Michael en Madonna: zweven tussen kindertijd en volwassenheid

Morgen wordt Madonna Ciccone veertig jaar. En over twee weken Michael Jackson. Op zich is dat geen nieuws. Andere sterren als David Bowie, Mick Jagger en Tina Turner zijn die leeftijd al ruim gepasseerd en geven ogenschijnlijk nog steeds geen krimp. Maar toch is er een verschil. Echte rocksterren zijn Madonna en Jackson nooit geweest, zij werden meteen gebombardeerd tot mega-idolen in een tijdperk van McDonald's, Pepsi en MTV.

Madonna 16 augustus 1958

De levensjaren van veertig tot vijftig zijn voor veel popartiesten al een ware Bermuda-driehoek gebleken. Te oud om nog de jonge, rebelse rocker te kunnen uithangen. En net niet oud genoeg om op te gaan voor een tweede ronde als levende legende. Veel popsterren hebben bij het bereiken van de vier kruisjes hun carrière in een plotselinge duikvlucht zien eindigen.

Ook de twee grootste megasterren van de afgelopen tien jaar, Madonna en Michael Jackson, begeven zich deze maand in de gevarenzone. Zullen zij hun publiek aan zich kunnen blijven binden of wordt het teren op oude roem? In muzikaal opzicht heeft Madonna de beste kaarten om er nog een succesvol decennium aan vast te plakken. Waar Jackson met 'Off the wall' (1979) zijn artistiek hoogtepunt al heeft gehad en sinds 'Bad' (1987) alleen maar variaties op hetzelfde thema uitbrengt, is La Ciccone er steevast als de kippen bij om een nieuwe trend op te pikken.

Ook in psychologisch opzicht is Madonna in het voordeel. Net als bij gewone vriendschappen worden ook de heftigste 'vriendschappen' tussen fan en idool tussen puberteit en adolescentie gesloten. En net als in het echte leven moet ook zo'n muzikale vriendschap groeien en gevoed worden om te overleven.

In dat licht bezien, ziet de toekomst van Michael Jackson er allesbehalve rooskleurig uit. Want hoe moet je meegroeien met een man die leeft als een overjarige Peter Pan? Wie kan zich nog identificeren met een artiest wiens belevingswereld op zijn veertigste wordt bepaald door pretparken en speelgoedwinkels? Iemand die zijn persoonlijk leven angstvallig afschermt. Uit zijn teksten weten we dat Jackson het beste met de wereld voorheeft ( 'Heal the world'). Maar wat er echt in hem omgaat, blijft een raadsel. Persoonlijk wordt de zanger alleen als hij uithaalt naar de pers die hem al sinds jaar en dag hinderlijk volgt. Jackson is een ster tegen wil en dank. Vanaf het moment dat zijn dominante vader hem de showbizz in knuppelde, is Jacksons leven een lange strijd geweest om zijn verloren jeugd en privacy te herwinnen.

Zo mediaschuw Jackson is, zo tuk is Madonna op publiciteit. Haar carrière is, zoals ze zelf in interviews bevestigt, een ultieme poging de aandacht te krijgen die ze door het vroegtijdig overlijden van haar moeder is misgelopen. De liefde van de fans als substituut voor moederliefde.

Madonna wil gekend worden door haar fans. Haar persoonlijke ontwikkeling voltrekt zich al jaren in het voetlicht van de media: van vrolijke spring in het veld en taboedoorbrekende provocatrice tot de gerijpte kunstenares en moeder zoals we haar nu kennen. Een ontwikkeling die nauwkeurig wordt geboekstaafd in haar teksten. Teksten die, zeker voor een megaster, opvallend openhartig zijn.

Staan haar eerste drie platen nog vooral in het teken van de liefdesliedjes, vanaf 'Like a prayer' (1989) begint Madonna haar fans deelgenoot te maken van haar gevoelens. Dood, geboorte, liefdesverdriet; alle belangrijke gebeurtenissen in een mensenleven passeren in haar teksten de revue.

Bovendien verwoordt Madonna haar belevenissen op zo'n manier dat ze voor bijna iedereen herkenbaar zullen zijn. Wie ermee heeft geworsteld zich los te maken van zijn ouders zal zich bijvoorbeeld herkennen in het nummer 'Oh father', waarin de Amerikaanse in felle bewoordingen afrekent met de problematische verhouding met haar vader. De rancune druipt van het papier als ze schrijft: “You can't hurt me now. I got away from you, I never thought I would.” En het nachtmerrieachtige 'Mer girl' is een aangrijpend verslag van Madonna's vergeefse pogingen de dood van haar moeder te verwerken: “And I smelt her burning flesh, her rotting bones, her decay. I ran and I ran. I'm still running today.” Soms worden de teksten zo persoonlijk dat Madonna behoefte heeft aan enige afstand. Zo begint het nummer 'Till death do us part' (over haar mislukte huwelijk met Sean Penn) in de ikvorm: “I'm not your friend, I'm just your little wife.”

Maar als de emoties te hoog oplopen en ze een van de gewelddadige ruzies beschrijft, schakelt ze over naar de derde persoon: “He takes a drink, she goes inside. He starts to scream, the vases fly. He wishes that she wouldn't cry.” Het maakt van Madonna, anders dan Jackson die een icoon blijft, een zeer menselijke ster en het maakt haar teksten tot een persoonlijk logboek, dat ongetwijfeld nog veel boeiende hoofdstukken zal krijgen.

Saskia Bosch

Michael Jackson 29 augustus 1958

Wie al 35 jaar op het podium staat, moet wel een veteraan zijn. Toch wordt Michael Jackson 29 augustus pas 40 jaar. Voor de zelfgekroonde 'King of pop' een schrikbeeld, want de laatste 10 jaar voegt hij steevast het getal 1998 aan zijn handtekening toe.

Volgens zijn biograaf Christopher Andersen doet Jackson dat omdat 'hij toen al geobsedeerd werd door de gedachte dat hij in in 1998 veertig zou worden'. In de overtuiging dat zijn inspiratie een goddelijke oorsprong had, ging hij steeds meer geloven dat zijn lot verbonden was met dat van de hele mensheid.

Met zijn jaargenoten Madonna en Prince (juni '58) bepaalde Jackson in belangrijke mate het popgezicht van de jaren '80 en (deels) de jaren '90. Alle drie waren ze de beste van de MTV-klas, als geen ander thuis in het overbrengen van een image via het nog jonge medium videoclip. Alle drie raakten ze vertrouwd met de nieuwste popideologie, die een mondiale drie-eenheid van Music, Marketing & Money dicteerde. Alle drie leerden ze het ouderschap kennen, zij het onder geheel andere omstandigheden. Maar wie van hen haalt in de zelfopgelegde race om aandacht en vernieuwing het volgend decennium? Ouderdom en popmuziek staan immers op gespannen voet met elkaar? Voor voetballers en wielrenners markeert 40 jaar het definitieve moment velden en wegen te verlaten, simpelweg omdat het lichaam niet meer wil. Ook in de popwereld symboliseert veertig een ultieme grens, zij het om psychologische redenen.

Popmuziek beweegt op de huid van de tijd, verandert voortdurend van smaak en richting. Weinigen lukt het om dat langer dan twee generaties, pakweg zo'n vijftien jaar, vol te houden. Precies de leeftijd waarop je als popartiest tegen de veertig loopt. De onderliggende angst om na grote roem afgedankt te worden, als dinosaurus versleten te worden, is maar al te groot. Degenen die om uiteenlopende redenen (overdosis drugs, zelfmoord) jong stierven werden daarmee onsterfelijke helden. Denk aan Jimi Hendrix, Janis Joplin, Jim Morrison en Kurt Cobain. The Who vatte die houding in '65 al samen in 'My generation' met de beroemde zin 'Hope I die before I get old'. Nu de popgeschiedenis zelf de vut-leeftijd bereikt heeft, zijn er steeds meer artiesten die de magische 40-grens overschrijden met luttel verlies aan zeggingskracht. Bob Dylan, Van Morrison, Neil Young en Lou Reed kunnen erover meepraten. Deze survivors verstaan de kunst om een actuele geldigheid te behouden dankzij bezonkenheid, energie of gewoon muzikaal meesterschap. Ze staan op zichzelf, weten verleden met heden te integreren en daardoor twee, drie generaties aan zich te binden.

Of dit ook opgaat voor Madonna, Michael en Prince moet de komende jaren blijken. Ondanks zijn prachtige optreden deze week, zit Prince creatief gezien al jaren in een impasse. Madonna weet als de kameleon die ze is telkens een nieuwe gedaante aan te nemen met verholen ironie als sterkste wapen tegen slijtage. Bij Michael keert zijn verleden zich als een boemerang tegen hem. Het klopt dat hij 'met de hele mensheid verbonden is'. Zowat iedere aardbewoner kent Jacksons naam of heeft wel een plaat van hem in huis.

Zo'n honderd miljoen verkocht hij er op jeugdige leeftijd als lid van The Jackson 5, een veelvoud daarvan nadat hij een solocarrière begon. De albums 'Off the wall' (1979), 'Thriller' (1982), 'Bad' (1987), 'Dangerous' (1991), 'History' (1995) en de vele hitsingles die ervan getrokken werden genereerden prijzen, records en onophoudelijke publiciteit. Was het niet over zijn vermeende relaties met minderjarige jongens, plastische chirurgie, het huwelijk met Elvis' dochter dan betrof het wel het beestenspul op zijn landgoed Neverland. Niet voor niets vernoemd naar het Peter Pan-universum waarmee Michael zich zo graag identificeert. Alsof hij de jeugd wil inhalen die zijn vader hem had ontnomen: “Ik huilde, als ik kinderen op straat zag spelen en zelf moest werken. Ik had geen vrienden, nooit gehad ook. M'n broers waren mijn vrienden. Alleen op het podium voelde ik me gelukkig”, zei Michael in '93 in een van zijn zeldzame interviews tegen Oprah Winfrey. Die obsessie met jeugd uit zich nu in de donaties aan kinderprojecten (via zijn eigen stichting Heal the World) en de bijna permanente aanwezigheid van kinderen in zijn directe omgeving.

Time ('93) karakteriseerde het leven van Jackson dan ook als 'gestrand tussen kindertijd en volwassenheid'. Aangezien zelfkritiek ontbreekt en hij zich als 'de Howard Hughes van de pop' in zijn eigen fantasiewereld heeft opgesloten, wordt Wacko Jacko steeds meer een zelfgeboetseerd sf-figuur uit Disneyland, geheel passend in de Amerikaanse populaire cultuur. “Door zijn geslacht, zijn leeftijd en zijn ras te verdoezelen maakte hij zichzelf universeel zoals geen andere ster voor hem had gedaan”, schreef Newsweek in 1993 en in de thema's van zijn liedjes komt die neiging steeds sterker naar buiten. In 'Earth song', 'Heal the world' en 'Black and white' klinkt de wereldmoraal van een wereldvreemde weldoener. “Ik ben uitverkoren een instrument te zijn om muziek, liefde en geluk te geven. Ik probeer Jezus te imiteren. Niet te zijn, maar te imiteren. Hij zei dat je als een kind moest zijn, net zo puur en onschuldig, zo vertelde hij zonder een spoor van zelfrelativering aan Oprah Winfrey. Juist boven de 40 wordt het leven relatief en komt er echt 'blood on the dancefloor'.

Stan Rijven

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden