Analyse

Met twee splijtende discussies tegelijk is Rutte III een nieuwe fase ingegaan

Premier Mark Rutte en het kabinet in Vak K tijdens de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen. Uiterlijk dinsdag heeft premier Rutte zicht nodig op een voorlopige oplossing. Beeld ANP

De echte test is begonnen. Hoe duurzaam is de coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie zelf eigenlijk? De leider van de kleinste regeringspartij, Gert-Jan Segers, kon vandaag nog zo stellig zeggen: “Rutte-III zit de rit uit”. Maar de aanblik is anders.

Meningsverschillen worden niet meer toegedekt. Eerst was er VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff die riep: “Ik heb geen klimaatakkoord!”. Daarna de ommezwaai van de CDA-fractie over het kinderpardon. Fracties verrasten elkaar via de media.

Met twee splijtende discussies tegelijk is de coalitie een nieuwe fase ingegaan. Weg is het gesloten front uit het eerste jaar van Rutte-III. Ook toen waren er grote meningsverschillen, maar de fracties wisten van minuut tot minuut waar de ander mee bezig was. De samenwerking liep gesmeerd.

De grootste verandering is dat dit keer ook het regeerakkoord ter discussie staat. Dat maakt de onderhandelingen over het kinderpardon complexer dan die over bijvoorbeeld de dividendbelasting. Ook toen liepen de gemoederen hoog op, maar de verhoudingen bleven steeds bekend en vertrouwd: de VVD was voor afschaffing, de andere partijen tegen. Bij het kinderpardon ligt opeens niets meer vast.

De verhoudingen worden nu pas echt getest. De VVD is een bondgenoot kwijt over het kinderpardon. Na een verrassende draai wil de CDA-fractie, net als eerder al de ChristenUnie en D66, dat het uitzetbeleid voor kinderen minder streng wordt. De christen-democraten zijn op zoek naar een nieuwe ‘balans’ in het asielbeleid. De VVD staat alleen, niet voor de eerste keer.

Politiek mijnenveld

Een kabinetscrisis zoekt niemand, klinkt het bij alle fracties. Net zoals eerder bij de dividendbelasting trekken de fracties zich sinds deze week terug voor lange overlegsessies. De kabinetsformatie heeft hen ervaren gemaakt in taaie onderhandelingen. Premier Rutte gaf een signaal dat hij zich nog geen zorgen maakt. Hij ging gewoon naar Davos om wereldleiders te ontmoeten.

Riskant is het wel, deze nieuwe discussie, veel meer dan de discussie over klimaat. Asielbeleid is het grootste politieke mijnenveld in Den Haag. Het vorige kabinet kwam bijna ten val over de bed-bad-broodregeling. Voor de VVD is het veel moeilijker om over asielbeleid concessies te doen dan over een klimaatakkoord. Zeker nu er twee verkiezingscampagnes op stapel staan, voor de provinciale en Europese verkiezingen dit jaar, met Forum voor Democratie en PVV hijgend in de nek. De eerste gesprekken binnen de coalitie zijn deze week niet gelukt. “Een oplossing is ver weg”, sprak VVD-staatssecretaris Mark Harbers, die bij de besprekingen zit.

Gevarenzone

Uiterlijk dinsdag heeft premier Rutte zicht nodig op een voorlopige oplossing. Er moet komende week een besluit vallen over het kinderpardon, in afwachting van eventueel nieuw asielbeleid: wat te doen met de gezinnen die de komende weken uitgezet zouden worden? Het Kamerdebat is gepland voor woensdag. Voor Rutte is het schrikbeeld dat ChristenUnie, CDA en D66 met de oppositie zouden meestemmen.

Ook als er voor deze acute kwestie een bezweringsformule is gevonden, is de coalitie niet uit de gevarenzone. De discussie over het kinderpardon gaat zich hoe dan ook voortslepen tot in of na de zomer, omdat het kabinet dan pas een besluit neemt over het kinderpardon zelf.

In de tussentijd heeft de coalitie twee verkiezingscampagnes en –uitslagen te doorstaan, is er straks een nieuwe Eerste Kamer, en moeten er knopen worden doorgehakt over het klimaatakkoord. “Verschillen van mening zijn geen probleem”, zei VVD-fractieleider Klaas Dijkhoff deze week. Het klonk relativerend, maar hij voegde er een waarschuwing aan CDA, D66 en ChristenUnie aan toe: “En daarom hebben we een regeerakkoord”. De VVD is niet van plan te buigen, bedoelde hij.

Lees ook:

Lubbers II viel over milieuplannen. Heeft Rutte III daarvan geleerd?

In 1989 viel het kabinet-Lubbers II over milieuplannen. Ligt herhaling op de loer? Prominente VVD’ers blikken terug op 1989

Het wordt een beslissend jaar voor Rutte III

De tijd dringt voor het kabinet van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie.  De vijf belangrijkste knopen die het kabinet moet doorhakken op een rij. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden