MH17-tribunaal maakt amper kans

Minister Koenders: 'De veiligheid van de burgerluchtvaart is voor iedereen van groot belang, niet alleen voor de landen die betrokken zijn bij MH17.' Beeld EPA
Minister Koenders: 'De veiligheid van de burgerluchtvaart is voor iedereen van groot belang, niet alleen voor de landen die betrokken zijn bij MH17.'Beeld EPA

Minister Bert Koenders van buitenlandse zaken hoopt vanavond in New York de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties te kunnen overhalen om in te stemmen met de oprichting van een tribunaal dat de daders van de ramp met vlucht MH17 moet berechten. Of dat lukt is zeer twijfelachtig.

Onno Havermans

Wat kan een VN-tribunaal eigenlijk doen?
Een rechtsgang onder toezicht van de VN verbreedt het draagvlak van het onderzoek en de Veiligheidsraad kan landen verplichten tot uitlevering van verdachten. "Voor mij staat voorop dat we gerechtigheid krijgen voor slachtoffers en nabestaanden en dat we tot het uiterste gaan om de daders te vervolgen. Dat zijn we hun verplicht", zei minister Koenders gisteren. "De veiligheid van de burgerluchtvaart is voor iedereen van groot belang. Niet alleen voor de landen die betrokken zijn bij MH17."

Maar het gaat jaren duren voordat er een tribunaal is en het kost veel geld. 'Tribunaal biedt de schijn van daadkrachtige en efficiënte rechtspleging', schreef de Amsterdamse hoogleraar internationaal strafrecht Göran Sluiter vorige maand in NRC Handelsblad, verwijzend naar het geringe succes dat het Internationaal Strafhof in Den Haag en het Libanon-tribunaal in Leidschendam boeken. Het Libanon-tribunaal, dat acht jaar geleden is ingesteld om de moord op de Libanese premier Hariri te onderzoeken, heeft al 400 miljoen dollar gekost, maar nog geen veroordeling opgeleverd.

Waarom zijn de Russen tegen?
Het ziet ernaar uit dat Rusland vandaag zijn veto zal gebruiken. In dat geval komt er geen tribunaal, ongeacht het resultaat van de stemming. Vitali Tsjoerkin, Ruslands ambassadeur bij de VN, noemde de resolutie die oproept tot oprichting deze week 'een gevaarlijke confrontatie', die vergaande gevolgen kan hebben voor de internationale betrekkingen. Kiezen voor een tribunaal is 'voorbarig en contraproductief', stelde Moskou al eerder.

Die Russische houding is begrijpelijk, vindt Geert-Jan Knoops, bijzonder hoogleraar politiek van het internationaal recht aan de Universiteit van Amsterdam. Nederland kan beter wachten tot het onderzoek van het Openbaar Ministerie eind dit jaar is afgerond, zei hij op Radio 1.

Het OM kijkt wie aansprakelijk kan worden gesteld, dus wie de daders en wie eventueel de opdrachtgevers zijn. Daarnaast onderzoekt de Onderzoeksraad voor Veiligheid de toedracht van de ramp. Beide onderzoeken lijken uit te draaien op de conclusie dat het vliegtuig van Malaysian Airlines uit de lucht is geschoten met een Buk-raket, die mogelijk is afgeschoten door Russische separatisten in Oekraïne.

Had een neutraal land niet beter dit onderzoek kunnen doen?
Nederland leidt het zogeheten joint investigation team, met Maleisië, Australië, België en Oekraïne. Rusland heeft vorige week geprobeerd die leidende rol van Nederland door te schuiven naar secretaris-generaal Ban Ki-moon van de VN. "We hebben er nooit een geheim van gemaakt dat we een hele reeks vragen hebben over het onderzoek", aldus ambassadeur Tsjoerkin tegen het Russische persbureau Tass. "Het onderzoek moet onberispelijk zijn."

De Russische twijfel heeft Nederland niet weerhouden. Premier Rutte kon ook moeilijk anders dan het heft zelf in handen nemen nadat 196 Nederlanders bij de ramp om het leven waren gekomen. De vraag is bovendien of een niet betrokken land zich in dit wespennest had willen steken.

Wie beslissen er vandaag over?
De VS, Rusland, China, Frankrijk en Groot-Brittannië zijn permanent lid van de Veiligheidsraad. Zij hebben vetorecht. Daarnaast kiezen de VN uit hun midden jaarlijks vijf landen, die elk twee jaar lid blijven, in totaal zitten er dus vijftien landen in. Chili, Jordanië, Litouwen, Nigeria en Tsjaad zijn dit jaar nog lid, Angola, Nieuw-Zeeland, Spanje, Venezuela en Maleisië ook volgend jaar. Nederland was voor het laatst lid in 1999 en 2000. Maleisië dient de resolutie in.

Wat als het tribunaal er niet komt?
Nederland moet zelf strafvervolging instellen, betoogt hoogleraar Göran Sluiter. Het kan, met hulp van de Veiligheidsraad en de EU, net zo goed druk zetten op Rusland om verdachten uit te leveren. Maleisië, Nederland en de andere betrokken landen kunnen hun resolutie ook voorleggen aan de Algemene Vergadering van de VN, waarin een tweederde meerderheid volstaat en niemand vetorecht heeft. Het Lockerbie-tribunaal ontstond zo en dat was succesvol nadat Libië de twee verdachten uitleverde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden