Microkrediet doet menige arme de das om

Als het microkrediet zo ideaal was, zou je in Nederland meteen armoede en werkloosheid kunnen oplossen.

Het beeld van microkredieten is al vele jaren positief: het staat voor een win-winsituatie. Geef de armen een lening voor een productief doel en met de verwachte inkomsten zullen ze het geleende bedrag en de rente aflossen en nog voldoende geld overhouden om hun levensstandaard te verbeteren. Daarbij komt dat deze leningen worden verstrekt door organisaties ter plekke die voldoende inkomsten genereren en niet steeds voor nieuw geld moeten aankloppen voor hulp vanuit het Westen.

Het zijn dit soort overwegingen waarom iedereen microkrediet ondersteunt, en toch is er iets vreemds met deze beeldvorming. Terwijl men zich in het Westen zorgen maakt over toenemende schulden en er tv-programma’s zijn over mensen die hun financiële lasten niet meer kunnen dragen, willen we maar al te graag geloven dat als armen in ontwikkelingslanden zich in de schulden steken, dit een uitstekend armoedebestrijdingsmiddel is. Klein krediet klinkt wel sympathiek, maar wat wij microkrediet noemen, is ineens niet meer zo ’micro’ voor de mensen voor wie het bestemd is. En wat krediet is voor de een, is een schuld voor de ander.

Microkrediet rust op de gedachte dat arme mensen in ontwikkelingslanden potentiële ondernemers zijn. Als je dit door zou trekken naar Nederland, zou je als overheid meteen het armoede- en werkloosheidsprobleem kunnen oplossen door ook hier iedereen een lening te geven.

Een tweede expliciete gedachte is dat er investeringsmogelijkheden zijn die binnen het bereik liggen van armen. Ook dat is maar de vraag. Vaak is het armoedebeleid van overheden in ontwikkelingslanden niet veel meer dan lipservice en beperken lokale machtsverhoudingen de investeringsmogelijkheden.

Microkredietprogramma’s gaan ervan uit dat het geld productief wordt besteed. Natuurlijk zullen klanten aangeven dat ze de lening productief zullen inzetten, maar als er ook een bruidschat moet worden gefinancierd of een familielid plotseling ziek wordt, kan het geld zomaar een andere bestemming krijgen. Verder beginnen vooral vrouwen wel erg vaak een kleinhandel, wat leidt tot een moordende concurrentie, met veel kans op falen.

Eigenlijk weet niemand of microkrediet een goed instrument is om armoede te bestrijden. Er zijn evenveel studies die aantonen dat het werkt als onderzoeken die in een andere richting wijzen. Cynici wijzen erop dat wanneer microkrediet een effectief en efficiënt armoedebestrijdingsinstrument zou zijn, er nog nauwelijks armen zouden rondlopen in Bangladesh.

Dat microkredieten ook problemen kunnen veroorzaken, blijkt in India. Daar hebben vrouwen zelfmoord gepleegd omdat ze niet in staat waren de leningen terug te betalen. Het is overigens al langer bekend dat klein krediet bij veel gezinnen de schulden heeft vergroot.

De verdedigers van microkrediet wijzen op een grote onbevredigde vraag naar leningen en stellen dat de terugbetaling goed is. Maar iedereen wil wel eens krediet, ook diegenen die al grote schulden hebben. En het is vaak onduidelijk waar terugbetaling vandaan komt. Armen hebben tevens toegang tot informele kredietkanalen waarmee ze de leningen kunnen aflossen.

Er zijn goede redenen om bij armoedebestrijding niet automatisch in te zetten op microkrediet. Omdat zowel toekomstige inkomsten als uitgaven onzeker zijn, zetten armen een complex financieel web op om zich in te dekken tegen toekomstige uitgaven en risico’s. Naast een lening van de gespecialiseerde microkredietinstelling, sparen armen door deelname aan informele spaargroepen, door geld te storten op een spaarrekening bij een coöperatie of een bank, en lenen ze tegelijkertijd bij buren, familieleden, winkeliers en professionele geldschieters.

De sector zou dit soort financieel gedrag eerst in kaart moeten brengen voordat vanuit hoofdkantoren gestandaardiseerde kredietprogramma’s worden uitgestrooid. Zoek eerst eens uit wie aan de andere kant van de balie staat, en of die met een lening niet verder in problemen komt in plaats van eruit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden