'Mijn aanwezigheid toont dat ik niet onverschillig ben'

De Duitse Katharina Mahrt werkt als vrijwilligster bij Amoc, inloophuis voor drugsverslaafden in Amsterdam. @FOTO JÿRGEN CARIS, TROUW (\N) Beeld
De Duitse Katharina Mahrt werkt als vrijwilligster bij Amoc, inloophuis voor drugsverslaafden in Amsterdam. @FOTO JÿRGEN CARIS, TROUW (\N)

Ieder jaar komen Duitse jongeren naar Nederland om met joodse overlevenden en in de hulpverlening te werken. Organisatie Aktion Sühnezeichen Nederland bestaat nu 50 jaar.

Michael Jackson is dead, staat er met koeieletters op het schoolbord, met een droevige smiley erachter. De drugsverslaafden in inloophuis Amoc, in het centrum van Amsterdam, lijken meer op te gaan in eigen sores. Een ligt met zijn hoofd op de armen, anderen zitten met hun bekertje koffie aan een tafeltje en staren voor zich uit.

Katharina Mahrt (21) staat achter de balie, en houdt al vinkend bij wie er binnenkomt of de doucheruimte verlaat. Vandaag is het erg rustig, zegt ze; het is de vraag of haar workshop cake bakken met de aanwezige druggebruikers vanmiddag doorgaat. Katharina komt uit Berlijn. Zij is vrijwilligster voor Aktion Sühnezeichen Friedensdienste Nederland (ASF), die Duitse jongeren inzet in de hulpverlening en bij anti-discriminatieprojecten (zie kader). Voor ze bij Amoc terecht kwam werkte Katharina op Herinneringscentrum Kamp Westerbork, waar ze samen met overlevenden van de jodenvervolging schoolklassen rondleidde.

Voor de Berlijnse, die op de basisschool diep geraakt werd door het dagboek van Anne Frank, waren die ontmoetingen een indrukwekkende ervaring. „Het is knap hoe een getraumatiseerd mens zo open kan vertellen. Bijzonder was ook dat ik als jong Duits meisje aan een zeventigjarige bij de evaluatie moest zeggen wat ik van haar of zijn presentatie vond.”

Door het werk met drop-outs en met overlevenden zet ze haar zorgen over vooroordelen en radicaal-rechtse bewegingen in daden om. „Als we niet stilstaan bij wat er tijdens de Tweede Wereldoorlog is gebeurd, krijgen discriminatie en racisme sneller een kans.”

Katharina is één van de meer dan 700 Duitse jongeren die de afgelopen vijftig jaar naar Nederland kwamen, in het kader van verzoening en Wiedergutmachung. Verzoening tussen Nederlanders en Duitsers, is dat nu werkelijk nog nodig? Katharina maakt haar grote blauwe ogen nog groter en trekt een grimas. „Ik heb niets met Sühne. Dat is een christelijk begrip, maar ik ben geen christen. Tijdens de voorbereiding op dit jaar was er een handtekeningenactie onder vrijwilligers, om voortaan het woord Sühnezeichen heel klein in het logo te zetten, en Friedensdienste groot. Maar toen ik hier in Nederland in contact kwam met ooggetuigen van de Holocaust vond ik die term toch wel kloppen.”

Ook in zeichen, tonen, getuigen, kan ze zich vinden: „Zo heel spannend is het werk dat ik hier doe niet, maar ik houd mezelf voor dat mijn aanwezigheid toont dat ik niet onverschillig ben.”

Zeker in Duitsland is er nog een nauwe band tussen ASF en de protestantse kerk, en de discussie over boete, verzoening en verantwoordelijkheid van Duitsers jegens hun voormalige bezette gebieden wordt nog steeds gevoerd. Barbara Schöpping, coördinator voor ASF Nederland: „Ik zie Sühne eigenlijk als een handreiking om verzoening te vragen. Er is ook de opvatting dat verzoening iets met bevrijding te maken heeft, doordat je contact legt waar dat voorheen als onmogelijk werd beschouwd. Daarmee neem je het zware van dat Sühne wat weg.”

De samenwerking met joodse organisaties vlot echter minder goed dan ASF zou willen, aldus Schöpping. „In de Verenigde Staten en Israël werken vrijwilligers wel veel met ouderen in joodse tehuizen of in de thuiszorg. Dat is, op enkele uitzonderingen na, hier nog steeds niet gelukt. Sommige ouderen willen de Duitse taal niet meer horen. Of men zegt: liever nog geen Duitse vrijwilligers, niet tijdens deze generatie.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden