MidweekjeHolwerd aan Zee

Velen kennen Holwerd als het ingeslapen Friese dorpje waar de boot naar Ameland vertrekt. Dat moet anders, vinden bewoners. Hun idee: de dijk doorbreken zodat Holwerd wordt verbonden met de zee.

Maak een gat in de dijk, bedachten vier mannen uit Holwerd, en verbind zo de Waddenzee met de Friese binnenwateren. Goed voor de pleziervaart en het toerisme. Theo Boersma, Hessel Hiddema, Marco Verbeek en Jan Zijlstra pakten er een hele zwik eerder gemaakte plannen en ideeën bij en combineerden die tot het project-Holwerd aan Zee. De werkgroep is er inmiddels in geslaagd het plan hoog op de agenda te krijgen. En nu blijken de plannen ook nog eens haalbaar, zo concludeerden onderzoekers vorige week.

De vier kennen elkaar uit het dorp: akkerbouwer Hiddema, supermarkteigenaar Verbeek, gemeenteambtenaar Zijlstra en Boersma die bij de Voedsel- en Warenautoriteit werkt. Boersma en Hiddema zaten eens bij een presentatie van dorpsplannen. De avond herkauwend aan de keukentafel bedachten ze: een dijkdoorbraak, zou dát niet de redding van ons dorp zijn? Verbeek was ook al bezig met hoe Holwerd op de kaart te zetten, en vanuit de gemeente kwam Zijlstra bij het groepje.

Grofweg bestaat Friesland uit twee grote toeristische trekkers, zegt Verbeek (33): de Friese meren en de Waddeneilanden. "Vanuit het zuiden trekken toeristen niet snel naar de eilanden en andersom, omdat er niks leuks in het midden ligt. Maar als je daar een aantrekkelijke plek maakt waar je leuk kunt verblijven en verpozen, wordt alles anders."

Tussen de locals

En dus moet in Holwerd een strand komen, wordt de doorgaande weg door het dorp een boulevard, komt er een jachthaven en moeten er meer mogelijkheden ontstaan voor watersporters. En o ja, de poppige huisjes in de dorpskern die nu leeg staan, en die te klein zijn voor een gezin om in te wonen, worden omgebouwd tot recreatiewoningen. Toeristen die in het dorp slapen, midden tussen de locals, allemaal ambassadeurs van Holwerd.

Door de dijkdoorbraak ontstaat een nieuwe overgang tussen zoet en zout water; achter de dijk komt een valmeer - een brakke zone, uitstekend voor vismigratie. Er komt een spuigeul die het mogelijk maakt de vaargeul naar Ameland geregeld door te spoelen, zodat die minder vaak hoeft te worden uitgebaggerd en er minder bagger hoeft te worden gedumpt op het wad.

De mannen presenteerden hun plannen en kregen alle partijen mee. Op applaus uit het dorp volgde dat van de bestuurders. Gedeputeerde Johannes Kramer van de Frysk Nasjonale Partij zei: "Moatst wol mei hiel goede arguminten komme om hjir tsjin te wêzen", je moet wel met heel goede argumenten komen om hier tegen te zijn. De Dienst Landelijk Gebied, onderdeel van het ministerie van economische zaken, noemde het project 'een oplossing voor de krimp', glundert Verbeek. "Een oplossing! Dat wordt niet snel gezegd over een project."

Ga zo door

Als er weerstand was, zou die komen van de natuurclubs, verwachtten de mannen: het Waddengebied zit verstrikt in richtlijn zus en beschermd vogelgebied zo. Maar tijdens het eerste gesprek met directeur Arjan Berkhuysen van de Waddenvereniging bleek juist het omgekeerde, lacht Theo Broersma (46). "Hij onderbrak me: 'Dus je bedoelt dat je zo gaat doen?' Ik zei: 'ja', en dacht: o jee, nu zullen we het hebben. Maar hij zei: 'Fantastisch, ga zo door!'"

Puntje van kritiek: is het eerlijk om 148 miljoen euro in Holwerd aan Zee te steken, terwijl in dezelfde regio bijvoorbeeld het ziekenhuis van Dokkum failliet is? Ja, denken de mannen. Sterker: Holwerd aan Zee kan juist weleens de redding zijn van het ziekenhuis. Immers: meer bezoekers en bewoners vormen ook weer meer ziekenhuisklandizie. Van meer bedrijvigheid, meer traffic, wordt iedereen blij.

Volgens Hiddema (48) tekent dit kritiekpunt het kortetermijndenken van de krimpaanpak tot nu toe. "Lapmiddelen zijn het. Je kunt wel eenmalig geld in voorzieningen stoppen om ze boven water te houden, maar zolang er geen mensen zijn om die voorzieningen te gebruiken, is het weggegooid geld. Wij zetten in op dertig jaar, maar over honderd jaar staat dit er nog. Dus wat het kost, zal in het niet vallen bij wat het oplevert."

Enerzijds komt er geld binnen omdat er toeristen komen die eten, slapen, varen, fietsen huren en op terrasjes zitten. Maar er is ook een spin-off: als het dorp gezelliger wordt, willen mensen er ook weer wonen. En tegelijkertijd wordt er geld bespaard. Neem de geul: als die kan worden doorgespoeld, hoeft er minder vaak te worden gebaggerd.

De vier mannen zagen het in Duitsland. Verbeek: "Daar bieden de kustplaatsen een perfecte aanvulling op de eilanden, en andersom. Zo willen we het hier ook. De eilanden kennen bijvoorbeeld nauwelijks slechtweervoorzieningen. Ameland kan zijn jachthaven niet uitbreiden. Stacaravans worden gesloopt, er komen huisjes voor terug, maar daarmee neemt de capaciteit af. Hier hebben we ruimte genoeg voor boten, voor slaapplekken. Het is win-win."

De kracht van Holwerd aan Zee is dat er verschillende opgaven bij elkaar komen, vertelt Verbeek. "Het versterken van de weg, het aanpakken van de krimp, het hele natuurvraagstuk. Tot nu toe werd altijd alles 'los' gedaan. Dan liet de gemeente de weg versterken, en dacht het leidingenbedrijf: o, de leidingen moeten aangepakt, en legde vervolgens de weg weer open. Nu komt er één ingreep. Zo kunnen we meer doen met hetzelfde geld.''

Bovendien, zeggen de vier: niets doen kost ook geld, en levert niks op - nou ja, behalve dan meer leegstand en verdere verpaupering. Volgens berekeningen kost de krimp het dorp 23 miljoen euro aan waardedaling per decennium.

Megaproject

Harde cijfers tot achter de komma hebben ze niet, het is lastig om in geld uit te drukken wat het megaproject het dorp gaat brengen, zeggen ze. Maar het doet nu al iets bijzonders met de inwoners, er gaat iets rond, een buzz die niet te stoppen is. Ze merken het als ze door het dorp lopen, lachen ze, de vaste rondjes door de supermarkt duren ineens twee keer zo lang.

Mensen krijgen er langzaam weer vertrouwen in, zegt Hiddema. Je merkt het aan de jongeren, de starters, die voorzichtig weer huisjes kopen in het dorp, terwijl ze vijf jaar geleden nog gillend wegrenden. "En aan mensen van een jaar of vijftig, zestig die van klussen houden en nu zeggen: weet je? We kopen zo'n pandje, knappen het op en gaan het verhuren."

Ook andere dorpen krijgen de kriebels. Het nabijgelegen Hantum maakt plannen om de vaart te verbreden, burgemeester Wil van den Berg van buurgemeente Ferwerderadeel zei: "Als het bij jullie regent, druppelt het bij ons." Holwerd aan Zee wil nadrukkelijk een aanjaagproject zijn, zegt Hiddema. "Dit zou langs de hele kustlijn, van Harlingen tot Delfzijl, ontwikkeld moeten worden. In het hele gebied kunnen we 6000 extra bedden hebben."

Die regionale buzz is hard nodig, zeggen ze, want de noordoosthoek van Friesland krijgt het flink voor z'n kiezen. Het gebied is al sinds jaar en dag een van de armste gebieden van Nederland.

Supermarkteigenaar Verbeek: "Dit gebied is afgeschreven. Het gevoel dat het bij landelijk beleid alleen maar om de vier grote steden gaat en wij er niet toe doen, dat leeft hier heel sterk. Dit project geeft een opleving. Mensen zijn enthousiast."

Hoe nu verder? Momenteel wordt gezocht naar geld voor nader onderzoek naar de cijfers: het exacte aantal beschikbare bedden, de precieze besparing door het doorspoelen van de geul. Hoewel nog niets zeker is, kunnen de mannen zich niet voorstellen dat hun plan mislukt. Verbeek ziet het nieuwe Holwerd al helemaal voor zich. "Nu is het hier nog elke dag zondag: geen bal te beleven. Straks is het elke dag weekend."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden