'Mijn benoeming had een onverwachte impact'

De eerste dagen na zijn benoeming bleef het bloemstukken en telefoontjes regenen. “Nee, ik had niet verwacht dat mijn benoeming zo'n impact zou hebben”, zegt Theunis Piersma, de eerste burgemeester die lid is van een regionale politieke partij, de Fryske Nasjonale Partij (FNP).

ATE DE JONG

Vandaar het kaartje bij één van de bloemstukken 'Fryske Nasjonale Pommerant'. Met dank aan de gemeente Wûnseradiel (hoofdplaats Witmarsum), waar Piersma werd benoemd, en die daartoe de deur openzette door geen voorkeur uit te spreken voor de politieke kleur van de nieuwe burgemeester. Met dank bovendien aan Loek Hermans, commissaris der koningin in Friesland, die bij de Fryske Nasjonale Partij voorlopig niet meer stuk kan.

De Friese nationalisten reageerden opgetogen en spraken van 'een doorbraak' en 'gerechtigheid'. Piersma geniet ingehouden glimmend - je bent Fries of je bent het niet - van de reacties. Hij begrijpt het enorme enthousiasme van zijn partijgenoten: “Veel FNP'ers zien deze benoeming als een erkenning. De FNP bestaat nu 33 jaar en is dus 4 jaar ouder dan D66. Desondanks werd nog nooit een FNP'er als burgemeester benoemd. Veel oudere partijgenoten hadden er ook niet meer op gerekend.”

“Voor velen - niet voor mij, want ik wist het al een maand - kwam het als een donderslag bij heldere hemel. Iemand belde me op en zei dat hij, toen hij het nieuws hoorde, ter plekke het werk het werk had gelaten en bij de radio was gaan zitten.”

“Vanaf dat moment stond de telefoon roodgloeiend. Loek Hermans was 's avonds de laatste, de volgende ochtend was de pake van kaatskoning Thomas van der Meer de eerste. Het college van B. en W. van Wûnseradiel kwam langs om me te feliciteren. Dat is hier een leuke gewoonte. Het lijkt een beetje op een schoolbestuur dat vroeger een bezoek bracht aan het gezin van een nieuwe onderwijzer.”

“Maar ja, we hebben als Friezen natuurlijk ook iets aparts. Neem nou de berichtgeving in de provinciale media. Over mijn benoeming lichtte de commissaris der koningin eerst Omrop Fryslân, de Leeuwarder Courant en het Friesch Dagblad in. Zodat die als eerste hun traditionele interviews, met foto van het gezin, konden maken. Dat gebeurt alleen als het om een burgemeester in Friesland gaat. Bij een benoeming buiten Friesland gooit het ministerie het gewoon op het ANP-net.”

Drs. Theunis Piersma (43) is een boerenzoon uit het Friese Kubaard. Hij studeerde sterrenkunde in Groningen (“maar daar doe ik niets meer aan”), werd leraar wiskunde, maar gaf die baan op toen in de gemeente Tytsjerksteradiel zijn jarenlange raadslidmaatschap voor de FNP met een wethouderszetel werd beloond. Piersma profileert zich persoonlijk als een gewone Fries die graag kaatst en politiek wel vasthoudend maar niet radicaal is.

“Het ligt niet in mijn aard om de oppositie te zoeken, maar je kunt natuurlijk in die rol gedwongen worden als alles wat je inbrengt systematisch van de tafel wordt geveegd. Dat gebeurt in sommige Friese gemeenten. Maar daar was en is hier geen sprake van.” De ideeën van Piersma vielen in goede aarde bij de frysksinnige meerderheid in de gemeenteraad.

Tytsjerksteradiel was de eerste gemeente die serieus werk maakte van het Fries. Met name de ferfrysking van de plaatsnaamborden veroorzaakte commotie. De gemeente werd bestookt met jarenlange procedures. De gerenommeerde architect Abe Bonnema, onder meer ontwerper van het gemeentehuis in Tytsjerksteradiel, dreigde zelfs met zijn bedrijf naar de Randstad te verhuizen als Hardegarijp Hurdegaryp zou worden.

Achteraf kan Piersma er wel om grinniken: “Door al die procedures hebben we veel barricadenstrijd geleverd voor andere gemeenten die later soortgelijke stappen wilden zetten.” En wat Bonnema betreft? “Ach, in het heetst van de strijd worden wel eens dingen gezegd . . . Abe Bonnema is een hele creatieve man, en dit soort reacties passen wel bij zo'n persoon. Verbaal geweld, maar ik heb er niet wakker van gelegen. Dus sans rancune.”

Achteraf begrijpt Piersma overigens ook beter dat sommige mensen zich zo fel verzetten tegen de naamswijziging van hun dorp: “De meeste mensen zijn toch behoudend. En het dorp waar je in woont, betekent een stukje van je eigen identiteit - dat geef je niet snel op. In een forenzendorp zoals Hurdegaryp, met Hollanders en Friezen, speelt dit sterk, overigens aan beide kanten, want daar wonen ook mensen die niet anders gewend zijn dan in het Fries over hun dorp te spreken. In dat soort situaties ontkom je niet aan een keuze, en volgens mij mag je dan best voorzichtig iets forceren.”

Piersma's keuze voor zijn eigen, eerste taal, brengt met zich mee dat hij op hoorzittingen in principe Fries praat. Als verantwoordelijk wethouder voor het Friese taalbeleid vindt hij dat vrij logisch. “Ik haal niet gauw bakzeil als er een vingertje omhoog gaat en de vraag wordt gesteld of het ook in het Nederlands kan. Ik ben te allen tijde bereid om in de pauze nog even met zo iemand te praten, maar in de dagelijkse omgang praat ik Fries. Tenzij het persoonlijk belang van iemand in het geding is, in een beroeps- of bezwaarcommissie bijvoorbeeld. Verstaat iemand daar geen Fries, dan laat ik het individuele belang van die persoon zwaarder wegen.”

“Het zijn overigens niet alleen FNP'ers die tijdens hoorzittingen consequent Fries praten. Maar wij worden er wel extra op aangekeken, onder het mom: “Ja maar hij wil het niet, want dat is een FNP'er.” En dan moet ik al mijn didactische kwaliteiten aanboren om uit te leggen wat het voor mij betekent dat de Nederlandse taal niet mijn eerste taal is. Mensen die dat gevoel niet kennen, kun je dat bijna niet duidelijk maken, ook al hebben ze nog zo'n hoog IQ.”

Een bestuurder in Friesland dient volgens Piersma oog te hebben voor de verhoudingen op het Friese platteland: “Hier in Tytsjerksteradiel heb je zestien dorpen. Geen twee dorpen zijn gelijk. Daar kom je niet achter door stukken te lezen, want daar staat dat niet in, maar wel door lid te worden van een sportvereniging bijvoorbeeld. Je moet als het ware bereid zijn om te verdrinken in de gemeenschap. Ik heb die bereidheid. Als ik iets doe, wil ik het goed doen en dan kijk ik niet op een paar uren. Als raadslid in Tytsjerksteradiel bezocht ik 60 vergaderingen per jaar.”

Een verstandig bestuurder maakt ook gebruik van het bestaan van de enorme organisatiegraad in Friesland, betoogt Piersma. Hij noemt het begrip gearspraak (samenspraak) als tegenhanger van de inspraak: “Inspraak krijgen burgers pas nadat de gemeente een plan heeft ontwikkeld. De mensen mogen daar dan tegenaan praten. Maar in mijn visie is dat een fase te laat. In alle dorpen bestaan ideeën over de wenselijkheid van uitbreiding.”

“Maak van die ideeën in een vroeg stadium gebruik. Vorm werkgroepen van ambtenaren en burgers. Juist in Friesland waar iedereen iedereen kent, liggen hiertoe veel mogelijkheden. Want ook hier zijn de afstanden tussen bestuurders en burgers soms nog te groot. Dan hoor ik mensen zeggen: 'Dat kunnen jullie daar in Burgum wel even regelen', en dan lijkt het wel alsof ons gemeentehuis in Siberië staat.”

Annex het begrip gearspraak is het Friese elfde gebod: doe maar gewoon. Had Piersma dat in gedachten toen hij na zijn benoeming verkondigde: 'Ik ben niet anders dan anderen'? Valse bescheidenheid? Hij werd immers gekozen uit liefst vijftig kandidaten.

“Nee, tactiek”, zegt Piersma, “ik verwachtte vanuit de media allerlei vragen over wat er nu allemaal anders zou gaan worden met een FNP-burgemeester in Wûnseradiel. Dat wou ik op voorhand wat dimmen. Dus hou ik van die verhalen dat ik niet anders dan anderen ben. Het is ook een kwestie van hoffelijkheid jegens de mensen in Wûnseradiel.”

Niet iedereen staat overigens te juichen bij de benoeming van Theunis Piersma. De CDA-fractie in Wûnseradiel baalt breeduit. Men had verwacht dat er opnieuw een CDA-burgemeester benoemd zou worden, keus genoeg tenslotte, bijna de helft van de sollicitanten was immers CDA'er. “Het CDA vreest zelfs de invoering van de apartheid in Wûnseradiel nu een FNP'er burgemeester wordt. Dat is natuurlijk quatsch, onzin”, zegt Piersma, “soms lijkt het wel alsof Friezen bang zijn voor de reactie van Hollanders. Men denkt dat Hollanders veel negatiever over ons denken dan in de praktijk het geval is.”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden