Er zijn te veel advocaten die zich met strafrecht bezighouden terwijl ze daar volstrekt niet voldoende voor geëquipeerd zijn. Ik maak mee dat advocaten het verschil niet weten tussen vrijspraak, ontslag van rechtsvervolging of niet-ontvankelijkheid van het OM. Dan weet ik niet wat ik hoor. Het zal er mee te maken hebben dat die advocaten natuurlijk geld in het laatje willen zien.”

Wat zou er aan moet gebeuren?

„De orde van advocaten zou hogere maatstaven moeten hanteren. Laat niet elke advocaat zomaar een strafzaak doen.

„Laat mij daar overigens aan toevoegen dat ik hiermee niet de indruk wil wekken dat er maar een paar goede strafrechtadvocaten in Nederland zijn. Dat is niet zo.”

En de kwaliteit van het OM en de rechterlijke macht, wat vindt u daarvan?

„Rechters hebben voldoende kennis en het OM heeft niveau. Persoonlijk vind ik het inzetten van kroongetuigen, waarmee men in de strafzaak van Johan V. is begonnen en wat nog actueel is, niet goed. Het OM maakt zich afhankelijk van kroongetuigen, en omgekeerd. Je krijgt gesjoemel, handjeklap, de betrouwbaarheid is in het geding. Een ander negatief punt is, althans voor mij, dat advocaten nog steeds van het OM afhankelijk zijn bij het oproepen van getuigen. Dat is in strijd met een eerlijke procesgang. En een derde minpunt is dat fouten van het OM met de mantel der liefde worden bedekt. Vormfouten bijvoorbeeld kunnen worden hersteld en het leidt naast een excuus tot soms wat strafvermindering. Voor het overige hebben we een heel net strafrechtsysteem.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden