Mevrouw Jeuken kiest voor ritjes met de scootmobiel

Reportage | In Brabants verzorgingshuis bepalen de bewoners zelf waaraan ze hun zorgbudget spenderen

Met mooi weer gaat mevrouw Jeuken (88) graag naar buiten, op haar scootmobiel. Ze rijdt dan langs vennen en velden vol vogels en planten tot aan een bankje, waarop ze pauzeert. Het zijn fijne ritjes, fundamenteel voor haar geluk.

Toch kwam de klad in die uitjes, toen ze drie jaar geleden verhuisde van een zelfstandige woning naar een verzorgingshuis in het Brabantse dorpje Son en Breugel. Daar kreeg ze een ruim appartement op één hoog, met een voorkamertje waarin ze haar scootmobiel kon parkeren. Alleen: hoe kreeg ze dat ding weer naar buiten gemanoeuvreerd, de galerij op, een zware deur door en dan scherp naar links de lift in?

"Ik durfde het niet", vertelt mevrouw Jeuken in haar woonkamer. "En dat vond ik heel erg, want ik hou van vrijheid. Dan zat ik hier en dan kon ik niet weg." Lang zat ze gelukkig niet gevangen, want in overleg met de verzorgenden van Archipel Berkenstaete bedacht ze een oplossing. Met mooi weer zetten zij de scootmobiel 's ochtends buiten en 's avonds weer binnen. Mevrouw Jeuken bepaalt zelf of ze erop gaat rijden, of niet. Vrij als een vogel.

Dit voorbeeld staat symbool voor een grote vernieuwing in de langdurige zorg, te typeren met 'waardigheid' en 'zeggenschap'. Ouderen in een verpleeghuis moeten veel meer invloed krijgen op hun eigen leven, vinden staatssecretaris Van Rijn en ook de zorginstellingen zelf. Hoe laat sta ik op? Met wie wil ik eten? Wat doe ik met mooi weer? De nieuwste vraag luidt: waar geef ik mijn geld aan uit?

In zorgcentrum Berkenstaete beslist mevrouw Jeuken dat zelf: zij spendeert een klein deel van haar zorgbudget aan de zusters die elke dag haar scootmobiel voor haar verplaatsen. Dat kan dankzij de 'persoonsvolgende bekostiging' die Archipel Zorggroep hier drie jaar geleden heeft ingevoerd, als eerste in Nederland. "Wie betaalt, bepaalt", zegt Hans Hendriks, programmamanager 'cliënt in regie' bij Archipel. "Het gaat vaak om kleine dingen die voor de cliënt heel erg belangrijk zijn. En die ook kunnen veranderen; je moet met elkaar blijven praten."

Elders werkt het zo: de bewoners van een verzorgings- of verpleeghuis krijgen ieder een zorgzwaartepakket (zzp), met een bijbehorend budget. Zorgaanbieders gooien al die budgetten op één hoop, waaruit ze het personeel, het eten, de linnenservice en de dagbesteding financieren - hetzelfde aanbod voor iedereen.

Maar in Berkenstaete is het budget van mevrouw Jeuken ook echt van haar. Sommige kostenposten zijn verplicht, over andere valt te praten. Zo komt de zuster die de scootmobiel terugbrengt ook even bij haar koffie drinken. Dat vindt mevrouw Jeuken fijn, want anders zijn de avonden zo lang. Maar ze krijgt geen hulp bij het ontbijt; dat regelt ze zelf. Ook doet ze maar aan weinig activiteiten mee, omdat ze er liever zelf op uittrekt, dus geeft ze aan dagbesteding niet veel uit.

Andere bewoners kunnen kiezen uit een rijk aanbod: koken, films kijken, over klassieke muziek discussiëren, naar het internetcafé, schilderen, zwemmen en tochtjes maken op een duofiets. Een heel verschil met vroeger, zegt dagbestedingscoach Karen van Woudenberg. "Toen hadden we één activiteitje op de ochtend en één op de middag. Kienen, sjoelen, handwerken, meer was er niet."

Voor programmamanager Hendriks (65), zelf bijna met pensioen, was dit traditionele vooruitzicht een gruwel. "Ik zit nu vaak in het theater, ik hou van cabaret en ballet, dat is mijn lust en mijn leven. Ik moet er niet aan denken dat ik straks veroordeeld ben tot een wekelijks optreden van het plaatselijk koor met liedjes uit de oude doos."

Wat vindt u belangrijk, hoe wilt u uw leven leiden, hoe kunnen we u daarbij helpen, kunt u desnoods zelf bijbetalen? Sinds het personeel met de bewoners praat over geld - hún geld - komen die essentiële vragen meer aan bod. De cliënten zijn zeer tevreden over de invloed die ze op hun uitgaven hebben, zo blijkt uit een recente evaluatie: nu ze meer zelf mogen kiezen, voelen ze zich vrijer, zelfbewuster. Mevrouw Jeuken voelt zich vanaf het begin al thuis: "Ik heb nooit heimwee gehad."

Van Rijn pleit voor meer experimenten

Staatssecretaris Van Rijn van volksgezondheid wil méér experimenten met de 'persoonsvolgende bekostiging', schrijft hij aan de Tweede Kamer. Daarbij krijgt de cliënt zeggenschap over zijn zorgbudget.

Algemeen directeur Jan de Vries van Actiz, de koepelorganisatie van zorgaanbieders, is enthousiast over deze nieuwe vorm van bekostiging. "Zo krijgt de cliënt veel meer ruimte individuele keuzes te maken; ook op het gebied van dagbesteding." Maar intussen is het zorgbudget wel te beperkt, zegt hij: "Voor zinvolle dagbesteding is echt meer geld nodig."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden