'Mijn film werkt: rijken geven nu aan de armen'

Regisseur maakte film over Ioannis Varvakis (1745-1825), een Griekse Robin Hood

Dat hij voor zijn laatste film een Duitse acteur koos als hoofdpersoon is geen toeval, zegt de Griekse regisseur Yannis Smaragdis. "Ik hoop dat de Duitsers deze film willen zien en dat ze iets meer van onze rijke cultuur begrijpen. In de huidige crisis draait het alleen om bezuinigingsnormen. Culturele aspecten verliezen we volledig uit het oog. Natuurlijk is Sebastian Koch ook een steengoede acteur en fijne man om mee samen te werken."

Even is Smaragdis in Nederland om zijn film 'God loves Caviar' (2012) te promoten. Die werd met wisselende reacties ontvangen in Griekenland. De film vertelt het waargebeurde verhaal van Ioannis Varvakis (gespeeld door Koch), die leefde tussen 1745 en1825. Varvakis ontwikkelt zich van een arme Griekse piraat tot een miljonair die rijk wordt van de verkoop van kaviaar. Zijn vriendschap met de Russische tsarina Catharina de Grote, helpt hem bij het vergaren van zijn rijkdom. Maar zijn macht en geld geven geen voldoening. Hij besluit zijn fortuin weg te geven en terug te keren naar zijn vaderland om te helpen in de strijd tegen de Ottomaanse bezetter.

Zijn er overeenkomsten tussen het verhaal van Varvakis en het hedendaagse Griekenland?
"Varvakis was een weldoener, maar trad niet graag op de voorgrond. Het feit dat hij Griekenland zijn vermogen heeft geschonken, hield hij liever geheim. De gift diende geen hoger doel, hij deed het uit eigen behoefte. Ik hoop dat zo'n persoonlijk verhaal als inspiratie dient voor de huidige rijke Grieken. Het lijkt nu al zijn vruchten af te werpen. Een paar dagen geleden hoorde ik dat een groep anonieme rijken geld heeft geschonken aan de armen. Dat vind ik prachtig. We moeten als Grieken weer van ons land gaan houden, zonder wraak te nemen op anderen."

Grieken gebruiken metaforen om een verhaal aan te kleden en te vertellen. Ze grijpen vaak terug naar het verleden om de huidige malaise te duiden. U doet dat ook. Waarom?
"Dat is heel simpel. Grieken filosoferen constant, jullie zijn veel praktischer ingesteld. Tijdens gesprekken grijpen we eindeloos terug naar het verleden. Dat is onze trots; Griekenland heeft een rijke geschiedenis met veel verschillende lagen. We proberen niet alleen een verhaal te vertellen, we geven ook een boodschap mee. Dat doen we ook in de films die we maken. Het verhaal van Odysseus bijvoorbeeld is duizenden jaren oud, maar veel Grieken putten er nog steeds steun uit."

Dat gefilosofeer is mooi, maar wat schiet je er als land mee op? Kunt u niet beter een film maken over een hardwerkende Griek in plaats van een oude held op het schild te hijsen?
Smaragdis lacht: "Dat is een goede vraag. Het Griekse volk heeft helden nodig om geïnspireerd te raken. Dat is altijd al zo geweest. In onze huidige samenleving is alles gebaseerd op geld en zelfverrijking. Ik vind de Grieken egoïstischer en hebzuchtiger dan vroeger. In dat opzicht kan de crisis wel een reinigende werking hebben. Met mijn films probeer ik die boodschap uit te dragen: geld is ook niet alles."

De recensies in Griekenland waren niet zo positief. De film zou ouderwets aandoen. De special effects komen niet goed uit de verf. Het verhaal zou er te dik bovenop liggen. Volgens recensenten is het te simpel om een oude Griekse held te gebruiken om de problemen in het huidige Griekenland op te lossen.

"Zoals ik al eerder benadrukt heb: Varvakis dient niet als voorbeeld. Iedereen kan zijn eigen lessen trekken uit het verhaal van de weldoener. Ik ben geschrokken van de vijandige reacties. Inderdaad, ik maak geen harde, modieuze films. Dat is de trend in de huidige Griekse filmwereld. Ik benadruk liever relaties en gevoelens tussen mensen."

Griekenland verkeert in een diepe crisis. De werkloosheid loopt hard op, veel mensen leven in armoede. Ondertussen neemt het geweld tegen buitenlanders toe en staat de extreem-rechtse partij Gouden Dageraad derde in de peilingen. Hoe kijkt u als filmmaker aan tegen het verval van uw land?
"De opkomst van Gouden Dageraad is vreselijk, maar goed te verklaren. Linkse partijen hebben jarenlang het vluchtelingenprobleem genegeerd. Nu de crisis toeslaat profiteert de fascistische partij - want dat is het. Ze gebruikt goedkope en voorspelbare trucjes om kiezers te winnen. Ik word daar zelf ook mee geconfronteerd. Tien dagen geleden is mijn broer in elkaar geslagen door leden van Gouden Dageraad tijdens een geweldloze demonstratie. Zomaar, uit het niets. De extreem-rechtse partij weet steeds meer burgers te mobiliseren die dit soort acties ondersteunen en uitvoeren.

"Dat is natuurlijk een kwalijke ontwikkeling, maar ik denk dat het een kwestie van tijd is voordat de partij weer in de marge verdwijnt. Geloof me, over drie jaar is Gouden Dageraad uit het parlement verdwenen. Want uiteindelijk zijn ze niet in staat de armoede op te lossen en dat is het enige waar de Grieken momenteel in geïnteresseerd zijn.

"Overigens vind ik dat de huidige premier Samaras de eerste is die de crisis voortvarend aanpakt. Hij is veel slimmer dan wij denken. De Grieken zijn gewend geraakt aan rijkdom. Samaras probeert de samenleving ervan te overtuigen dat we ons consumptiepatroon moeten aanpassen. We kunnen best met minder toe."

Yannis Smaragdis
De Griekse regisseur Yannis Smaragdis (1946) is geboren op Kreta. Hij studeerde aan de filmacademie in Griekenland en Parijs. In 1972 ontving hij zijn eerste prijs op het Atheens filmfestival na vertoning van de korte film 'Two Three Things...' Internationaal brak hij in 1996 door met zijn film Cavafy, gebaseerd op het verhaal van de bekende Griekse dichter. Ook zijn film El Greco uit 2007 werd bekroond met verschillende internationale filmprijzen. Smaragdis regisseerde in Griekenland bovendien verschillende tv-series en hij geeft les op de filmacademie in Athene.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden