Michiel de Ruyters spectaculaire overwinning die vergeten werd

Het verbranden van de Engelse vloot voor Chatham, 20 juni 1667, Peter van de Velde, 1667 - 1700Beeld Rijksmuseum

Het was één van de meest aansprekende overwinningen van de Nederlandse marine ooit - de Tocht naar Chatham – en toch is deze operatie bij veel Nederlanders onbekend gebleven. Deze week is het 350 jaar geleden dat onder bevel van Michiel de Ruyter de Engelse vloot een vernietigende slag werd toegebracht die leidde tot het einde van de Tweede Engelse Oorlog.

Het Rijksmuseum organiseerde gisteren een symposium over deze aanval en opende een kleine tentoonstelling over dit onderwerp. Pronkstuk is de spiegel (het achtersteven met wapenschild) van het iconische vlaggenschip Royal Charles dat in 1667 in het hol van de leeuw werd buitgemaakt en naar Hellevoetsluis werd gesleept.

Dit wapenschild van de Engelse koning Charles II sierde de achtersteven – de ‘spiegel’ – van het Engelse vlaggenschip Royal Charles. Het schip werd in 1667 in zijn thuishaven Chatham nabij Londen door de Nederlanders veroverd en over de Noordzee naar Nederland gesleept. Hier werd het gesloopt, maar als herinnering aan deze ongehoorde Nederlandse triomf en Engelse afgang werd deze versiering bewaard.Beeld Rijksstudio

Natuurlijk had de aanval als doel om de oorlog met Engeland snel te beëindigen. Volgens Jeroen van der Vliet, conservator maritieme collecties van het Rijksmuseum, is juist de laatste tijd duidelijk geworden dat ook een ander motief meespeelde. “Nederland wilde Engeland straffen voor de aanval op de Vlie, het scheepsgat tussen Vlieland en Terschelling in augustus 1666, waarbij 150 koopvaarders in brand opgingen maar ook veel burgerslachtoffers vielen. Dat stak enorm, zo vinden we op steeds meer plekken.”

Het plan

Raadspensionaris Johan de Witt had een gewaagd plan opgesteld waar lang niet alle kapiteins het mee eens waren. Een groot eskader voer onder leiding van Michiel de Ruyter begin juni richting de monding van de Theems. Daar aangekomen maakten boten de beweging om verder te varen. In Londen brak daarop grote paniek uit en veel legeronderdelen gingen richting de hoofdstad om die te verdedigen.

Korte tijd later keerden de schepen echter terug en namen links de afslag naar de zijrivier De Medway. Aan dit water lagen de grote scheepswerven waar oorlogsbodems gebouwd en ook hersteld werden. Dat laatste was juist op dat moment het geval. De schepen lagen daar bijna onbeschermd en waren een makkelijk doel voor de Nederlanders. Ze staken ze een voor een in brand. De doeken van Willem Schellinks, die op de tentoonstelling worden getoond, brengen de drijvende ravages op de Medway in beeld.

Tekst loopt door onder afbeelding

Het verbranden van de Engelse vloot bij Chatham, juni 1667, tijdens de Tweede Engelse Zeeoorlog (1665-1667), Willem Schellinks, 1667 - 1678. Olieverf op doek, h 111cm × b 168cm × d 3,0cm.Beeld Rijksstudio

“De grote verrassing voor de Engelsen was uiteraard dat Nederlanders zich op deze rivier zouden wagen”, zegt Van der Vliet. Deze was her en der afgezet met obstakels zoals afgezonken schepen. “Maar ze wisten precies hoe ze moesten varen en hoe zij gebruik konden maken van het getij. Ik denk dat zij informatie hadden van lokale vissers, maar het waren natuurlijk ook goede stuurlui die oog hadden voor stromingen.”

Het was genoeg

Zelfs met de beruchte ketting die ter hoogte van Gillingham over de rivier was gespannen om vijanden tegen te houden, wisten de aanvallers raad. Het beeld is dat het eerste het beste schip de ketting aan stukken voer. “Als er nu ergens discussie over is, dan is het daarover. Zo’n ketting is voor houten schepen een formidabel obstakel”, zegt Van der Vliet.

“Dat dit zo maar aan flarden werd gevaren is onwaarschijnlijk. Bovendien stonden aan weerszijden van de ketting kanonnen en schepen om aanvallers te belagen. Meer voor de hand ligt dat ze aan land zijn gegaan, kanonnen onschadelijk hebben gemaakt en de ketting los hebben gemaakt”, zo legt Van der Vliet uit.

De Engelsen waren er volgens Van der Vliet stomverbaasd over dat hun Royal Charles in één dag van Chatham naar open zee werd gevaren. “Daar deden zij een week over.” De Nederlanders op hun beurt waren verbaasd over het geringe weerwerk van de Engelsen.

Zo luidde achteraf de kritiek waarom Michiel de Ruyter niet verder was gegaan om nog meer schade aan te richten. “Hij vond het genoeg”, zegt Van Vliet. “Zijn verliezen op dat moment waren gering en het doel was bereikt.” Een maand na de Raid on the Medway, zoals de Engelsen dit pijnlijke verlies noemden, was er vrede tussen de Republiek en Engeland.

Kaart van monding van de Theems met de Tocht naar Chatham, 1667, Michiel Comans (II), 1667, ets, h 422mm × b 562mm. Meer objectgegevensBeeld RV

Michiel Comans (1614-1687) bracht op deze kaart de tocht van admiraal de Ruyter in beeld, die de Engelsen liet denken dat hij de via de Theems (op kaart: Rivier van Londen) de hoofdstad ging aanvallen, maar de afslag nam naar zijvier Medway (op kaart: Rivier van Chetham of Rochester).  

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden