Opinie

Met verkiezing van de lijsttrekker krijgen we knollen voor citroenen

De kandidaten (VLNR) staatssecretaris Henk Bleker, huidig fractievoorzitter Sybrand van Haersma Buma, wethouder Mona Keijzer, minister Liesbeth Spies, Tweede Kamerlid Madeleine van Toorenburg en onderwijsbestuurder Marcel Wintels tijdens het eerste debat om het lijsttrekkerschap bij het CDA.Beeld ANP

Jaap Smit, de voorzitter van het CNV, was best bereid geweest het lijsttrekkerschap van het CDA op zich te nemen. Deelnemen aan een verkiezing voor het lijsttrekkerschap wilde hij echter niet. Onzin, zo'n verkiezing, meende Smit.

Het CDA kon zoiets wat hem betreft missen als kiespijn. Nu de inhoudelijke vernieuwing van de partij is ingezet, zit de partij niet te wachten op een campagne waarbij op zijn best alleen de verschillen binnen de partij kunnen worden overbelicht.

Smit was een van de favorieten van partijvoorzitter Ruth Peetoom voor het lijsttrekkerschap bij nieuwe verkiezingen, maar de politieke realiteit heeft Peetoom en Smit ingehaald. Met verkiezingen op zo'n korte termijn kon Peetoom, die de partij bijna van de grond af opnieuw moet opbouwen, niet rekenen toen ze aan haar klus begon.

De tijdsdruk, de ervaringen van het CDA in het recente verleden en de tijdgeest zorgden ervoor dat nu ook het CDA meegaat in de schijndemocratie van verkiezingen voor het politiek leiderschap van de partij.

Hoe vreemd het fenomeen van een verkiezing van een politiek voorman ook is, een partij zal moeite hebben in het huidige tijdsgewricht te verdedigen dat er geen 'open en eerlijke strijd' om het lijsttrekkersschap plaats zal vinden.

Alsof het gaat om de ultieme vorm van democratie: kandidaten die zich in zaaltjes en in praatprogramma's op televisie in het zweet werken om maar aan te geven wat de enorme verschillen met de andere kandidaten zijn. Het eerste debat tussen de zes CDA-kandidaten afgelopen maandag was het levende bewijs van het tegendeel.

De lijsttrekkersverkiezing is een van de weinige, wellicht blijvende gevolgen van de periode-Fortuyn in de Nederlandse politiek. Aangewezen kandidaat-leiders als Melkert, Rosenmöller en Dijkstal waren tien jaar geleden niet opgewassen tegen de uitdaging van Fortuyn. Daarmee ruimte latend voor de vraag of een partijbestuur nu wel de aangewezen instantie is om het gezicht van de partij te selecteren.

Bij het CDA duurde het wat langer, maar de instant aanwijzing van Balkenende na de voorlaatste kabinetscrisis was uiteindelijk ook voor deze partij een traumatische ervaring.

Er is kortom geen alternatief voor een verkiezing van de lijsttrekker door de leden. Tegelijkertijd is de lijsttrekkersverkiezing het definitieve failliet van de politieke ledenpartij als platform voor de vorming van ideeën en ideologie.

De verpersoonlijking van de politiek is al jaren de trend. De lijsttrekkersverkiezing is daar niet meer dan een uitingsvorm van. Niet de beste verwoording en vertegenwoordiging van de ideologie is het criterium waarop uiteindelijk een lijsttrekker wordt geselecteerd, maar uitstraling en het meest mediagenieke talent.

De botsing tussen maatschappij-opvattingen is verworden tot een botsing tussen personen. Tot de verkiezingen op 12 september krijgen we niet een strijd over de rol van de overheid in de economische crisis, maar vooral een strijd tussen de goedlachse Mark Rutte en de boze Diederik Samsom (of de even boze, maar vriendelijker ogende Emile Roemer).

Dit alles onder het mom van meer democratie en openheid. Elke afwijkende mening is anti-democratisch en regentesk. We laten ons in dit land meer en meer knollen voor citroenen verkopen.

Lex Oomkes is politiek journalist bij Trouw

Jaap SmitBeeld ANP
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden