Mijn eigen familiekroniek

In het kielzog van Geert Mak speuren naar schatting zo’n miljoen Nederlanders naar de eigen familiegeschiedenis. En dat leidt tegenwoordig al snel tot een boek. Maar wil iedereen wel weten wie uw opa was?

Meindert van der Kaaij

In het onlangs verschenen ’Mijn verloren familie’ reconstrueert Wayne Dieleman het leven van zijn familie. Lange tijd wist de auteur weinig van zijn afkomst, omdat hij in 1966, direct na zijn geboorte, door zijn moeder werd afgestaan. Later ontmoet hij haar en komt de vraag op naar zijn familie. De zoekactie leidt volgens de uitgever tot een ’verbijsterende confrontatie’ met de Tweede Wereldoorlog.

Zijn grootouders – de ondertitel ’Een hervormde jongen oog in oog met zijn Joodse afkomst’ suggereert het al een beetje – bleken bijna allemaal in de Tweede Wereldoorlog door de nazi’s te zijn uitgemoord. Het is een aangrijpend familieverhaal, zonder meer. We komen ook te weten dat Dieleman tijdens het zoeken naar zijn afkomst gefascineerd is geraakt door het joodse geloof en dat hij zich bij de joodse gemeente van Zwolle heeft aangesloten. „Hij doet daar op een boeiende en openhartige manier verslag van”, aldus uitgeverij Waanders.

Maar de vraag is of het publiek wil weten wie Wayne Dielemans vader was.

Natuurlijk: voor de vader van Geert Mak hadden Nederlanders wel degelijk interesse. Althans, dat mag je afleiden uit het feit dat ’De eeuw van mijn vader’ inmiddels aan zijn 36ste druk toe is. Maks boek stond samen met ’Het pauperparadijs’ aan de basis van het succes van het genre familiegeschiedenis, dat sindsdien ongekend populair is geworden. Van de bestseller van Suzanne Jansen, die in de geschiedenis van haar familie dook en uitkwam in heropvoedingsgestichten voor de allerarmsten, ging onlangs het 200.000ste exemplaar over de toonbank.

Maar is dit kitsch? Zijn al die andere familiegeschiedenissen die de afgelopen jaren in de boekwinkels terechtkwamen kitsch? Geert Mak beschreef het ’grote’ verhaal van de wereldgeschiedenis vanuit de microkosmos van zijn familie. Hij liet zien hoe de ’kleine man’ werd mee gesleurd door de loop van de geschiedenis, en dat was voor iedereen zeer herkenbaar. Behalve dat het leven van zijn vader interessant was, had het boek vooral historische relevantie. Het vormde een aanvulling op de geschiedschrijving die bijna altijd vanuit de actoren – politici, militairen, kunstenaars, uitvinders – wordt beschreven. Het verhaal van Maks vader en de rest van zijn familie groeide daardoor uit boven het particuliere belang.

In de stroom boeken die op Maks bestseller volgde, is de historische relevantie vaak ver te zoeken. De uitgevers voorzien de achterflap van termen als ’hartverscheurende familiegeschiedenis’, ’dieptragische familiekroniek’, ’de verborgen geschiedenis van een familie’, ’overspel, buitenechtelijke kinderen, incest, moord en doodslag’. Bijna altijd is er een link met de Tweede Wereldoorlog.

Dat ook deze boeken goed verkopen komt waarschijnlijk, zo stelde James Kennedy in deze krant, doordat mensen op zoek zijn naar hun identiteit. Naar schatting een miljoen Nederlanders heeft in archieven naar de geschiedenis van hun familie gezocht of doet dat nu nog. Veelal is de start van zo’n zoektocht een flinterdun ringetje van oma, een vaag portret van overgrootvader in zijn zondagse pak.

De laatste jaren eindigt het stamboomonderzoek nogal eens in het schrijven van boek. Het drukken van boeken kost tegenwoordig nog maar een fractie van wat het twintig jaar geleden nog kostte.

De oplage komt vaak niet boven de 150 uit en de exemplaren zijn bestemd voor de boekenkasten van familieleden. En ja, als de familiegeschiedenis slechts voor intern gebruik is, lijkt de zweem kitsch als sneeuw voor de zon te verdwijnen: dan ligt de lat niet zo hoog. Maar zolang uitgevers brood zien in het genre, zullen nog heel wat ’dieptragische familiekronieken’ op de schappen van de boekhandel terechtkomen, om weer heel snel afgevoerd te worden naar De Slegte.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden