Middenkabinet met vier of vijf, dat wordt het

Kabinetsformatie Er is maar één kabinet mogelijk én werkbaar, en de sleutel ligt bij PvdA-leider Asscher, redeneert Jan-Willem van den Braak

In het RTL-debat van 26 februari met vijf lijsttrekkers trachtte Lodewijk Asscher vergeefs Sybrand Buma de hand te reiken. Maar hij krijgt waarschijnlijk een cruciale positie bij de formatie. Hoeveel of hoe weinig zetels de PvdA ook behaalt op 15 maart.


Vaak wordt in de media en door partijen zelf gesuggereerd dat de formatie 'complexer dan ooit' wordt. Maar mijns inziens is het nu al duidelijk dat er maar één combinatie reëel en ook werkbaar is. Want al vier van de negen potentiële regeringspartijen zijn of hebben zichzelf materieel uitgesloten: de PVV (uitgesloten door alle grotere partijen), de SP (wil weer een AOW bij 65 jaar en sluit ook de VVD uit), 50Plus (AOW bij 65 jaar breekpunt) en GroenLinks (sluit de VVD zo goed als uit).


Een echte linkse meerderheid zit er, als altijd in Nederland, niet in (met als dieptepunt 2002 met voor PvdA/GL/SP 42 zetels, volgens de huidige peilingen thans net zoiets). Daarom wil GroenLinks dan maar als next best 'het eerste centrum-linkse kabinet sinds veertig jaar', zoals Jesse Klaver af en toe zegt. Maar was Balkenende IV dat dan niet? Daar zat GroenLinks echter niet in, dus dat was blijkbaar niet écht centrum-links: Klaver verwees dus naar het kabinet-Den Uyl (1973-1977) met nu dan bij voorkeur Klaver als premier en met zijn partij als een minstens twee keer zo grote PPR van toen (die partij ging in 1989 met de CPN en de PSP op in GL). Dus meer een links minderheidskabinet met het CDA als 'witte rand', zoals toen met KVP en ARP, weet u nog?


En afgezien daarvan: D66 wil al lang geen links of centrum-links kabinet meer maar gaat het liefst écht over het midden (met D66 in het middelste midden), dus inclusief VVD, zoals Pechtold in het debat met de acht lijsttrekkers in Carré nog zei. Geen wonder ook dat Buma in dat debat al feestelijk bedankte voor die 'eer' van een zogenaamd centrum-links kabinet ('dat gaat het niet worden'). En daarnaast zijn de plannen van GroenLinks inderdaad sociaal en economisch dermate 'ontwrichtend' (aldus minister van financiën Dijsselbloem), dat hiermee niet te regeren is voor andere partijen.


Wat blijft dan over? Eigenlijk maar één kabinet, namelijk (in willekeurige volgorde) CDA-PvdA-VVD-D66 met daarbij zo nodig de ChristenUnie. Goed voor een kleine of iets grotere meerderheid, mogen we aannemen, goed voor gedoogsteun van de als altijd constructieve SGP én met ook een duidelijke meerderheid in de Eerste Kamer (43 à 46 zetels). Klaver, Wilders en Roemer kunnen dan als welhaast eeuwige opposanten vechten om de eretitel van grootste oppositiepartij.

Verantwoordelijkheidszin

Genoemd kabinet kan een coherent beleid voeren, omdat alle deelnemers historisch bewezen verantwoordelijkheidszin hebben, de vruchten van vorige kabinetten niet volledig ontkennen en verbinding zoeken met elkaar én de samenleving.


Materieel is het de Middencoalitie, die PvdA-leider Cohen in 2010 nog weigerde, omdat hij toen Paars Plus najoeg met GroenLinks , een bij voorbaat tot mislukken gedoemd project.


Nu komt Lodewijk Asscher straks voor eenzelfde afweging te staan. Een nog moeilijkere afweging, omdat zijn zetelaantal wel veel kleiner zal zijn dan in 2010. Terzijde: waarom hebben de PvdA en haar leden Diederik Samsom - een gedreven leider en parlementariër, die hen vanuit een indertijd kansloze positie 38 zetels bracht - gewoon laten vallen als een baksteen, omdat de peilingen alsmaar tegen zaten en hem geen echte kans gegeven? Zo heeft men in deze eeuw al vijf leiders versleten.


Als ook genoemd Middenkabinet van vier of vijf partijen niet lukt, zouden als allerlaatste optie alleen nog nieuwe verkiezingen resteren, nog dit jaar. Klaver preludeerde daar al even op in het genoemde Carré-debat in één los(lippig) zinnetje. Zo hoopt hij blijkbaar nu al 'de progressieven' in tweede instantie tot een beter resultaat te brengen dan nu verwacht en zo alsnog een zo links mogelijk 'centrum-links' kabinet te forceren.


Zou Asscher mee willen doen aan zo'n overmoedige Klaveriaanse strategie in plaats van opnieuw verantwoordelijkheid te nemen voor een kabinet, dat per saldo niet wezenlijk linkser of rechtser is dan het huidige? Volgens mij kan dat het echte spannende moment worden in de komende weken of maanden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden