Meteen al op de eerste werkdag in een crisis

29 oktober 1962: President Kennedy en marineofficiers in overleg over de Cuba-crisis. (AP)

De nieuwe Amerikaanse president staat een gevaarlijke wereld te wachten. Juist in zijn eerste, doorgaans kwetsbare jaar, krijgt hij te maken met twee oorlogen, talloze potentiële brandhaarden en de internationale gevolgen van de financiële crisis.

’Let op mijn woorden”, riep Joe Biden, de Democratisch kandidaat voor het vicepresidentschap, een paar weken geleden. „Het zal geen zes maanden duren, voordat de wereld Barack Obama op de proef stelt, zoals ze dat ook met John Kennedy deed. We krijgen een internationale crisis, die speciaal wordt uitgelokt om te kijken uit welk hout die kerel gesneden is.”

Republikeinse presidentskandidaat John McCain boog die opmerking direct om in een late aanval op zijn rivaal voor het Witte Huis. „Wij willen geen president die erom vraagt op de proef gesteld te worden”, reageerde de 72-jarige McCain.

Bidens woorden waren politiek gezien dom. Obama wees hem publiekelijk terecht. Ook strategisch gezien waren ze onverstandig. Maar Biden verkocht geen onzin. Mike McConnell, de directeur van de Nationale Inlichtingendienst (DNI), noemde onlangs het eerste jaar van een nieuwe president „de periode waarin Amerika het meest kwetsbaar is”.

Elke nieuwe president wordt op de proef gesteld. John Kennedy, die in 1960 op 44-jarige leeftijd als vrij onervaren senator het Witte Huis veroverde, moest snel een antwoord op crises in Laos en Cuba vinden. Zowel Bill Clinton als George W. Bush kreeg in het begin van hun eerste termijn met aanslagen op New York te maken.

Irak kan de nieuwe president al hoofdbrekens bezorgen nog voordat hij op 20 januari in het Witte Huis trekt. Bagdad en Washington zijn het oneens over een veiligheidspact. De twee moeten het voor het einde van dit jaar eens zijn, omdat dan het huidige mandaat van de troepen afloopt. Als er dan geen akkoord is, trekken de Amerikaanse troepen in Irak zich terug op hun bases, liet president Bush weten.

Het is niet uitgesloten dat het zover komt. De regering-al-Maliki wil volgens sommige ingewijden met definitieve afspraken wachten op de nieuwe president. Zeker als dat Barack Obama is, van wie Bagdad concessies verwacht. Maar de nieuwe man kan pas officieel met onderhandelen beginnen als hij beëdigd is. Meteen op zijn eerste werkdag kan hij met een crisis in Irak zitten.

Op zijn bureau ligt dan ook het Afghanistan-advies van de bevelhebber van alle troepen in het Midden-Oosten en Zuidoost-Azië, generaal David Petraeus. Die wil de oorlog daar opvoeren. Waarschijnlijk zal Petraeus adviseren tienduizend soldaten, die naar Irak zouden afreizen, naar Afghanistan te sturen.

Maar voor succes in Afghanistan is buurland Pakistan nodig. De spanningen tussen Amerika en dat land zijn opgelopen sinds Washington de schuilplaatsen van taliban- en Al-Kaida-strijders in het grensgebied bestookt. Amerikaanse diplomaten spreken al van het „nieuwe centrale front in de oorlog tegen de terreur”.

Ook die andere buur van Afghanistan en Irak, Iran, schreeuwt om aandacht. Washington moet bepalen of directe onderhandelingen zin hebben. Mocht Teheran met verrijken van uranium doorgaan, dan staat het Witte Huis voor een duivels dilemma. Het kan instemmen met een nucleair Iran, maar dan zal ook Saoedi-Arabië die kant opgaan. Amerika kan zelf Iran aanvallen of het aan Israël overlaten.

Dan zijn er nog het Israëlisch-Palestijns conflict en de relaties met Syrië. Amerika’s 44ste president moet bovendien een antwoord formuleren op de nucleaire ambities van Noord-Korea. Ook moet hij een houding bepalen tegenover het steeds assertievere Rusland. Deskundigen in Amerika vrezen dat premier Poetin van de machtsoverdracht in Washington gebruikt om een conflict met Oekraïne uit te lokken.

Bush laat goed werk achter waarop zijn opvolger op kan voortbouwen. Hij wist voor een doorbraak in de relaties met India te zorgen, nam het voortrouw in de globale strijd tegen aids en legde fundamenten voor betere relaties met China. Maar de Irak-invasie, de Guantánamo-gevangenis en het schandaal rond de Aboe Ghraib-gedetineerden onttrokken die zaken aan het zicht.

De nieuwe president kan Amerika’s internationale prestige opvijzelen door marteling weer duidelijk buiten de wet te stellen. Als Obama vandaag de keuze van het volk blijkt te zijn, lijken de dagen van Guantánamo-gevangenis duidelijk geteld.

Onduidelijk is welke koers Amerika op handelsgebied inslaat. De Republikein McCain is tot nu toe ondubbelzinnig voor meer vrijhandel. Obama keerde zich in het begin van de campagne tegen enkele vrijhandelsakkoorden, maar zwakte daarna zijn oppositie weer af. Maar het Democratische meerderheden in het Congres wordt het sowieso een opgave vrijhandelsakkoorden goedgekeurd te krijgen.

De nieuwe president moet nieuwe bruggen slaan naar het buitenland. Amerika kan het niet alleen. Dat heeft de financiële crisis weer bewezen. Gelukkig was Bush, bijvoorbeeld in zijn Iran-beleid, al van de unilaterale aanpak uit zijn eerste ambtsperiode teruggekomen. Maar wat klimaatverandering betreft wacht de wereld op Amerikaans leiderschap.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden