Meten met twee maten

De kolencentrale van RWE in de Eemshaven draait al. Op proef. Er loopt nog een bezwaarprocedure tegen één belangrijke vergunning. Milieuorganisaties slijpen de messen. In februari luidt de Raad van State de bel voor de laatste ronde.

De stapel bezwaarschriften tegen de kolencentrale in de Eemshaven groeit nog almaar. In 2010 al veegde de overheid honderden bezwaren van tafel. Iets te lichtvaardig, bleek spoedig, want in de zomer van 2011 vernietigde de Raad van State de natuurvergunning voor de elektriciteitscentrale. Er was niet goed gekeken naar de gevolgen voor de beschermde natuur in het Waddengebied.

Er kwam een nieuwe vergunning, met aanpassingen. Wat opviel: bij de eerste vergunning was bepaald dat er óók een toets moest worden gedaan naar nut en noodzaak van de kolencentrale. Bij deze ADC-toets wordt onderzocht of er alternatieven zijn, of er wel 'dwingende redenen van openbaar belang zijn' voor de bouw van een nieuwe centrale én of de bouwer de natuurschade elders moet compenseren.

Die ADC-toets was verdwenen uit de aangepaste vergunning die in 2012 door de overheid werd verstrekt. Opmerkelijk, omdat de vraag over nut en noodzaak van de kolencentrale de laatste paar jaar juist sterker is gaan spelen: er is een forse overcapaciteit bij de energieproductie in Nederland en dat zal niet snel veranderen. In 2020 moet een deel van het Nederlandse energieverbruik uit hernieuwbare bronnen komen, zoals zon- en windenergie.

Productieoverschot
Johan Vollenbroek van de Nijmeegse milieuorganisatie MOB ging namens de stichting Natuur & Milieu en de Deutsche Umwelfthilfe in beroep tegen de vergunning voor de kolencentrale. Hij weet zeker dat de installatie van RWE/Essent nu niet meer door een ADC-toets zou komen. "Er is geen enkele noodzaak meer voor deze centrale. Het productieoverschot in de energiesector is nu zelfs groter dan destijds bij het verlenen van de eerste vergunning."

De hoge kwikuitstoot van de nieuwe centrale, bijna 100 kilo per jaar, is één van de kernpunten van zijn beroepschrift. De Nijmegenaar vormt ongeveer in zijn eentje de milieuorganisatie MOB (Mobilisation for the Environment). Die kleinschaligheid zegt weinig over zijn slagkracht. Vollenbroek heeft de afgelopen jaren bij de Raad van State procedures tegen grote tegenstanders gewonnen.

Volgens de nieuwe natuurvergunning mag RWE/Essent jaarlijks 95 kilo kwik via de schoorsteen uitstoten. Via het afvalwater kan er daarnaast 1,4 kilo kwik per jaar worden geloosd. Dat komt in de buurt van de totale uitstoot aan kwik van de hele Nederlandse energiesector: 116 kilo (2012).

Vollenbroek vindt dat de overheid met twee maten meet bij de toekenning van de kwik-emissie door RWE/Essent. In zijn beroepschrift wordt verwezen naar een vergunning van een recyclingbedrijf in Farmsum bij Delfzijl, die vergunning kreeg om één microgram kwik per liter afvalwater te lozen, terwijl aan RWE bijna het drievoudige (2,9 microgram per liter) is toegestaan. RWE en het recyclingbedrijf lozen in hetzelfde oppervlaktewater.

Vollenbroek: "Aan Nuon, de buurman van de RWE-centrale, werd destijds voor een kolenvergasser die het bedrijf in de Eemshaven wilde bouwen een kwikemissie vergund die bijna honderd keer zo laag is als die van RWE. Eén grote kolencentrale aan de rand van een kwetsbaar natuurgebied krijgt van de overheid vergunning om bijna net zoveel kwik in de natuur te brengen als alle Nederlandse energiecentrales bij elkaar. De kwikuitstoot van deze RWE-centrale is straks bijna drie keer zo hoog als die van een ruim dertig jaar oude kolencentrale in Nijmegen, die binnenkort wordt stilgelegd."

Er is, zegt hij, door de provincies niet gekeken naar de gevolgen van deze ophoping van kwik in planten en dieren die in het Eems-Dollardgebied en in het Waddengebied leven. De hoge vergunde uitstoot van kwik maakt het volgens Vollenbroek voor de elektriciteitsproducent mogelijk slechtere kwaliteit steenkool, met hogere gehalten aan kwik, te verstoken in de centrale. Ook wil RWE kwikhoudend slib van de eigen waterzuivering verbranden in de ovens van de centrale waardoor volgens hem ook onnodig veel kwik wordt uitgestoten.

Vollenbroek liet de Radboud Universiteit Nijmegen een literatuurstudie doen naar de effecten van de uitstoot en afwatering van bijna 100 kilo kwik op de Dollard en de Waddenzee. Een student scheikunde zocht onder begeleiding van hoogleraar milieuwetenschappen Ad Ragas uit wat er met het extra kwik gebeurt in de natuurgebieden.

Voedselketen
Zijn conclusie: het kwik dat de kolencentrale in de Eemshaven uitstoot, zorgt voor een toename van tenminste drie procent van het methylkwik in het slib en in levende organismen in de Waddenzee en de Dollard. Methylkwik ontstaat zodra anorganisch kwik in het natuurlijke milieu (meren, rivieren, draslanden, bodems) terecht komen. De stof stapelt zich in dieren, waardoor op termijn de voedselketen kan worden aangetast. "Het is niet raadzaam de RWE-kolencentrale in de Eemshaven in gebruik te nemen", was de slotconclusie van de Radboud Universiteit.

Vollenbroek: "Drie procent toename lijkt niet zoveel, maar in een gebied waar kwik toch al een probleem vormt, is dit wel van grote betekenis." De provincie Groningen is het daar niet mee eens. In een reactie op het onderzoek van de Radboud Universiteit stelde een medewerker van de Omgevingsdienst Groningen: "Het is mij niet duidelijk waarom een toename van drie procent zorgwekkend is." De provinciemedewerker vond het rapport van de scheikunde-student tendentieus en suggestief.

Siegbert van der Velde, directeur van Natuur- en Milieufederatie Groningen, is geschrokken van het rapport van de Radboud Universiteit. "Wij procederen al sinds 2006 tegen deze centrale in de Eemshaven. En eerlijk gezegd, hebben we de kwikproblematiek al die tijd gemist. Als milieufederatie hebben we altijd gevochten tegen de vervuiling met kwik en arseen van de voormalige bestrijdingsmiddelenfabriek Aagrunol in Groningen. Het afvalslib van Aagrunol liep via een pijp langs het Eemskanaal. Dit leidde in het verleden tot verhoogde kwikconcentraties in de Eems en Dollard. Nadat die smeerpijp was opgeruimd, is de situatie verbeterd. Maar het is wel zaak om dit zo te houden. Ik ben erg benieuwd wat de Raad van State gaat doen met dit beroepschrift."

Het is nog wel de vraag of de Raad van State de bezwaren van Natuur & Milieu en Deutsche Umwelthilfe in behandeling wil nemen, omdat de kwikuitstoot van de nieuwe centrale al is besproken bij de vergunningverlening op grond van de Wet milieubeheer. Die vergunning is al onherroepelijk verleend. Vollenbroek stelt dat de effecten van kwik op de natuur in het Waddengebied in de milieuvergunning niet aan de orde zijn geweest en dat de studie van de Radboud Universiteit zoveel nieuwe feiten oproept, dat een heroverweging op grond van de Natuurbeschermingswet nodig is.

Ook de Groninger milieufederatie heeft, net als tal van de andere milieuorganisaties, bezwaar gemaakt tegen de natuurvergunning, maar dat bezwaar spitst zich toe op de gevolgen van de stikstof-uitstoot voor de Waddeneilanden en de Duitse veengebieden.

Daarnaast maakt de federatie bezwaar tegen de voorgenomen verdieping van de vaargeul naar de Eemshaven, omdat deze ingreep zou leiden tot milieuschade in het beschermde natuurgebied.

De RWE-kolencentrale in aanbouw. Milieuorganisaties zijn in beroep gegaan tegen de vergunning voor de centrale, die inmiddels op proef draait.

Essent en provincie willen niet reageren
Essent en de provincie Groningen willen niet ingaan op vragen over de uitstoot van kwik en de vergunningprocedure. Wel deelde een woordvoerster van RWE/Essent mee: "Met onze centrale dragen we bij aan het betaalbaar houden van de energierekening voor consumenten en bedrijfsleven. We zijn in het bezit van alle noodzakelijke vergunningen voor de centrale. Deze zijn, op de Natuurbeschermingswet-vergunningen na, onherroepelijk. De overheid heeft vertrouwen getoond in het project door medio 2012 opnieuw Natuurbeschermingswet-vergunningen af te geven. Tegen dit besluit zijn diverse partijen in beroep gegaan bij de Raad van State. Op 3 februari is er een hoorzitting over de Natuurbeschermingswet-vergunningen van de centrale. De zaak ligt dus onder de rechter en daarom willen wij vooruitlopend op de uitspraak geen nadere mededelingen doen."

Ook de provincie Groningen wil met het oog op de hoorzitting niet op de zaak ingaan.

Energiereus van 1600 megawatt
De nieuwe kolencentrale van RWE en Essent in de Groninger Eemshaven heeft een vermogen van 1600 megawatt. De bouw kost meer dan 2,5 miljard euro. De hoogste baas van RWE, Peter Terium, constateerde al in 2011 dat zijn bedrijf de kolencentrale in de Eemshaven met de kennis van nu nooit zou hebben gebouwd.

De centrale kan stroom leveren voor zo'n 2,5 miljoen huishoudens. In de ketels kan ook biomassa worden gestookt. De RWE-centrale heeft een rendement van 46 procent. Bestaande kolencentrales hebben een rendement dat gemiddeld 10 procent lager ligt.

Door het gebruik van moderne zuiveringstechnieken zal de kolencentrale de schoonste zijn in haar soort. De ketels kunnen snel in- en uitgeschakeld worden. De productie kan volgens het bedrijf vrij eenvoudig worden stilgelegd bij een groot aanbod van elektriciteit van windmolens of zonnepanelen.

Bij de eerste vergunning op grond van de Natuurbeschermingswet kreeg RWE/Essent de opdracht om elders compensatie te leveren voor de uitstoot van stikstof. Het bedrijf is bezig met duinherstel op Schiermonnikoog, de aanleg van een brakwatergebied aan de Groninger noordkust en de aanleg van een veenmoeras in midden Groningen om de extra stikstof-emissies door de centrale deels te compenseren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden