Mexico volledig in de ban van burgerlijke ongehoorzaamheid

TEPOZTLAN - Bezettingen van stadhuizen uit protest tegen verkiezingsfraude. Blokkades van olie-installaties om de milieuvervuiling aan de kaak te stellen. Het afsluiten van woonwijken ter bestrijding van de misdaad. Soms tien demonstraties op een dag in Mexico-Stad tegen allerlei vormen van - vermeend - onrecht.

De economische crisis, de corruptie, de politieke manipulatie van lokale of provinciale bestuurders, het onvermogen van de politiek de met de dag stijgende criminaliteit aan te pakken; veel Mexicanen hebben er schoon genoeg van. Burgers nemen het heft in eigen handen, het land is in de ban van de burgerlijke ongehoorzaamheid.

Wellicht het beste voorbeeld daarvan is te zien in Tepoztlán, een oogverblindend mooi bergdorp in de deelstaat Morelos op zo'n zestig kilometer afstand van Mexico-Stad. In Tepoztlán, waar de meeste bewoners leven van de landbouw, regeert het volk. Karl Marx zou zich hier thuis hebben gevoeld, ware het niet dat de 25 000 Tepoztecos niet veel op hebben met politieke partijen en ideologieën en de meesten van hen waarschijnlijk nog nooit van de man heeft gehoord. Hun echte held is dan ook de uit Morelos afkomstige legendarische boerenleider Emiliano Zapata.

Ruim zeven maanden geleden - op 24 augustus 1995 - zette de bevolking de toenmalige gemeenteraad af. Burgemeester Alejandro Morales en de raad toonden zich voorstander van de bouw van een gigantisch toeristisch complex, twee kilometer buiten het centrum van het dorp. Maar ze hadden de bevolking niet geraadpleegd, met hun wensen geen rekening gehouden. De belangengroep Comité de Unidad de Tepoztlán (CUT) mobiliseerde de dorpsbewoners en bezette het stadhuis. CUT schreef nieuwe verkiezingen uit en de dorpsbewoners kozen een nieuw gemeentebestuur, dat echter niet wordt erkend door de overheid.

Als de deelstaatsregering, investeerders en zakenlieden uit Mexico-Stad hun zin krijgen, wordt bij Tepoztlán het project Club de Golf El Tepozteco gerealiseerd. Een enorm recreatiecentrum van in totaal meer dan 200 hectare in een groen paradijs, omvangrijker dan het dorp zelf, een ideaal ontspanningsoord voor rijke buitenlanders en de stedelijke elite van Mexico-Stad. Een groot golfterrein, een hotelcomplex met tennisbanen en een privévliegveld, dure restaurants en zo'n 800 luxe villa's. Het project zal het karakter van Tepoztlán aantasten, vrezen de meeste inwoners. Traditionele gebruiken, waarden en normen zullen verloren gaan. “We willen geen elitedorp met alleen maar rijken naast de deur”, is een gevleugeld gezegde.

Tepoztlán is nu een indianendorp met een enorme graffiti-dichtheid. Op bijna elke winkel, elk huis staan leuzen tegen het golfproject. Voorstanders van het complex zijn er niet, en de paar die er waren, zijn vertrokken of verjaagd. Dat daarbij het wapen van intimidatie is gebruikt staat wel vast. Degenen die sympathie toonden voor het lustoord heten steevast traidores (verraders), zo spreken de stadsmuren. Maar ook de voorstanders van het project hebben zich aan intimiderende praktijken schuldig gemaakt.

CUT-lid José Flores Ayala, tevens voormalig burgemeester van 1982 tot 1985, meent dat het toeristische lustoord de gehele waterhuishouding in de omgeving in de war zal brengen. “Het golfcomplex heeft vijf keer zoveel water nodig als het hele dorp. De boeren van Tepoztlán hebben nu al te weinig water.”

Ayala zegt dat de bouwlokatie in een archeologische zone ligt en dat er duizend bomen gekapt zouden moeten worden. Toen in augustus vorig jaar de eerste graafwerkzaamheden werden verricht voor de aanleg van een weg en bomen tegen de grond gingen, kwamen dorpsbewoners en milieuactivisten meteen in actie. Sindsdien ligt alles stil. Het argument van de investeerders en zakenlieden dat de golfbaan Tepoztlán duizenden banen oplevert, overtuigt Ayala niet. “Wij zijn een trots dorp. Het gemiddelde inkomen en het niveau van onderwijs liggen hier hoger dan in veel andere plaatsen in Mexico. We willen dat onze kinderen onderwijzers en ingenieurs worden, geen obers, vaatwassers of kamermeisjes. En wat die beloftes over banen betreft: niets daarvan staat op papier.”

Lázaro Rodriguez Castañeda is de huidige door de bevolking gekozen maar illegale, burgemeester. Witte hoed, rode halsdoek om, grote zwarte snor, glanzend zwarte laarzen, gekleed in een onberispelijk wit overhemd. Geliefd en gerespecteerd bij de hele bevolking, deze midden-dertiger. Een snelle oplossing van het conflict ziet de burgemeester niet. Die komt er wat hem betreft alleen als er op de eisen van de bevolking wordt ingegaan: vrijlating van enkele CUT-leiders, definitieve afgelasting van het golfproject, intrekking van arrestatiebevelen en herinvoering van de burgerlijke stand.

Onmogelijke eisen, stellen ex-burgemeester Morales en gouverneur Jorge Carillo Olea van Morelos. “In Tepoztlán is een zootje dictators aan het bewind', meent 'verrader' Morales. “Respect voor traditie en bescherming van het milieu speelt hier geen enkele rol”, oordeelt de gouverneur. “Het is slechts een machtsstrijd.”

Alle macht aan het volk: dit principe heeft in Tepoztlán bizarre gevolgen. Getrouwd wordt er niet meer in dit dorp. Er vindt geen registratie plaats van geboren kinderen. Officiële documenten worden niet meer afgegeven. De deelstaatregering erkent geen enkele handeling van het huidige bestuur, dat elke avond om acht uur op het dorpsplein verantwoording aan de bevolking aflegt.

Eerst worden de namen afgeroepen van de bewoners die het huidige bestuur met pesos, brood en eten ondersteunen. Vervolgens kondigt een spreker de aflossing van de bewakingsdienst aan en zingen honderden mensen het volkslied. Alle witte hoeden gaan af. Na toespraken van het stadsbestuur en enkele mededelingen, volgt de revolutionaire afsluiting van de bijeenkomst. Minutenlang galmt het: “Neen tegen de golfclub! Vive Zapata!” Ovationeel aupplaus.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden