’Mijn dochter blijft mij altijd haten’

Achtentwintig jaar zucht China onder de bevolkingspolitiek. De wrede beslissing om afstand te doen kan soms worden verzacht, door een tweede kind bijvoorbeeld bij familie onder te brengen. Geadopteerden en ouders aan het woord.

’Ik haat mijn ouders niet. Ze moesten me wel afstaan, omdat ze een zoon wilden. Dat begrijp ik wel”, zegt de 19-jarige Deng Yan rustig. „Ik vind geadopteerd zijn ook helemaal geen probleem. Het is heel normaal, toch?” Ze kijkt naar een vriendin naast haar, die instemmend knikt.

Deng – een vlot geklede, vrolijk glimlachende tiener - was het tweede kind, en de tweede dochter, van haar biologische ouders. Net als veel Chinezen, verlangden die echter naar een zoon, een kind dat de familielijn zou kunnen voortzetten en hen op latere leeftijd (financieel) zou kunnen onderhouden.

Op de meeste plaatsen op het Chinese platteland kunnen koppels van wie de eerstgeborene een meisje is ongestraft toch een tweede kind krijgen.

„Al tijdens de zwangerschap vroeg mijn schoonzus: ’wat moet ik doen als het weer een meisje is?’”, vertelt de 55-jarige Ding Zhongyin. Zij is Dengs tante en nu ook haar adoptiemoeder. „Ik zei dat ze de baby kon afstaan aan andere mensen.”

Maar haar schoonzus wilde dat niet. „Ze antwoordde dat als ze dat zou doen, ze haar dochter nooit meer zou zien. Toen heb ik gezegd: ’als het weer een meisje is, geef haar maar aan mij. Dan kun je haar altijd opzoeken als je wilt’.”

En zo geschiedde: Ding nam Deng aan toen ze zes maanden oud was. Ze moest wel omgerekend zestig euro boete betalen omdat ze een extra kind nam en daarmee de geboorteregels overtrad. Maar dat bedrag wist ze op te brengen.

Hoewel de waardering voor dochters – voornamelijk in de steden – groeit, treft ook nu nog veel babymeisjes in China hetzelfde lot als Deng: ze worden afgestaan voor adoptie of te vondeling gelegd. Weeshuizen en welzijnsinstellingen zijn voornamelijk gevuld met meisjes en gehandicapte kinderen.

Schattingen van het aantal vondelingen – wederom meest babymeisjes – lopen uiteen van tienduizenden tot honderdzestigduizend per jaar. Volgens de overheid neemt het aantal vondelingen de laatste jaren af, maar exacte cijfers ontbreken. Ook het precieze aantal adopties is onduidelijk.

„Een ding is zeker: we weten eigenlijk helemaal niet veel over de aantallen”, bevestigt Zhang Weiguo, hoogleraar aan de afdeling Sociologie van de Universiteit van Toronto in Mississauga. „Veel adopties worden bijvoorbeeld verborgen gehouden voor autoriteiten, buren of voor de kinderen zelf.”

Zhang deed onderzoek naar adopties op het Chinese platteland, waar de meerderheid van de bevolking woont, en weet daaruit ook veel over de redenen waarom de kinderen zijn afgestaan.

Uit een eerder uitgevoerd onderzoek van de Amerikaanse onderzoeker Kay Johnson en Chinese collega’s was al gebleken dat de meerderheid van de geadopteerde kinderen in China te vondeling is gelegd.

Volgens het onderzoek waren de meeste ouders die een kind afstaan getrouwd en tussen de 25 en 40 jaar oud. Zo’n negentig procent kwam van het platteland en werkte in de landbouw.

In ruim vijftig procent van de gevallen nam de biologische vader de beslissing het kind af te staan. Bij veertig procent nam het echtpaar samen het besluit.

„De reden waarom ouders hun baby’s ter adoptie afstaan of te vondeling leggen, zijn meestal gerelateerd aan de één-kindpolitiek”, legt Zhang uit.

„Ouders willen een zoon, en geven daarom hun meestal tweede of derde dochter op om alsnog een jongen te kunnen baren. Maar andere redenen zijn bijvoorbeeld een handicap bij het kind of een voorhuwelijkse zwangerschap.”

Afstand doen van kinderen is officieel een misdaad in China, maar zelden wordt er iemand voor gestraft. Radeloze ouders leggen baby’s vaak te vondeling in de buurt van wees- of ziekenhuizen, politiebureaus of op openbare plekken als treinstations en markten. Soms gaan ouders van pasgeborenen bewust op zoek naar families waarvan ze denken dat die – bijvoorbeeld vanwege onvruchtbaarheid - een kind willen adopteren, of gezinnen die rijk of ruimhartig genoeg zijn om een vondeling te accepteren.

In veel gevallen laten ze een briefje achter met daarop de geboortedatum en waarom ze hun kind te vondeling leggen.

De 55-jarige Ni Youzhi, die zo’n twintig jaar geleden letterlijk een baby voor haar deur vond, trof zoiets echter niet aan.

„Bij ons zat er zat geen briefje bij, niks. Alleen een beetje melk en een fles”, vertelt ze. Het was laat in de avond, degene die het kind daar had weggelegd had vuurwerk afgestoken om de bewoners naar buiten te lokken en het kindje te vinden. „Toen we buiten de knallen hoorden, hadden we al zo’n vermoeden.”

In dit geval was mogelijk de slechte gezondheid van het meisje de reden voor het afstaan. De meeste Chinezen hebben geen enkele vorm van ziektekostenverzekering en kunnen de zorg voor zieke of gehandicapte kinderen niet opbrengen.

„Toen ik haar vond, zag ik meteen het grote gezwel in haar buik. Ik was bang dat ze dood zou gaan”, vertelt Ni, van wie het gezicht zongebruind is van het dagelijkse werk op het land. In haar ruime kamer met hoog plafond en hard zand op de vloer staat slechts een houten tafel met smalle houten bankjes eromheen. Aan de muur hangen wat reclameposters ter decoratie.

„We hadden niet de middelen om voor haar te zorgen, dus ik bracht haar naar de plaatselijke autoriteiten in de hoop dat die konden helpen”, vervolgt Ni, die zelf – voor de invoering van de één-kindpolitiek in 1979 - het leven schonk aan drie zoons.

„Maar ze zeiden dat als ik er niet voor kon zorgen, ik de baby maar naar andere mensen moest brengen. Of anders gewoon weer te vondeling leggen.”

Ni ging op zoek naar andere gezinnen, maar niemand wilde het meisje hebben. Ze kon het niet over haar hart verkrijgen het meisje te verlaten. „Dan zou ze gestorven zijn. Dus uiteindelijk hebben wij haar geadopteerd.”

De familie kreeg een boete van 80 euro voor het aannemen van het meisje wegens ’overtreding van de geboortepolitiek’. Ni leende geld van familie en anderen om de boete te kunnen betalen. Het meisje is in leven gebleven.

Onderzoeker Zhang schat dat informele, ongeregistreerde adopties wel tachtig procent van alle adopties op het platteland kunnen uitmaken. De meeste adopties gaan niet via weeshuizen, maar worden binnen familie of via-via geregeld.

In sommige gevallen kan bijvoorbeeld het overlijden van één van de ouders of een echtscheiding waarbij geen van de ouders de zorg van het kind op zich wil nemen, reden zijn voor het afstaan van een kind.

Zo adopteerde Chen Youzhen, die in een modern ingerichte flat woont, het zoontje van haar plotseling overleden broer. „Hij was vier toen zijn vader stierf. Daarna woonde hij eerst bij zijn moeder en mijn ouders”, vertelt Chen, die toen al twee dochters van zichzelf had.

Op een dag vertrok de biologische moeder naar de stad om werk te zoeken. Ze liet de kinderen – twee dochters en een zoon - bij hun grootouders achter. „Ze verdween spoorloos, niemand wist waar ze was. Mijn ouders hebben ons toen gevraagd de zorg voor de jongen op ons te nemen.”

Na een jaar kwam de biologische moeder alsnog opdagen en wilde ze haar drie kinderen meenemen naar de stad. Maar uiteindelijk kreeg ze van de grootouders alleen de twee dochters mee.

Chen verklaart deze beslissing: „Omdat een zoon de familielijn voortzet, wilden mijn ouders hem binnen onze familie houden. Dus toen hebben we besloten hem officieel te adopteren.”

De biologische moeder stemde ermee in. „Ze was hertrouwd en vreesde dat haar nieuwe man wellicht haar zoontje niet zou accepteren, maar liever wilde dat zij een zoon van hem zou baren.”

Hoewel de voorkeur voor zonen blijft voortbestaan, nemen steeds meer Chinezen genoegen met een dochter. Voor velen is een zoon en een dochter het ideaal. Dochters worden gewaardeerd omdat ze trouw zijn en vaak beter voor de ouders zorgen.

De adoptiemoeders Ding en Ni erkennen dat ze niet op een dochter zaten te wachten, maar ze kijken er inmiddels positief tegenaan. „Ze zorgt goed voor ons. En ik kan beter met haar praten dan met mijn schoondochters”, zegt Ni trots.

De door Ding geadopteerde Deng verwoordt de opvatting van een nieuwe generatie. „Als ik kinderen krijg, maakt het me niet uit wat het wordt: een dochter of een zoon, het is allebei goed.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden