'Mien was wereldkampioen, maar voor onze sportpers bestond ze niet'

Mariska Tjoelker (1970), journalist en schrijver

"We hijsen in Nederland al niet gauw sporters op het schild, maar wat er met Mien van Bree is gebeurd is wel het andere uiterste. In 1938 werd ze de eerste Nederlandse wereldkampioen wielrennen. Er is alleen amper iemand die het weet. Ik hoop haar met mijn boek eindelijk de erkenning te geven waar ze recht op heeft.

Zelf ben ik een fanatieke fietser. Ik heb nooit aan wedstrijden meegedaan, maar fietsen is voor mij wel een soort geestelijke noodzaak. Ik las voor het eerst over Mien in 2012. En dat verhaal bleef hangen. Ik probeerde via internet meer over haar te weten te komen, maar dat leverde niets op. Via-via heb ik uiteindelijk haar overlijdensadvertentie gevonden en ben ik met familie van haar in contact gekomen. Een nicht had een stapel krantenknipsels en toen begon het te lopen.

Mien van Bree moet een ongelooflijk sterke vrouw zijn geweest. Ze koos ervoor dat te doen waar haar hart van overliep. Ze ging begin jaren dertig, in een tijd dat dat helemaal niet geaccepteerd was, wielrennen. Vrouwen mochten dan wel sporten, maar het moest wel beschaafd blijven. Tennissen, hockeyen, zwemmen: dat kon net. Maar wielrennen was een mannensport. Zeker in Nederland.

In België lag dat anders. Wielrennen is daar sowieso vele malen groter, dat was toen, dat is nu nog zo. En vrouwen waren er een stuk geemancipeerder, een gevolg van de Eerste Wereldoorlog. Toen lagen daar bij wijze van spreken alle mannen in de loopgraven en pakten vrouwen noodgedwongen de ruimte. Het leven moest toch gewoon doorgaan.

Er waren nauwelijks wedstrijden in Nederland, daarvoor ging Mien naar België. Reed ze eerst 250 kilometer op de fiets, deed mee aan de wedstrijd en fietste dan weer terug naar huis in Loosduinen. Om makkelijker naar koersen te kunnen is Mien op een gegeven moment naar het Belgische Aalst verhuisd. Daar werkte ze in een café, samen met haar vriendin Maria Gaudens. Helaas heb ik over haar niet zoveel kunnen vinden. Wel over Elvire De Bruyn, ook een wielrenster, en een concurrente van Mien. In maart 1937 kreeg Elvire van de rechtbank toestemming haar naam te veranderen in Willy en ging ze voortaan als man door het leven. In de gemeentearchieven van Oudenaerde is het terug te vinden. Echt heel opmerkelijk, ik had niet verwacht dat dat toen gebeurde. Het gekke is dat de Belgische kranten er niet moeilijk over deden. Deden ze verslag van een mannenkoers, dan stond er in de uitslag gewoon 'Willy De Bruyn (voorheen Elvire De Bruyn)'.

Wat mij zo intrigeert aan het leven van Mien is dat ze een aantal jaar de ultieme vrijheid kende, waarin ze het leven leidde dat ze zelf wilde en de tijdgeest trotseerde, maar vervolgens precies deed wat er in die tijd van een vrouw werd verlangd. In 1940 keerde ze terug naar Loosduinen om voor haar ouders te gaan zorgen, van fietsen kwam het niet meer. Ze komt uiteindelijk dramatisch aan haar eind, in alle eenzaamheid. Ze stierf in de zomer van 1983, 68 jaar oud. Ze werd gevonden nadat een buurvrouw, die haar een paar dagen niet had gezien, aan de bel trok. Ze bleek gestikt in haar eigen braaksel.

Mien heeft, denk ik, de erkenning voor haar prestaties heel erg gemist. In 1954 sprak sportjournalist Bosch van Drakestein, zelf oud-renner, met haar voor het blad Sportief. Ze zegt letterlijk: 'Ik ben gewoon te vroeg geboren.'

Er was in de jaren dertig wel veel aandacht voor iemand als zwemster Rie Mastenbroek, maar voor de Nederlandse sportpers leek Mien niet te bestaan. Als er al over haar geschreven werd, gebeurde dat op een heel nare, denigrerende manier. Terwijl ze haar hele ziel en zaligheid in de sport legde."

Mariska Tjoelker, Mien. Een vergeten geschiedenis Thomas Rap; 240 blz. euro 19,90

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden