'Mevrouw, wat verstaat u onder porno?'

In Amsterdam ligt Schelto Patijn onder vuur, omdat hij niet daadkrachtig genoeg zou zijn. Met name de VVD vraagt vanmiddag bij de algemene beschouwingen van de gemeenteraad om een sterkere burgemeester. Deze impressie uit de Amsterdamse binnenstad zet vraagtekens bij het 'gedoog'-beleid: “Niet de norm als zodanig, maar de beheersbaarheid van de overschrijding is de norm. De grens is dus per definitie overschreden, voordat de overlast ontoelaatbaar geacht wordt.”

Op één van de schaarse warme zomerdagen van dit jaar verscheen een gezelschap op het platte dak aan de overzijde. We zagen mannen heen en weer drentelen met elektriciteitskabels, we zagen een dame in een ochtendjas en een welgebouwde jongeman met gebronsde torso.

Terwijl ik de piepers in de pan deed keek ik met een schuin oog naar de overkant, waar de dame op het dak haar ochtendjas had uitgetrokken. Ze smeerde haar ontblote bovenlichaam in met olie en genoot zichtbaar van de warme namiddagzon. In haar nabijheid stond een man kritisch naar het schouwspel te kijken; toen zag ik ook de camera, en een geluidsman met hengel.

De man met gebronsde torso vervoegde zich bij de dame, die nu op handen en voeten had plaatsgenomen in de dakgoot. En terwijl ik het gas onder de aardappelen even uitdraaide en mijn kinderen aanspoorde om in het achterhuis verstoppertje te spelen, zag ik hoe het gezelschap op de dakrand 'op z'n hondjes' begon te copuleren - nauwkeurig gadegeslagen door de regisseur.

Het spektakel drong ook door tot de dagjesmensen op straat. Onder ons raam groepeerde zich een clubje Britse toeristen; weldra stond de gracht vol met een enthousiaste menigte, die aldus bespaarde op een ticket voor Casa Rosso.

Wij wonen niet alleen in de Amsterdamse binnenstad, maar ook nog op het 'heetste' stukje van de Wallen. Wie verkiest hier te wonen, moet niet zeuren: alle onderdelen van het bestaan zijn hier nu eenmaal meer uitvergroot dan in Vleuten-de Meern. Meer lawaai, dronkenschap, geweld, seks. Dat weet je van tevoren. Maar waar ligt dan de grens van het toelaatbare?

Die was wat mij betreft bereikt met deze openluchtvoorstelling, en ik belde de wachtcommandant van bureau Warmoesstraat: “Meneer, aan gene zijde van de gracht wordt en plein public een pornofilm opgenomen. Weet u of daarvoor een vergunning is afgegeven?” Waarop de man vraagt: “Mevrouw, wat verstaat u onder porno?”

Die vraag had hij niet gesteld als wij woonden in Vleuten-de Meern. Dat wat in de rest van het land redelijk gedefinieerd is, wil bij ons nog wel eens rekbaar blijken. Het begrip 'overlast' is relatief geworden, en daarmee ook de invulling van datgene wat overlast veroorzaakt. Of het nu om geluidsoverlast of porno gaat, drugstoerisme of wild plassen - de grens van het toelaatbare wordt gedefinieerd aan de hand van het aanvaardbare. Niet de norm als zodanig, maar de beheersbaarheid van de overschrijding is de norm. De grens is dus per definitie overschreden, voordat de overlast ontoelaatbaar geacht wordt.

In een vraaggesprek met d'Oude Binnenstad - het huisorgaan van bewoners en ondernemers in het Wallengebied - stelde burgemeester Patijn kort na zijn aantreden: “Waar het om gaat is de wetgeving af te stemmen op de handhaving. En geen verordeningen uitvaardigen die onwerkbaar zijn, of onduidelijk, of onheus.” Het klinkt logisch, zelfs pragmatisch, maar wat zijn de implicaties van deze redenering?

Hoofdcommissaris van politie Kuiper deelt mee dat de situatie rond het Centraal Station onhoudbaar is geworden. Bij een grote schoonmaakactie worden junks en dealers verwijderd en voorts geweerd door de nu permanente politiebewaking op het station. De aanblik van de Zeedijk roept sindsdien herinneringen op aan de situatie van tien, vijftien jaar geleden; de junks staan weer schouder aan schouder langs de puien te creperen en te verregenen - totdat ook hier weer een politionele veegploeg het straatbeeld tijdelijk 'opleukt'.

De heroïneprostituees kunnen meepraten van deze vorm van beleid. Zij kregen, mede op instigatie van Schelto Patijn, hun eigen afwerkplekken toegewezen aan de van god verlaten Theemsweg, nadat de peeshotelletjes in de wijk waren dichtgetimmerd. Om velerlei redenen voldoet de gedoogplek niet, en doen de tippelaarsters als vanouds langs de Prins Hendrikkade hun werk. Patijn nu heeft de politie opdracht gegeven de dames te verbaliseren; het Openbaar Ministerie heeft bij monde van procureur-generaal Vrakking reeds aangekondigd niet tot vervolging over te gaan.

Het hele fenomeen 'gedogen' duidt op een normatieve verwatering waarvan Amsterdam de proeftuin lijkt te zijn geworden: hier kijken we hoever we kunnen gaan (hoe ver we de norm laten overschrijden) voordat een situatie als 'onhoudbaar' dan wel 'onbeheersbaar' bestempeld wordt. Het daadwerkelijk stellen van een norm is reeds een gepasseerd station: 'niet te handhaven wetgeving' heet dat in ambtelijk dan wel burgemeesterlijk jargon. Maar een verordening is per definitie 'onwerkbaar, onduidelijk en onheus' wanneer burger en wetsovertreder niet zeker weet, dat deze gehandhaafd wordt.

Waarom, zo vraag ik me af, kan het fameuze Amsterdamse parkeerbeheer (berucht tot ver over de landsgrenzen) wel en kunnen onze gezagsdragers niet eenduidig stellen wat mag en niet mag - en vervolgens de overtreder zonder aanziens des persoons flink bij de lurven grijpen?

“Het pragmatisme is niets anders dan de ideologie van het haalbare binnen de status quo”, heeft het kamerlid Jan Marijnissen gezegd. Het wachten is op de ideoloog die voorbij het modieuze pragmatisme en de politiek correcte gemakzucht man en paard noemt - en ernaar handelt.

“Mevrouw, wat verstaat u onder porno?” - het zal je maar gevraagd worden. Ik kan het de man bijna niet kwalijk nemen, want wie langdurig in een gedoogzone functioneert raakt na verloop van tijd het spoor wel bijster. “Meneer, neuken in de dakgoot, hoe zou u dat noemen?”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden