MH17

MH17-bewijs ligt er, maar berechting is nog ver weg

Resten van MH17 in juli 2014. Beeld REUTERS
Resten van MH17 in juli 2014.Beeld REUTERS

Nu het internationale Joint Investigation Team (JIT) 'onomstotelijk bewijs' heeft geleverd rond de vliegramp met de MH17 is de grote vraag of het ooit tot vervolging komt. Dat de bewijsstukken naar Rusland wijzen maakt het niet eenvoudig.

Duidelijk is dat het juridische net rond de daders zich sluit. Het internationale onderzoeksteam weet zeker dat het vliegtuig op 17 juli 2014 is neergeschoten vanuit separatistengebied in Oost-Oekraïne, met een uit Rusland afkomstige Buk-raket. Na de aanval is de lanceerinstallatie vanuit Oekraïne zo snel mogelijk teruggebracht naar Rusland.

Honderd betrokkenen
Het Openbaar Ministerie verklaarde gisteren dat er ongeveer honderd betrokkenen in beeld zijn, onder wie mensen die een rol speelden bij het transport van de Buk. Het OM wil nog niet zeggen wie deze personen zijn of wat hun nationaliteit is. Maar de route die de Buk aflegde wijst erop dat er Russen bij zitten. Het JIT zegt er alle vertrouwen in te hebben dat het strafdossier uiteindelijk sterk genoeg wordt om specifieke individuen te vervolgen.

Voor premier Mark Rutte is het van groot belang dat het onderzoek vooruitgang boekt. Hij beloofde kort na de vliegramp er alles aan te doen om 'de onderste steen boven te krijgen': "Als duidelijk wordt dat dit een aanslag was, dan zal ik mij er persoonlijk voor inzetten dat de daders worden opgespoord en hun gerechte straf krijgen." Sindsdien achtervolgden oppositiepartijen hem met die uitspraak. Gisteren liet de premier weten dat 'we stap voor stap dichterbij komen'.

Nu wacht het OM de schier onmogelijke taak om verdachten met hulp van de Nederlandse regering daadwerkelijk voor een rechtbank te krijgen. Met de opmerking dat 'de laatste stappen lastig worden' temperde Rutte alvast de verwachtingen. De oprichting van een internationaal tribunaal strandde vorig jaar in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties op een Russisch veto.

Beste kans
Het OM zei gisteren nog geen keuze te maken voor een rechtbank in een specifiek land. "Afhankelijk van de nationaliteit van een verdachte zijn er meerdere opties. Het gaat er ook om wat de beste kans geeft dat iemand daadwerkelijk in de rechtszaal verschijnt." Mocht een verdachte Russisch staatsburger zijn, dan is een bijkomend probleem dat Rusland geen onderdanen uitlevert.

De discussie zal de komende periode gaan over wat Rutte toch kan doen om Rusland tot medewerking te bewegen. Binnenkort debatteert hij met de Tweede Kamer over de bevindingen van het internationale onderzoeksteam. De premier deed gisteren alvast een oproep aan Rusland om bij het onderzoek te helpen.

Maar de kans op Russische medewerking lijkt gering. Gisteren wees het Kremlin de conclusies van het JIT van de hand. Een regeringswoordvoerder riep op tot een 'transparant en volledig' onderzoek en betreurde dat 'de zaak is omgeven door een enorme hoeveelheid speculaties en onprofessionele informatie'. Maandag presenteerde het Russische ministerie van defensie radarbeelden die zouden aantonen dat er vanuit separatistengebied geen Buk is afgevuurd.

Overweldigend bewijs
Het OM zei gisteren die radargegevens nog niet te hebben ontvangen, maar verwierp de bevinding uit Moskou bij voorbaat. "De Russische conclusies kloppen niet", zei hoofd van de landelijke recherche Wilbert Paulissen. "Dat de lancering van de Buk niet op deze radarbeelden te zien was betekent nog niet dat het niet is gebeurd. We hebben overweldigend bewijs."

Dat overweldigende bewijs is dan weer een opsteker voor Rutte. De afgelopen twee jaar klonk er regelmatig kritiek dat het kabinet te weinig zou doen om bewijsmateriaal zoals radarbeelden boven tafel te krijgen. Maar ook zonder die informatie is het JIT nu zeker van zijn zaak.

In het kort
-Buk-installatie waarmee de MH17 werd beschoten kwam uit Rusland en keerde na 17 juli 2014 snel terug
-OM heeft betrokkenen in beeld, maar noemt geen verdachten
-Vervolging wordt zware klus voor OM en kabinet

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden