MH17

MH17-verdachte: Ik heb er niets mee te maken

De rechtbank Den Haag in het Justitieel Complex Schiphol begon vandaag aan de strafzaak-MH17. In het midden rechtbankvoorzitter Hendrik Steenhuis.Beeld AFP

Het OM verwacht niet dat er snel verdachten bijkomen in het MH17-proces, maar sluit het niet uit.

Tijdens het strafproces-MH17, dat gistermorgen begon, heeft het Openbaar Ministerie (OM) laten weten dat het onderzoek naar het neerhalen van vlucht MH17 onverminderd doorgaat. Het richt zich nu vooral op de bemanning van de Buk-lanceerinstallatie waarmee het toestel uit de lucht is geschoten, en de ‘verantwoordelijken in de bevelslijn’ in Rusland.

In het openingswoord zei de officier van justitie niet te verwachten dat er snel nieuwe strafvervolgingen aan het dossier worden toegevoegd. Maar, stelde hij nadrukkelijk, uitgesloten is dit ook niet: “Wie vandaag nog ongrijpbaar lijkt, kan morgen zijn rechtbank in de ogen kijken”.

Onderdeel van het voorlezen van de aanklacht was het opnoemen van de namen van alle 298 slachtoffers die vielen ‘als gevolg van het handelen van de verdachten’, aldus de officier van justitie. Tijdens het oplezen was het achttien minuten lang muisstil in de zittingszaal in het extra beveiligde Justitieel Complex Schiphol. “Erg emotioneel voor alle nabestaanden”, zei Piet Ploeg, voorzitter van de Stichting Vliegramp MH17.

In het langverwachte proces staan vier mannen terecht, drie Russen en een Oekraïner, die betrokken zouden zijn geweest bij het neerhalen van vlucht MH17 van Malaysia Airlines op 17 juli 2014. Het gaat om rebellenleider Igor Girkin, zijn rechterhand Sergej Doebinski, diens assistent Oleg Poelatov en commandant Leonid Chartsjenko. Zij staan terecht voor het neerhalen van het vliegtuig en voor de moord op de inzittenden.

Verdachten kwamen niet opdagen

Zoals verwacht kwam geen van de vier verdachten opdagen, maar dat betekent niet dat zij niet berecht kunnen worden. De rechtbank oordeelde dat de verdachten bij verstek terecht kunnen staan omdat zij door niet te verschijnen, hun recht op aanwezigheid hebben opgegeven.

Alleen verdachte Oleg Poelatov (53) laat zich vertegenwoordigen door twee Nederlandse advocaten. Zij zeiden dat hun cliënt ‘zich niet verantwoordelijk acht, omdat hij op geen enkele manier betrokken is bij het neerhalen van MH17’. Zij stelden de verdediging op zich te hebben genomen om Poelatovs recht op een eerlijk strafproces te waarborgen. Volgens de advocaten staan in het 36.000 pagina’s tellende strafdossier veel onderwerpen die nader onderzoek behoeven, zoals de vraag waarom Oekraïne het luchtruim maar beperkt had gesloten.

Het OM meent dat de vier verdachten de ‘hoofdrolspelers’ waren bij het laten komen van de Buk-raket vanuit Rusland. De officier van justitie haalde een begrip aan uit het oorlogsrecht, de ‘combattanten-immuniteit’: alleen militairen en staten mogen oorlogshandelingen uitvoeren, burgers mogen dit uitdrukkelijk niet. Hun misdrijven vallen onder het normale strafrecht. Aangezien de verdachten nooit hebben aangegeven dat zij als militairen deelnamen aan de oorlog tegen het Oekraïense leger in de zomer van 2014, zijn zij dus als burgers betrokken geweest en hadden nooit een vliegtuig mogen laten neerschieten, ­redeneert het OM. Dat maakt hen strafbaar wegens de moord op 298 mensen.

Tientallen getuigen gehoord

Het OM noemt het dossier tegen de vier ‘solide’ en zei dat het onderzoek de afgelopen jaren bemoeilijkt is door ‘doelbewust verspreide leugens, tegenwerking en misleiding’. Ook zei de officier van justitie dat vele tientallen getuigen zijn gehoord over de Buk en over de rebellengroepen rond de verdachten. Omdat veel getuigen in eigen land als verraders worden gebrandmerkt en gevaar lopen, aldus het OM, wordt de identiteit van tientallen getuigen afgeschermd tijdens de rechtszaak.

Verder is vandaag duidelijk geworden dat 49 nabestaanden gebruik willen maken van hun spreekrecht. 82 nabestaanden zullen een schriftelijke verklaring afgeven en 84 mensen zullen een vordering tot schadevergoeding indienen.

Deze week is er nog geen inhoudelijke behandeling van de zaak en inventariseert de rechtbank vooral de wensen van de procespartijen. Bij de voortzetting vandaag zal het OM ingaan op de stand van het onderzoek.

Lees ook:

Wie drukte er op de rode knop? Justitie begint aan de ingewikkelde MH17-puzzel

Wie drukte op de lanceerknop van de Buk-raketinstallatie, waarmee vlucht MH17 is neergeschoten? Wie gaf daarvoor het bevel en waarom? Of er antwoorden komen op deze cruciale vragen zal moeten blijken tijdens het MH17-proces dat maandag begint.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden