Middeleeuwse kinderen zochten al naar (rotte) eieren

kasteel - Hernen In de Middeleeuwen was Pasen vooral een praktisch feest. Snoeiafval diende als paastakken. Rotte eieren werden beschilderd.

De robuuste tafel in de ridderzaal van Kasteel Hernen is feestelijk gedekt, met eieren, lamsvlees en verschillende soorten groenten. Etenswaren die tijdens de vastenperiode voor Pasen niet genoten konden of móchten worden. Tijdens dit paasweekend is een deel van het veertiende-eeuwse kasteel vlakbij Nijmegen ingericht naar middeleeuws paasgebruik. Historicus en kasteelmedewerker Bart Koonen (26) dook de afgelopen weken in de studieboeken om de symbolen die nu voorbijkomen in de supermarkt en op televisie te herleiden naar de middeleeuwse viering van Pasen.

Iedereen geniet van een eitje bij het ontbijt, wilgentak in de vensterbank en op maandag vrij van werk. Het verband met de christelijke feestdag lijkt ver te zoeken. En dat klopt: geschilderde eieren en decoratieve takken hebben hun oorsprong in de Middeleeuwen.

Een paar honderd jaar geleden had je het wel uit je hoofd gelaten om gekleurde eieren aan te zien voor een lekkernij. Middeleeuwers beschilderden de oude, rotte eieren die tijdens de vastenperiode voorafgaand aan Pasen waren blijven liggen, en verstopten ze voor de kinderen om te zoeken. Waarom? De speurtocht staat symbool voor de vrouwen die op zondagochtend Jezus zochten in zijn graf, maar hem daar niet aantroffen.

"Eigenlijk was Pasen een super- praktisch feest in de Middeleeuwen", zegt Koonen. Het paasweekend is ooit bedacht om te vieren dat Jezus opstond uit de dood, nadat hij op Goede Vrijdag aan het kruis werd genageld. "Maar ook de natuur die in deze periode opleeft staat symbool voor de wederopstanding. Middeleeuwers hadden een drukke periode van zaaien achter de rug, dus een extra dag vrij kwam goed uit. Ook de veertig dagen vasten voor Pasen zijn handig gepland: in februari en maart komt er nog nauwelijks voedsel van het land."

Paastradities konden in de Middeleeuwen - net als tegenwoordig - per land, regio of dorp verschillen. "Het woord vanuit Rome bereikte niet elke nederzetting, dus er was veel ruimte voor bijgeloof en afwijkende lezingen", zegt Koonen. "We weten dat middeleeuwers op Witte Donderdag het altaar versierden met doeken, ornamenten en mooie takken, eigenlijk snoeiafval van de fruitbomen. Wat je ziet in het kasteel is een interpretatie van verschillende gebruiken. Dé middeleeuwse paasviering bestaat niet."

En de paashaas dan? "Een directe link met de middeleeuwse paasviering heb ik niet kunnen vinden, helaas", zegt Koonen. "Wel was de haas een soort mythisch beest in die tijd: mensen dachten dat hazen onzichtbaar konden worden, een gouden vacht konden hebben en dat ze in staat waren van geslacht te veranderen, waarschijnlijk omdat ze zich zo snel voortplanten."

"Eén ding weten we wel", zegt Koonen. "Als er een middeleeuws paasdier heeft bestaan, was het een haas. Konijnen kwamen pas in de late Middeleeuwen naar Nederland."

Kasteel Hernen is beide paasdagen geopend van 13 tot 17 uur. Entree 8,50 euro voor volwassenen, 5 euro voor kinderen. Informatie: www.glk.nl

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden