Migranten in VS zoeken de veilige steden en staten op

Een kerk in New Jersey vangt Indonesische migranten zonder papieren op. Zoals Yohanis Tasik, die dreigt te worden uitgezet na 29 jaar in de VS.Beeld Polaris

Studentenstad, bastion van links in het op zich al progressieve Californië: uiteraard is Berkeley een sanctuary city, zegt burgemeester Jesse Arreguin.

Het steeds hardere beleid van de regering-Trump tegen illegale immigranten krijgt weerwerk van steden, districten en staten die hen als gewone inwoners willen behandelen. 'Sanctuary cities' en 'sanctuary states' beloven die inwoners dat ze hun niet zullen vragen naar hun verblijfsstatus. Als blijkt dat ze illegaal in de VS zijn, worden ze niet aangegeven bij de dienst die de immigratiewetten moet handhaven, de US Immigration and Customs Enforcement, ICE.

Die 'sanctuary' beweging zit Trump en zijn minister van justitie Jeff Sessions behoorlijk dwars. Vorige maand beschuldigde Sessions een stadje in Massachusetts, Lawrence, ervan een viertal drugshandelaars, leveranciers van de dodelijke opioïde fentanyl, een toevluchtsoord te hebben geboden. De burgemeester van Lawrence wil nu een proces aanspannen wegens smaad.

Harry Pangemanam wordt na 25 jaar gedwongen de VS te verlaten.Beeld Hollandse Hoogte / Polaris Images

Processen lopen er ook al in Californië en Illinois, onder andere, tegen het dreigement van Sessions, dat steden en staten die ICE niet behulpzaam zijn bij het opsporen van illegalen geen federale subsidies meer zullen krijgen.

Californië behaalde daarbij begin deze maand een overwinning: het hof van beroep in San Francisco bevestigde het oordeel van een lagere rechter, dat de regering zijn grondwettelijke bevoegdheden te buiten was gegaan en de subsidies niet mocht stoppen.

Die lagere rechter had beslist dat zijn oordeel in heel de VS geldig was. Dat ging het gerechtshof te ver. De komende tijd zal de strijd over steden en staten van toevlucht daarom oplaaien door heel het land. Een land waarin over het principe van 'sanctuary' heel verschillend wordt gedacht.

'We hoeven de federale wet niet te handhaven'

In 1971 verklaarde de gemeenteraad dat we een toevluchtsoord willen zijn voor dienstweigeraars in de Vietnam-oorlog. En in 1980, gedurende de burgeroorlogen in Midden-Amerika, werd dat uitgebreid tot alle vluchtelingen, van daar of elders. In 2007, nadat de immigratiedienst ICE een illegaal verblijvend gezin in Berkeley arresteerde en probeerde een middelbare school binnen te dringen, breidden we dat opnieuw uit", vertelt burgemeester Arreguin van Berkeley. "Al tien jaar mag geen agent of ambtenaar samenwerken met de federale immigratie-autoriteiten. Dus onze politie doet niet mee met een arrestatie of onderzoek, en geeft geen informatie zonder bevel van een rechter.

"Gedurende de Vietnam-oorlog wilden we jonge mannen helpen die niet naar een oorlog wilden die velen in Berkeley onrechtmatig vonden. Maar dat is niet te vergelijken met de situatie nu met de regering-Trump. Ze zijn totaal gefocust op het demoniseren van immigranten, het uiteenrukken van gezinnen, en dat was tijdens de verkiezingscampagne al duidelijk. President Trump noemde immigranten verkrachters en misdadigers, hij had het over een muur bij Mexico, die dat land zou moeten betalen, en over het arresteren en uitzetten van meer dan een miljoen mensen zonder papieren. We moeten niet vergeten dat Amerika een natie is van immigranten. Het is gesticht als land waar je naartoe kunt komen om een toevlucht te zoeken, en een beter leven.

Ik ben zelf de eerste latino burgemeester van Berkeley. Mijn grootouders kwamen illegaal naar de VS, uit Mexico; mijn grootvader was een rondtrekkende landarbeider.

"Ons beleid is niet van toepassing bij criminaliteit. Pas nog kwamen mensen van ICE iemand arresteren van wie we nu weten dat hij een belangrijke drugshandelaar was. Dat hebben we niet verhinderd. En soms kunnen we informatie van ICE goed gebruiken voor ons eigen politieonderzoek. Waar het om gaat, is dat we niet samenwerken bij het handhaven van immigratiewetten, waarbij het er alleen maar om draait of iemand Amerikaans staatsburger is. Niet om wat hij mogelijk misdeed.

"Natuurlijk zijn er misdadigers onder buitenlanders zonder papieren, net zoals er Amerikaanse burgers zijn die misdaden plegen. Maar uit allerlei onderzoeken blijkt dat sanctuary cities de gemeenschap veiliger maken, omdat mensen zonder papieren met de lokale politie samen durven werken, misdrijven aangeven, in plaats van te zwijgen en in angst te leven. Wij hebben sinds we een sanctuary city werden geen toename in criminaliteit gezien.

"De president heeft nu opdracht gegeven ons uit te sluiten van sommige geldstromen. Daar is een rechtszaak over geweest, en een federale rechter heeft ons gelijk gegeven. Ze zullen een nieuwe poging doen, of proberen ons te intimideren.

"Als de federale overheid haar eigen wet wil handhaven, dan kan ze haar gang gaan, maar wij hoeven dat niet te doen. Als ze de geldkraan dichtdraaien, dan scheelt ons dat geloof ik 12 miljoen dollar aan federale subsidies. En die zijn voor degenen in onze gemeenschappen die ze het meest nodig hebben: de daklozen, de jongeren.

"Maar dan gaan we het elders zoeken, in ons eigen budget. Dat bedraagt 400 miljoen dollar, dus 12 miljoen hakt er wel in, maar het is niet rampzalig. En als de belastingen ervoor omhoog moeten, dan zullen onze burgers dat accepteren. Ik denk dat de meerderheid van de mensen in Berkeley woedend zou zijn als we door de knieën gingen en onze status als toevluchtsoord niet verdedigden."

In een rechtse enclave in progressief Massachusetts geldt het beschermen van illegale buitenlanders als een slecht idee. Politici die dat willen zou sheriff Thomas Hodgson het liefst opsluiten.

'Zonder wetten heb je geen democratie'

Als je begint over de staat Massachusetts, denken Amerikanen meteen: oostkust, elitair, links. Met als overtreffende trap het eiland Martha's Vineyard, vakantie-oord voor de rijken. Maar voor je in Falmouth de veerboot daarnaartoe kunt nemen, moet je langs Bristol County. En dat noemen ze ook wel Trumpachusetts: de wet wordt er gehandhaafd door een sheriff die, net als zijn president, het liefst iedere illegale immigrant vandaag nog ziet vertrekken. En vindt dat politici die hen beschermen het gevang in zouden moeten.

Als sheriff is Thomas Hodgson de politiechef van een gebied met een half miljoen mensen en twintig steden en stadjes. Tegelijk is hij ook gevangenis-directeur. Op bezoek bij hem kom je langs een complex voor verdachten en kortgestrafte mannen van 1100 bedden, een vrouwengevangenis van 106 bedden en het C. Carlos Carreiro Immigration Detention Center, waar tot 120 buitenlanders zonder papieren wachten op uitzetting. "Dat heb ik neergezet zonder een cent van de staat", zegt de sheriff tevreden. "Ik krijg inkomsten uit het huisvesten van gedetineerden, en die heb ik weer in wetshandhaving geïnvesteerd door dit te bouwen."

Maar tussen zijn gewone cellen en die van immigratiedetentiecentrum staat een politieke muur. Als iemand die illegaal in het land is zijn straf heeft uitgezeten, moet Hodgson die gewoon laten gaan. "En als we iemand arresteren en hij betaalt zijn borgtocht, dan kan hij ook weer weg; we mogen hem niet even vasthouden tot de immigratiedienst komt."

Dat is het gevolg van een uitspraak vorig jaar van het hoogste gerechtshof van de staat, die Massachusetts tot een 'sanctuary state' maakte, een 'staat van toevlucht'. De Democratische meerderheid in het parlement van Massachusetts deed vorige maand een poging dat expliciet in de wet op te nemen. Dat liep op niets uit doordat de Republikeinse gouverneur met een veto dreigde. Hodgson vindt dat politici die zulke veilige zones voor illegale immigranten inrichten hun ambtseed schenden. Hij zou ze het liefst opsluiten in een van zijn eigen gevangenissen.

Arthur Jemmy moet na achttien jaar in de VS terug naar Indonesië.Beeld Hollandse Hoogte / Polaris Images

"Als je 'sanctuary cities' creëert, dan gaat het al snel rond in de illegale gemeenschap: daar kun je heen. De drugdealers, allerlei misdadigers, die gaan erheen omdat de pakkans er kleiner is. En je geeft er een boodschap mee af: hier houden we ons niet aan de wet. Maar zonder wetten heb je geen republiek, geen democratie." Pratend over illegale buitenlanders schakelt Hodgson voortdurend tussen de bedreiging die ze vormen voor de veiligheid en het feit dat hun aanwezigheid op zichzelf al een moreel probleem is. Over de risico's schudt hij de voorbeelden uit zijn mouw. "In Milford hier in de buurt hadden we, in 2016 geloof ik, vijftien kinderen van illegalen met tuberculose. Een ongewone variant. In diezelfde stad zijn drie mensen gedood door illegalen in het verkeer, in twee jaar."

Voorstanders van een sanctuary-beleid vinden dat illegale buitenlanders juist bescherming moet krijgen, zodat ze zonder vrees naar de dokter durven stappen. Maar dat vindt Hodgson krom.

"We willen niet dat een ziekte zich verspreidt natuurlijk. Maar ze zouden niet hier naar de dokter toe hoeven, als ze niet hier waren. Daar moet je beginnen. Dat mensen bang zijn, dat snap ik, maar dat moeten ze ook zijn. Als ik iets verkeerd doe, hoor ik ook bang te zijn."

De lankmoedige houding van de sanctuary-voorstanders kan volgens hem zelfs rampzalig uitpakken: "Neem Mohammed Atta en zijn companen die op 11 september 2001 de aanslag op het World Trade Center pleegden. Sommigen waren hier legaal en sommigen niet. Als ik had gezegd: die mannen krijgen les op een vliegschool, ze zijn hier niet legaal, zet ze uit, dan hadden die voorstanders gezegd: laat ze nou, ze proberen alleen maar hier een baan te krijgen, een kans. Maar we weten: er gebeurde iets anders."

Dat maakt Hodgson niet tegen immigratie - maar alleen van het legale soort. "Ik spreek regelmatig voor groepen met een immigratie-achtergrond. En wat ik dan om te beginnen zeg, is dat mijn eigen vader een immigrant was. Hij kwam hier, bracht dertien kinderen groot, betaalde hun opleiding, deed alles wat moest. Hij hoefde nooit bang over zijn schouder te kijken.

"En dan laat ik ze een foto zien van een huis met een mooi hek er omheen. En dan nog een foto, met een tent in de tuin. En ik zeg: als je dit ziet vanuit je keukenraam, wat doe je dan? Ga je door met tv-kijken of bel je de politie? Je belt de politie. En die komt en de politie vertelt je: het spijt ons wel, maar als het die man lukt over je hek te komen, dan mag hij blijven. En niet alleen dat, als hij stroom nodig heeft, moet je een snoer naar buiten leggen. Als hij eten nodig heeft, of een dokter, moet je daarvoor zorgen.

"En als hij in de buurt gaat inbreken, of de fietsen van kinderen stelen, dan kun je ons bellen, maar volgens de regels die onder president Obama zijn afgesproken, kunnen we hem pas je tuin uitzetten als hij drie overtredingen heeft begaan.

"Dan begrijpen de mensen het: die hekken zijn er niet omdat we slechte buren zijn; ze zijn er omdat ze ons privacy geven. En dat is ons recht."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden