Met zijn vieren versmelten tot één klank

Kwartetten | De Nederlandse Strijkkwartet Academie bestaat vijftien jaar. Waarin schuilt de kracht van die klassieke bezetting van vier?

Een strijkkwartet is als een huwelijk, volgens ingewijden. Is dat zo? Is het niet een kwestie van af en toe vier goede musici bij elkaar zetten en je hebt muziek op hoog niveau? We vragen het Marc Danel, artistiek leider van de Nederlandse Strijkkwartet Academie (NSKA), dat vijftien jaar bestaat. Morgen is het feest in TivoliVredenburg, Utrecht, en treden kwartetten uit eigen stal op.

Danel, zelf primarius van het Quatuor Danel dat al een kwart eeuw de podia bespeelt: "Het hele gezin geniet mee als een van de leden in een kwartet zit. Het slurpt tijd, daar moet je voor kiezen." De NSKA is een postacademische opleiding van twee jaar waaraan een Nederlands of buitenlands kwartet na strenge selectie kan studeren, zonder financiële zorgen. Tot een paar jaar geleden werd het instituut gesubsidieerd, nu is het afwachten wat de toekomst brengt en is er minder geld beschikbaar voor een studerend viertal.

"Het was revolutionair wat cellist Stefan Metz, oprichter van de Academie, vijftien jaar geleden voor ogen stond: financiële obstakels wegnemen en een jong kwartet de kans geven om zich twee jaar lang onder te dompelen in kwartetstudie en tot ontplooiing te komen - inclusief masterclasses en adviezen over hoe te overleven."

Hoe word je een goed kwartet?

"Allereerst moet je elkaar respecteren, op muzikaal en op persoonlijk gebied. Je moet uren en uren willen studeren, alleen, maar vooral ook samen. Natuurlijk werk je aan een onfeilbare techniek, maar het soort klank dat je wilt maken, daar moet je samen aan bouwen. De focus in je leven ligt voor een aanzienlijk deel bij het kwartet. Dat is zo bezien nogal veel gevraagd voor jonge spelers. Als je goed bent, kun je hier en daar schnabbelen, lesgeven en redelijk wat geld verdienen na je conservatoriumstudie. Wie besluit er als twintiger om acht uur per dag met zijn vieren samen in een kamer te gaan zitten studeren? Het is sappelen, je moet het willen met hart en ziel.

"Een goed kwartet heeft extreem goede instrumentalisten, vier sterke persoonlijkheden en een herkenbaar geluid. Je bent met elkaar in dialoog als je speelt, je gaat de spelrelatie aan met de ander. Het opdringen van je eigen persoon is nooit de bedoeling, maar het uitwissen van je individualiteit ook niet. Dat is een heel delicate balans, maar wel een belangrijke: als je naar het toneel gaat, wil je ook niet allemaal dezelfde karakters op het podium zien, dan verveel je je enorm."

Hoe leer je dat de spelers allemaal?

"De beste docenten voor een kwartet zijn de musici zelf. Je leert van je collega's, permanent. Ogen en oren open. Wij, de docenten, leden van kwartetten uit de hele wereld, kunnen alleen maar advies geven en onze eigen ervaring inbrengen."

In de loop der jaren is de NSKA uitgebreid en het instituut werkt samen met het Conservatorium van Amsterdam: daar kun je een bachelor en een master in kwartetspel volgen. De NSKA kent een aantal succesverhalen, zoals het Ragazze Kwartet en het Dudok. Maar onlangs gooide het Rubens Kwartet de handdoek in de ring en het Russische Naïri Kwartet, een belofte, zette er vorig jaar ook een punt achter, twee van de leden wilden kinderen.

"Ja, zo kan het lopen. Ze dragen in ieder geval een prachtige kwartetgeschiedenis met zich mee en hebben hun luisteraars veel moois geboden. Het boeiende is dat ieder zijn eigen geluid heeft, helemaal vanuit zichzelf, en dat is een voorwaarde, je moet de klank produceren die bij je past.

"Het Ragazze heeft een theatrale inslag, zo zijn ze, dat is wat ze willen en voelen, al vanaf het begin. Het Dudok is traditioneler, voor hen is de markt daardoor misschien moeilijker te bespelen, maar ze zijn volkomen zichzelf, dat is de enige manier om te overleven en om samen te blijven."

Ook het Syrène Saxofoonkwartet meldde zich aan en werd toegelaten tot de NSKA. Hoe moeten we dit zien?

"De dames kwamen bij ons, niet om saxofoonles te krijgen, maar om op precies dezelfde manier gecoacht te worden als vier strijkers. Dat betekent: de filosofie van het strijkkwartet, en die gaat over historie, het samenspel, hoe versmelt je met zijn vieren totdat je één klank hebt? Het kleurenspectrum van viool, altviool en cello is enorm groot, en tegelijk kunnen ze één zijn. Voor saxofoons geldt hetzelfde. Saxofoons hebben zo'n unieke klankkleur dat ze in elkaar kunnen opgaan. Bij een blaaskwintet: hoe mooi fluit en fagot ook zijn, hun kleurenpalet verschilt sterk.

"Het repertoire voor strijkkwartet is eindeloos, anders dan voor bijvoorbeeld pianotrio of blaaskwintet. Toen Haydn, de vader van de strijkkwartetten, zijn eerste kwartetten schreef, bestonden er nog geen vaste formaties. Hij speelde zelf, de priester en nog twee dorpelingen. Pas in Beethovens tijd heb je het beroemde Schuppanzigh Kwartet."

Is het strijkkwartet ouderwets?

"Absoluut niet! Zie hoe componisten van nu geïnteresseerd zijn in het schrijven voor deze bezetting. Een willekeurig voorbeeld: Wolfgang Rihm, aan zijn hoeveelste kwartet is hij inmiddels niet toe? Het is ook een praktische vorm, je hoeft nooit een piano te huren, je kunt overal neerstrijken."

Het NSKA viert zijn 15-jarige jubileum morgen in TivoliVredenburg, Utrecht. Met optredens van onder meer het Ragazze, het Dudok en het Matangi Kwartet.

undefined

Eens in de twee jaar studeert een kwartet af

De NSKA werd in 2001 opgericht door cellist Stefan Metz van het Orlando Kwartet. Metz is nog steeds als honorair docent verbonden aan de NSKA. Eens in de twee jaar studeert er een kwartet af dat de voltijdopleiding heeft gevolgd.

Lessen bestaan uit masterclasses van kwartetmusici uit de hele wereld, instrumentale lessen op vaste basis en coaching met betrekking tot marketing, programmering en podiumpresentatie. Tot nu toe studeerden het Naïri, Anima, Atrium, Tiberius, Matangi, Rubens, Ragazze en Dudok Kwartet af aan de NSKA. Momenteel volgt het Aristos Kwartet de opleiding en wordt daarbij, net als de vorige deelnemers, gesubsidieerd. De NSKA werkt gedeeltelijk samen met het Conservatorium van Amsterdam: deze combinatie biedt een bachelor- en masteropleiding Strijkkwartet aan.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden