Met vrolijk klikwerk bladeren in het Utrechts Psalter

Tot en met zondag ligt in het Utrechtse Museum Catharijneconvent nog het prachtige Utrechts Psalterium opengeslagen op de bladzijden met de psalmen 119-121, die elk voorzien zijn van een getekende illustratie. Daarna zal het kostbare boek uit de negende eeuw weer lange tijd een sluimerend bestaan leiden in de kluis van de universiteitsbibliotheek.

Maar niet getreurd: er is nu de mogelijkheid om elke (!) pagina van het psalterium op het scherm van de thuiscomputer op te roepen. De cd-rom THE UTRECHT PSALTER; PICTURING THE PSALMS OF DAVID (verkrijgbaar in het Catharijneconvent en bestelbaar in elke boekhandel) biedt zoveel kijk- en leesplezier, dat je haast vergeet het originele boek niet in handen te hebben. Het is dan ook geen wonder dat de eerste 'druk' (duizend exemplaren) reeds is uitverkocht en er snel een tweede oplage werd gemaakt.

Zoals dat hoort bij een goede cd-rom, is niet volstaan met het louter copiëren van het boek. De makers van 'The Utrecht Psalter' (Universiteit Utrecht) hebben zich tot doel gesteld de details van alle tekeningen in het psalterium op overzichtelijke wijze te duiden. En dat is wonderwel gelukt. Wie op het scherm een bladzijde van het psalterium in beeld brengt, krijgt ernaast de vertaling van de Latijnse tekst van de desbetreffende psalm te zien, naar keuze in het Nederlands, Engels of Frans.

In die vertaling zijn die versdelen onderstreept, die ergens als detail in de fraaie tekening op de psalterium-bladzijde verbeeld zijn. Klik het vers 'Ik waak, en ben als een mus die eenzaam op het dak zit' aan (psalm 101; (102)), en in de bij de psalmtekst behorende tekening verschijnt een klein kadertje. Het omlijnde detail is met een klik op een knop sterk uit te vergroten, en jawel: in het grotere geheel van de tekening blijkt de negende-eeuwse illustrator keurig een mus op een dak te hebben weergegeven. Het werkt andersom: klik je een detail op de tekening aan, dan licht de tekst van het bijbehorende psalmvers op.

Via dit vrolijke klikwerk op versregels en inzoomen op details groeit met de minuut de bewondering voor de verbeeldingskracht van de maker(s) van de 166 tekeningen die het Utrechts Psalterium verluchten en die gezamenlijk als een hoogtepunt van de middeleeuwse tekenkunst gelden. Elke psalterium-bladzijde met tekening(en) is ook in zijn geheel uit te vergroten. In feite wordt hiermee het originele formaat verkregen, dat niet op een computerscherm past maar achter het venster heen en weer bewogen kan worden. Als extra-tje is iedere tekening bovendien voorzien van een uitgebreide beschrijving.

Er zijn op deze cd-rom meer aangename snufjes ingebouwd, zoals de mogelijkheid tot zoeken op trefwoorden en het printen van pagina's, maar enkele minpuntjes zijn er helaas ook. De handleiding voor het installeren en gebruik van het 'psalterium-programma' is ronduit gebrekkig. Wie 'The Utrecht Psalter' opstart, komt in een vrijwel leeg scherm terecht met slechts een menu-balk bovenin. Experimenteren maar! Voorts worden diegenen die niet Windows 95 maar Windows-3.11 op de thuiscomputer hebben staan, vergast op een 'bug' in het programma (te vergelijken met het krasje op een gloednieuwe plaat). Wanneer uit een psalterium-pagina een detail naar voren wordt gehaald, wordt de rest van de pagina één vieze brij (tip: tweemaal op de knop 'zoom' in de menu-balk klikken of meer dan 265 kleuren gebruiken, en dit euvel is verholpen). Toch is deze cd-rom een van de betere cd's die dit jaar verschenen zijn. Opmerkelijk is ook de lage prijs: ¿ 69,50.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden