Met Wim Eijk is een derde 'Gijsen'-bisschop benoemd

Zonder een spoor van zachte g of het zalvende Limburgs van geestelijken uit die regio, met nuchtere zin voor de werkelijkheid is de nieuwbenoemde bisschop van Groningen, dr. W.J. Eijk, zaterdag de pers tegemoet getreden. Hij heeft naar eigen zeggen zijn nieuwe taak niet gezocht, niet begeerd. Ze is hem toegevallen en hij ziet tegen haar op als een berg, hoger dan die hem nu in Lugano omringen.

Het bisdom Groningen met zijn over een groot oppervlakte kleine aantal katholieken en weinige priesters en andere pastorale professionals heeft nooit de polarisatie gekend zoals die elders is bedreven. Bij de eerste kennismaking van de bisschop van achter de bergen met het lage, vlakke land viel geen onvertogen woord. Eijk en de tijdelijke bestuurder van het bisdom, pater C. Grasveld, zijn bezield van goede voornemens. Eijk uitte zich bescheiden, leergierig, hij was complimenteus over de mooie onbekende stad en haar groene ommelanden. ,,Laten we geduld met elkaar hebben'', vroeg hij.

De nieuwe bisschop wil niet graag van start met het stempel 'conservatief'; hij vindt bovendien dat zijn alma mater, het seminarie Rolduc, ten onrechte altijd is afgeschilderd als gesloten en behoudzuchtig. Volgens Eijk kon hij in zijn seminarietijd, afgezien van de verplichte colleges, zoveel naar buiten als hij wilde. Het gevoel van een beperkt zicht op kerk en geloof kon Eijk overigens daarmee niet wegnemen: de gelaakte beslotenheid geldt immers vooral van buiten naar binnen. Hoe vaak kregen Eijk en zijn broeders eens les van bijvoorbeeld de bij hen om de hoek wonende wijze priester prof. Henk Manders of van Catharina Halkes?

Toen Wim Eijk, inmiddels arts te Amsterdam, de roep tot het priesterschap niet meer kon en wilde negeren, meldde hij zich om raad, niet bij zijn 'eigen' bisschop, de brave Teddy Zwartkruis in Haarlem, maar in Rotterdam, bij bisschop Simonis, die zich toentertijd mét Gijsen, strak rechts in de bisschoppenconferentie profileerde.

In woord en geschrift heeft Eijk zich de afgelopen jaren laten kennen als een consciëntieus en vierkant verdediger van de door de paus verwoorde rk moraal. 'Humanae vitae', 'Evangelium vitae', 'Veritatis splendor', encyclieken die ook binnen de rk kerk deels op kritiek en onbegrip stuitten, vinden bij hem volledige steun. Een 'conservatief etiket' krijgt iemand in de rk kerk niet opgeplakt wegens ernstige bedenkingen tegen abortus, euthanasie, foetusgebruik en dergelijke. Het etiket past meer bij de stelling dat er in de grond en vanuit 'de natuurwet' maar één waarheid is, toevertrouwd aan en in beheer bij de roomskatholieke kerk, inzonderheid bij de paus. Andere 'waarheden' zijn niet-waar, misvorm of op hun best 'deelwaarheid'.

Het is dit idee van 'de' waarheid, dat Wim Eijk zonder veel mitsen, maren en nuances uitdraagt en dat hem nillens willens in een behoudende hoek zet. Het gaat immers, zo zei hij ooit in Trouw naar aanleiding van de bevolkingsconferentie in Cairo, niet om de goede bedoelingen maar om de goede visie. En daarom is het zo goed dat er een instantie op aarde is die die goede visie uitdraagt en hooghoudt.

Voor bisschop Gijsen die nu in het verre IJsland zetelt is het de oogsttijd van een die het laatste lacht. Aan zijn seminarie in Rolduc liet hij jongens studeren die elders wegens gebrekkige intellectuele bagage zouden zijn geweigerd. Maar zijn bollebozen joeg hij de een na de ander voor hogere studie naar Rome of naar een behoudende rk universiteit zoals Regensburg - om te promoveren en om nuttige relaties op te doen voor later. Het werd in 1993 al verwacht dat deze jonge generatie rolduciens de toen vacante bisschopszetels in Breda, Rotterdam en Roermond ging bezetten. Dat gebeurde toen met Muskens, Van Luyn en Wiertz nog niet. Inmiddels bestaat echter de Nederlandse bisschoppenconferentie met Punt, De Jong en nu Eijk voor een derde uit deze naoorlogse godgeleerden uit de stal van Gijsen.

Wel enigszins sneu voor enkele gerede kandidaten zonder Gijsen-verleden, zoals voor prof. Jozef Wissink die zo goed thuis is in Groningen, dr. Gerard de Korte, dr. Dick Verbakel, dr. P. Rentinck. Maar dat is gesproken met de mond van de wereld. Prof. Eijk onderstreepte het zelf: bisschop-zijn is geen sinecure. Erg eervol is het tegenwoordig evenmin. Gedwongen tot een verbintenis-voor-het-leven met een bisdom en zijn berg vol zorgen en problemen, een huwelijk-uit-gehoorzaamheid: de meeste priesters blijven liever vrijgezel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden