Midden-Oosten / Heel veel drukte over een kansloos plan

AMSTERDAM - Of Thomas Friedman, de Amerikaanse columnist, nog in de voetsporen gaat treden van zijn illustere voorgangers, de Amerikaanse mediasterren Walter Cronkite en Barbara Walters, valt nog te bezien. Die twee 'produceerden' geschiedenis toen zij in televisie-interviews met Anwar Sadat en Menachem Begin de Egyptische en de Israëlische leider zover kregen elkaar te ontmoeten. Sadat reisde in de herfst van 1977 tot verbazing van de hele wereld naar Jeruzalem. Begin ontving hem hartelijk, al stond er voor de zekerheid een peloton scherpschutters verdekt opgesteld. Het kon tenslotte een truc zijn van de Egyptenaar die vier jaar daarvoor op Israëls heiligste dag, de Grote Verzoendag, de Joodse staat had aangevallen.

Voorlopig ziet het er naar uit dat het interview van Friedman met de Saoedische kroonprins in de New York Times niet hetzelfde effect zal hebben. Twee weken geleden vertelde kroonprins Abdoellah bin Abdoel Aziz Al-Saoed, de machthebber in huize Saoed, aan Friedman dat hij een vredesplan in zijn la had liggen: volledige Israëlische terugtrekking uit alle bezette gebieden in ruil voor volledige normalisering van de betrekkingen met de Arabische wereld.

Gisteren herhaalde de Saoedische VN-gezant, Fauzi Sjoboksji, het plan. Het was voor het eerst dat er in een internationaal forum door Saoedi-Arabië naar werd verwezen. Alleen klonk het al een stuk minder aantrekkelijk, temidden van Sjoboksji's felle uithalen naar Israël dat ,,niet naar vrede verlangt, systematisch terrorisme bedrijft en er slechts op uit is de Arabieren uit Palestina te verdrijven''. De erkenning van de staat Israël kwam in zijn rede al niet meer voor.

De dag tevoren hadden de Saoedische heersers ook al de uitnodiging van de Israëlische president Mosje Katsav afgeslagen om in Israël het plan verder te bespreken. Eerst terugtrekken, dan pas de rest, luidde hun reactie. Het wordt dus geen reis naar Jeruzalem à la Sadat, en niet alleen omdat kroonprins Abdoellah de impulsiviteit mist van de Egyptische -later vermoorde- oud-president.

De reden waarom het Saoedische plan blijft rondzingen is allereerst omdat het, zoals ze in het Engels zeggen, 'het enige spel in de stad' is. En te midden van alle geweld wordt elk sprankje hoop omarmd. De Europese gezant Javier Solana spoedde zich naar Saoedi-Arabië, maar na zijn gesprekken in Riad reisde hij niet meteen door naar Arafat of Sjaron. Iets te bemiddelen viel er niet, al willen de Europeanen dat zo graag.

De Amerikaanse president Bush verwelkomde het initiatief beleefd. Zijn voorganger Bill Clinton moet daarentegen ernstige pogingen hebben ondernomen zijn opkomende woede te onderdrukken. In de zomer van 2000 had hij de Saoediërs gebeden en gesmeekt met een dergelijk plan -toen nog in grote lijnen zíjn plan- in te stemmen. De Saoediërs gaven niet thuis. Volgens sommige ingewijden, onder wie dezelfde immer goed ingelichte journalist Thomas Friedman, heeft die Saoedische weigering mede de onderhandelingen tussen Israël en de Palestijnen in Camp David om zeep geholpen. Naar verluidt probeert Washington nu achter de schermen opnieuw Arabische steun te krijgen voor een alomvattend initiatief, waarvan het Saoedische plan onderdeel vormt. De Saoediërs zouden hun plan dan officieel moeten voorleggen op de Arabische top in Beiroet, deze maand. Israël zou Arafat moeten verlossen van zijn huisarrest en naar die top laten afreizen.

De Palestijnse leider heeft het initiatief enthousiast begroet. Niet omdat hij, zoals hij met zoveel woorden gisternacht zei, gelooft dat het kans van slagen heeft bij het huidige Israëlische bewind, maar omdat het 'een platform' biedt voor Amerikaanse druk op Israël. In Israël zijn de partijen als immer verdeeld. Minister van buitenlandse zaken Sjimon Peres noemde het bemoedigend ,,al kent het gebreken''. Premier Sjaron daarentegen zegt ,,verdere details'' af te wachten, maar hij moet er -en dat is een zekere gok- niet aan denken dat het er ooit van komt. Sjaron en rechts in Israël zien het plan in feite als bevestiging van hun levensvisie: alleen een harde Israëlische hand kan de Arabieren ervan overtuigen dat ze uiteindelijk Israël als buur zullen moeten accepteren.

Daarmee belandt het Saoedische vredesinitiatief in de categorie van de non-starters, ofwel kanslozen. Tegelijk is het, zoals gezegd momenteel the only game in town, het enige plan voorhanden. Dat geeft te denken, omdat ooit de onderhandelingen in Oslo met precies dezelfde twee benamingen werden gesierd, met alle -omstreden- gevolgen vandien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden