Mijn grootste kwaliteit is twijfelen

interview | vrijheid | Wilfried de Jong moet altijd dóór. Hij stopt met 'Zomergasten', zodat hij iets anders kan doen. Korte verhalen schrijven, bijvoorbeeld. Zijn bundel 'Zweefduik' is net verschenen.

Een jongen die zijn vriend bijstaat met diens sprong vanaf een spoorbrug, een verliefd stelletje in een zinkende auto, een prostituee die zich wast in een bassin in nachtelijk Rome; het zijn van die typische Wilfried de Jong-scènes. In de bundel 'Zweefduik' staan elf nieuwe korte verhalen, meestal licht bevreemdende observaties die soms zomaar ineens ophouden. Verbazingwekkend toch, dat Wilfried de Jong aan schrijven óók nog toekomt. Naast al die andere dingen, zoals muziek en theater maken en programma's op radio en televisie presenteren. En dan nog wat er allemaal in zijn hoofd ronddwarrelt aan plannen. De Jong wil nu eenmaal door, hij moet verder. Al is het niet alleen dáárom dat hij stopt met 'Zomergasten'.

We spreken af in een leuk Italiaans tentje in het hart van Rotterdam. Het is mooi weer en de kop staat goed, dat zie je zo. Zeker als hij een spelletje mag doen. Daar is De Jong - opgeruimd, open blik, uiteraard strak in het Engelse pak - altijd wel voor in. Bij wijze van afwisseling heeft Trouw een koektrommeltje meegebracht met daarin een stuk of wat papiertjes met steekwoorden. Daar mag De Jong er af en toe eentje uit opvissen, als lootjes trekken.

De interviewer

"Ja, de interviewer. Daarin heb ik al een lange weg afgelegd. Het is begonnen op mijn 21ste, ik woonde toen in het Oude Noorden, in de Bloklandstraat. Daar kreeg ik een bericht dat de woningen daar werden gerenoveerd. De mensen van de wijkvereniging benaderden mij en zeiden: We zouden het wel fijn vinden als jij een krantje zou willen maken. Ik werd hoofdredacteur en ging de mensen in de wijk interviewen. Daar begon het al. Later deed ik dat voor de radio, de televisie, Het Vrije Volk en het Rotterdams Dagblad. Vervolgens kwam ik bij 'Taxi' terecht, het interviewprogramma van de NCRV. Dat deed ik om en om met Michiel Romeyn. Daar begon mijn televisiewerk. Vervolgens vroeg de VPRO me om programma's te maken. 'Sportpaleis De Jong', en later 'Holland Sport', samen met Matthijs van Nieuwkerk. '24 uur met', natuurlijk, en dus tot voor kort ook Zomergasten. Dat was mooi om te doen en het is ook een heel dienstbaar programma. Je bent eigenlijk te gast bij de gast. Iemand kiest zijn fragmenten en jij zit erbij, je weet al wat de gast ermee wil. En het is een lang programma maar niet alles is interviewtijd. Als interviewer ben je dan erg afhankelijk van de gast en de meegenomen fragmenten. Bij Holland Sport of 24 uur met kon ik dwingender zijn. Ik vind drie jaar ook best mooi. Ik wil nu eens lekker op vakantie en ook meer vrijheid creëren voor ander werk. Zoals schrijven."

De schrijver

"Ik doe het al lang, korte verhalen schrijven. In 2000 heb ik 'Aal' al afgeleverd, fictie was dat. Het eerste verhaal dat ik voor Zweefduik schreef, stamt al uit de zomer van 2014. Ik heb het altijd een mooi genre gevonden. Toen ik op het atheneum zat verslond ik de verhalen van Biesheuvel. Of Bob den Uyl. Prachtig, die ogenschijnlijke terloopsheid. Ik heb de indruk dat de populariteit van het korte verhaal iets toeneemt, dat mensen het ook wel fijn vinden om iets te lezen en het dan weer even weg te leggen. Het is misschien ook de tijdgeest.

Ik heb niet veel nodig om te gaan zitten schrijven, ik hoef mij er niet heel erg toe te zetten. Ja, het klopt wel dat mijn verhalen vaak observaties zijn. Het zijn observaties van personages, maar je moet een scène ook voor je zien. Een auto onder water... Bij het schrijven staan mijn poriën open. Ach, eigenlijk staan mijn poriën altijd wel open. Geur, smaak, toon, tekst; ik moet het allemaal in me opnemen. Er kan al een idee voor een verhaal ontstaan aan de hand van een foto die ik dan zie. Of ik hoor een havenverhaal. Zo kwam ik op dat verhaal over de jongen die van die hefbrug springt. Mijn fantasie gaat vaak op de loop met iets wat ik hoor. Mijn neef vertelde eens dat hij live via een webcam een crematie ging bekijken. Dat fascineert me dan. Vervolgens komt zo'n verhaal voor een groot deel schrijvend tot stand. Het is een combinatie van wat ik zie en hoor en van wat ik er zelf bij fantaseer. Het liefste zoom ik in. Ik ben iemand die uitbeent, ik snij het biefstukje uit een koe. De rest flikker ik weg.

Met mijn sportcolumns voor het NRC werkt het hetzelfde. Laatst na het misgelopen kampioenschap van Ajax wist ik niet goed wat ik daarmee moest. Toen zag ik Frank de Boer in die bus zitten. Een onaangeroerde bus. Af en toe kwam er een stukje van iemand anders door het beeld heen; de buik van de buschauffeur. Ja, dat is een observatie. Je maakt een cocon rond zo'n figuur, zonder al te veel uit te leggen. Als een soort vliegwiel voor de fantasie. Misschien vind ik dat het mooiste: dat een verhaal allesbehalve af is."

De muzikant

"Ik kan geen dag zonder muziek. Toen ik hiernaartoe ging heb ik nog uitgebreid naar muziek zitten luisteren. Muziek is voor mij niet iets voor erbij. Als behang werkt het voor mij niet. Ik denk er ook te veel bij, ik hoor er te veel in. Het is inspanning. Muziek levert mij zoveel op. Iedere gemoedstoestand kan ik kwijt in muziek. Ik kan ook niet werken zonder muziek. Daarin ben ik zelfs een tikje bijgelovig. Ben jij nog van de generatie die de elpee heeft meegemaakt? Ja, toch? Ik draai nog steeds heel veel platen, ik heb er duizenden. En als ik dan een plaat opzet, en hij is afgelopen, dan blijft die naald soms hangen, waardoor je niks anders hoort dan..grk...grk..grk. Als een krekel. Dat geluid brengt me in een soort trance. Mijn vingers vliegen dan over het toetsenbord en mij rest niets anders dan doorgaan, doorgaan.

Ik hou van bijna alle soorten muziek, ook wel klassiek, maar toch vooral van jazz. Eén van de eerste dingen die ik ga doen is toeren met de band Bruut!. Zij maken nummers met voornamen als titels; 'Vito', 'Nazaire', 'Dex'. En ik fantaseer daar dan een verhaal bij."

De oermens

"We hebben onze hersens en ons lichaam, waarom zou je ze niet allebei gebruiken? Niet dat ik yin en yang ben, hoor, helemaal niet zelfs. Maar ik poog uit die twee wel het beste te halen. Ik vind het leuk om met jou allemaal steekwoorden uit die trommel te trekken en over mezelf en over het leven na te denken, maar als ik straks weer door Rotterdam wandel, dan vind ik het ook heel fijn als dat lichaam het doet. Laatst vroeg iemand mij: Hoe zou het zijn om invalide te zijn? Er zijn best veel mensen die iets mankeren. Ik val wel op mensen die met lichamelijke beperkingen moeten leven en daar toch heel ver mee komen. Een lange neus trekken naar je gebrek, dat vind ik wel mooi. Zo van: Ik mis een hand maar ik ga vrolijk door, als een soort oermens. Ik weet wel dat ik zelf behoorlijk kleinzerig ben, net als alle mannen."

De stilist

"Veel mensen denken dat de pakken die ik draag Italiaans zijn, maar het zijn meestal Engelse pakken die ik aan heb. Kijk, dit is een Richard James. Ja, ik hou er wel van als iets er goed uitziet. Dat hoeft niet per se 'mooi' te zijn, schoonheid kan ook 'vuil' zijn. Eén van de verhalen in dit boek gaat over hoeden. Die beschrijf ik dan tot in het detail. De stijl - hoe taal eruitziet - vind ik ook een belangrijk deel van het schrijven. Maar kijk, dit omslag, wat voor foto er op het boek komt, of welke typografie wordt gebruikt, daar besteed ik wel extra zorg aan. Televisie is natuurlijk ook beeld, uiterlijk. De mensen met wie ik werk moeten daar in het begin soms ook wel aan wennen, dat ik daar veel nadruk op leg. Theater ook. De decors; allemaal belangrijk. De inrichting van mijn huis? Ja, daar zie je het ook wel in terug, maar ik leef niet in een museum. Ik geloof ook niet dat ik een materialist ben. Ik vind dingen mooi, maar het moeten wel gebruiksvoorwerpen blijven. Zullen we er nog eentje doen?"

De twijfelaar

"De twijfelaar. Hoe kom je daarbij? Nee, zo gek is het niet. Ik geloof zelfs dat het heel erg klopt. Ik was laatst bij vrienden in Nijmegen en toen hadden we het over die hele meningencultuur. Een mening is een soort artikel geworden dat je kunt aanschaffen. Kijk maar naar al die talkshows. Laat ik het zo zeggen: een mening hebben is niet mijn grootste kwaliteit. Mijn grootste kwaliteit is twijfelen. Ik weet het gewoon allemaal niet zo goed. Wilfried, jij weet alles van Rotterdam, zeggen ze weleens, als Rotterdam in het nieuws is en een radio-of televisieprogramma daar graag commentaar bij wil hebben. Maar kijk eens uit het raam. Ik tel zo 14 ruiten aan de overkant, waar allemaal verschillende mensen wonen, met allemaal een eigen verhaal. Weet jij wat daar gebeurt? Misschien hebben ze achter dat raam wel heftige seks, of staat de man achter dat andere raam op het punt om zelfmoord te plegen. Ik weet niks van Rotterdam. Een groot deel van mijn werk is gebaseerd op twijfel. Ik zou daar nog wel eens iets mee willen doen, voor de televisie. Dat ik dan mensen interview over hun twijfels. En dan op zo'n bed, weet je wel. Zo'n twijfelaar."

Zweefduik, Wilfried de Jong, Uitgeverij Podium.

Wilfried de jong

Wilfried de Jong ( Rotterdam, 1957) werd voor het eerst bij een breed publiek bekend toen hij deel uitmaakte van het theaterduo Waardenberg & De Jong, met Martin van Waardenberg. Door de jaren heen breidde hij zijn activiteiten uit naar meerdere podia: kranten, radio, televisie, muziek, literatuur.

Bekende tv-programma's met De Jong zijn onder meer 'Sportpaleis De Jong', 'Holland Sport', 'Taxi' en 'Zomergasten'. Op het moment richt hij zich vooral op het schrijven van columns voor NRC Handelsblad, het presenteren van het radioprogramma 'Met het oog op morgen', het schrijven van korte verhalen en het voorbereiden van optredens in het theater en met de band Bruut!

Wilfried de Jong: 'Er kan al een idee voor een verhaal ontstaan aan de hand van een foto die ik zie.' foto werry crone

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden