Review

Michael Cunninghams hommage aan Virgina Woolf

Drie dromerige 'mooie en frisgeboende' junidagen beleven we mee in 'De uren' van Michael Cunningham. Eén junidag van lang geleden uit het leven van de schrijfster Virginia Woolf die beurtelings vreugdevol mijmert dan wel tobberig piekert over haar schrijfsterschap, haar leven, en de roman die ze wil beginnen: 'Mrs. Dalloway'.

Eén junidag van 'suburbian housewife' Laura Brown die in 1949 Woolfs inmiddels vermaarde roman leest en in Clarissa Dalloway's melancholieke overpeinzingen terugvindt wat ze in het huiselijk bestaan met man en zoontje dreigt te verliezen: zichzelf.

En tenslotte één junidag uit het heden, uit het leven van de geslaagde uitgeefster Clarissa Vaughan, door haar beste vriend sinds haar jeugd liefkozend plagerig Mrs. Dalloway genoemd, omdat het haar paste de naam te dragen van een beroemde figuur uit de literatuur. Maar dan wel een ogenschijnlijk betoverend en succesvol romanpersonage, en niet, zoals Clarissa zelf zou verkiezen, de romantisch-tragische Anna Karenina of ongelukkig getrouwde Isabel Archer.

De titel 'De uren' was Woolfs oorspronkelijke titel voor 'Mrs. Dalloway', haar boek over de 52-jarige Londense society-dame die een chique partijtje voorbereidt en ondertussen haar leven overdenkt. Michael Cunningham gebruikt de titel nu alsnog voor zijn liefdevolle en waardevolle hommage waarin hij er net als Woolf, maar veel toegankelijker dan zij, prachtig in slaagt onder woorden te brengen hoe gedurende de uren van een dag steeds weer verschillende jaren uit het leven aan je voorbij trekken.

Uren, jaren en momenten vervlechten zich in de geest van zijn drie personages die ieder naarstig (terug) verlangen naar de kortstondige ogenblikken waarop zij met zichzelf samenvallen, maar die tegelijk te denkend in het leven staan om die geluksmomenten ook te kunnen beleven.

Terwijl Clarissa Vaughan net als Woolfs Mrs. Dalloway voor de mensen die haar kennen de gave heeft ,,alles samen te vatten in het ogenblik dat ze voorbijging' schuilt in haar de melancholicus, de zoekende ziel, die terugdenkt aan haar eerste kus als tiener als een moment van 'buitengewone volmaaktheid' maar dan wel ,,(. . .) deels zo volmaakt omdat het in die tijd zo duidelijk meer leek te beloven. Nu weet ze: dat was het moment, toen. Een anders is er niet geweest.'

Het is in dit bij tijd en wijlen zeer scherpzinnig bewustzijn van zichzelf dat Cunninghams karakters ook verschillen van die van Woolf, die naïever zijn en meer geneigd tot zelfbedrog. Zo gelooft Woolfs 'Mrs. Dalloway' oprecht in haar gastvrouwen-succes, dat ze ook met veel genoegen gespiegeld ziet in de gezichten van haar dierbaren.

Cunningham suggereert in de passages waarin hij Woolf zelf aan het woord laat heel mooi hoe zij ertoe komt deze Mrs. Dalloway te veranderen van een aanvankelijk depressief en sucidaal personage in een beter ik - een waarheidsgetrouwe ontwikkeling die ook door de schrijfster zelf in haar schrijversdagboek is opgetekend en hier door Cunningham psychologisch wordt uitgediept. Mrs. Dalloway moest uiteindelijk toch de competente figuur worden die net als Woolfs zuster Vanessa altijd de juiste toon zou treffen jegens het personeel in plaats van te schutteren of stuurs te bevelen.

Ook Cunninghams moderne 'Mrs. Dalloway' is vast en zeker goed in die omgang met het personeel, maar anders dan Woolfs 'betere ik' ontleent zij minder angstvallig haar identiteit aan deze competentie. Clarissa Vaughans wereld is anno 1999 tenslotte groter dan die van een society-dame uit het begin van deze eeuw, en daarmee is ook haar vermogen tot relativering vergroot en haar inzicht in de verhoudingen tussen haarzelf en de anderen.

,,Onderzoek eens een alledaagse geest op een alledaagse dag' schreef Woolf in haar essay 'Modern Fiction'. ,,In de donkere uithoeken van de psyche' daar moet een schrijver het materiaal zoeken waarmee hij kan hopen de essentie van het leven weer te geven. Cunningham heeft dit advies zorgvuldig en met bewondering opgevolgd en weet zo de ziel van Woolf en de ziel van haar schrijfsterschap te raken. Maar dat niet alleen, hij opent deze ook voor een veel groter publiek dan waar Woolf met haar lange muzikale maar ook moeilijk toegankelijke zinnen toe in staat was.

'De uren' is zo een prachtig postuum geschenk geworden van de lezer aan de schrijfster; een boek vol 'volmaakte momenten' dat niet alleen Virginia Woolf maar ook Michael Cunningham zelf veel nieuwe lezers zal brengen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden