Met Trump terug naar die prachtige jaren vijftig

smalltown usa | Als Donald Trump president wordt en Amerika weer groot gaat maken, is Johnstown de ideale plek om te beginnen.

Zijn helikopter zou kunnen landen bij de gigantische stars and stripes die hoog boven dat stadje in Pennsylvania wappert, op Yoder Hill. Vlak voor de landing kunnen ze hem dan nog even de prachtige bomen aanwijzen langs Luzerne Street, de laatste laan van Amerikaanse iepen die nog weerstand biedt aan een verderfelijke indringer: de Dutch elm disease.

Eenmaal op de grond zal hij wachten bij het hek van de Johnstown Inclined Railway, een funiculaire die voetgangers, en zo nu en dan zelfs een auto, 153 meter schuin omlaag brengt naar Johnstown zelf. CNN, Fox News en de andere tv-netwerken hebben hun camera's natuurlijk beneden opgesteld. Tientallen verslaggevers zullen vertellen hoe het langzame afdalen van de president een echo is van dat moment, een kleine twee jaar geleden, toen hij met de toekomstige first lady Melania omlaag kwam met de roltrap van Trump Tower in New York: lachend, zwaaiend naar deels uit betaalde figuranten bestaand publiek, door niemand serieus genomen.

Terwijl hij naar beneden komt, zal Trump misschien wat ernstiger kijken dan toen. Uitkijkend over Johnstown zal hij een besef hebben gekregen van de omvang van de belofte die hij deed toen hij het stadje in oktober 2016 bezocht en voor de omweg via die funiculaire geen tijd had.

Als het treintje nog boven is, zie je waar ze daar beneden mee te maken hebben: op het eerste gezicht is Johnstown een bedrijvig stadje dat het smalle dal van de rivier de Conemaugh deelt met een enorm fabriekscomplex. Op het tweede gezicht ligt dat fabrieksgebouw als een gewonde walvis langs de rivier, naast een downtown met verdacht veel parkeerplaatsen waar je huizen of kantoren zou verwachten. Van die staalfabriek is nog maar een klein hoekje in gebruik. En Johnstown, Pennsylvania heeft van de ruim 60.000 mensen die er in de jaren vijftig woonden, nog 20.000 inwoners over. Kom maar op, Trump: make it great again!

Tijdens die toespraak in oktober in de War Memorial Arena was Trump lyrisch over de staalfabriek, en de mensen die er werkten. "De Cambria Iron Company is gegrift in het grote verhaal van Amerika. Het was de hartenklop van deze stad. De arbeiders deden hun plicht, en meer dan dat. Ze vochten in onze oorlogen, ze betaalden hun belastingen, ze hielden het land draaiend. En wat gaven onze politici er voor terug? Ze stonden andere landen toe, goedkoop staal op onze markten te dumpen. Wij kregen de armoede, zij de fabrieken, de banen en de rijkdom!"

Genaaid worden door de elite: dat is ze in Johnstown al vaker overkomen. 127 jaar geleden, toen het nog de belangrijkste staalproducent van de VS was - prikkeldraad uit Johnstown omheinde land tot in de verste hoeken van de VS - kreeg de stad een ramp te verwerken die de doodsklap had kunnen zijn. En ook toen kon je onverschilligheid van bovenaf als oorzaak aanwijzen.

Vloedgolf

Zestien kilometer stroomopwaarts van Johnstown kun je nog de resten vinden van de South Fork-dam. Achter die dam lag een stuwmeer. Oorspronkelijk was dat bedoeld als watervoorraad voor een kanaal, later kwam het in handen van de South Fork Fishing and Hunting Club, als recreatie-oord voor ondernemers uit Pittsburgh. Geld hadden die genoeg - staalbaron Andrew Carnegie was bijvoorbeeld lid - maar aan onderhoud van de dam deden ze nauwelijks. In 1889 ging het mis: na zware regenval bezweek de dam en het complete meer begon, door de kloof van de Conemaugh, een stormloop op Johnstown. Te paard werden waarschuwingen overgebracht, maar die werden niet geloofd. De vloedgolf veegde een groot deel van de stad tegen een brug aan, de puinhoop brandde dagenlang. Er kwamen 2209 mensen om het leven. De club en zijn leden werden door een rechtbank vrijgesproken van verantwoordelijkheid: het weer was de schuldige.

Die natuurramp kwam Johnstown in een paar jaar weer te boven - en de stad bewees haar veerkracht nog eens na overstromingen in 1936 en 1977. Wat Johnstown uiteindelijk op de knieën kreeg, was geen plaatselijke stortbui: een wereldwijde economische wind blaast al decennia de Amerikaanse orders voor staal, voor auto's, voor smartphones naar Japan, Mexico, Korea en China. En de verantwoordelijke zit niet zestien kilometer bovenstrooms te vissen, die zit in Washington of New York achter een bureau. En misschien moeten we hem of haar ook wel vrijspreken: de economische ontwikkelingen zelf zijn de schuld.

Zo ver zijn miljoenen Amerikanen nog niet - en als Donald Trump straks als president naar Johnstown komt, dan waren ze kennelijk met genoeg. Dan moet hij in Pennsylvania gewonnen hebben dankzij duizenden stemmen uit Johnstown en soortgelijke stadjes. Of als hij in Pennsylvania verloor - dankzij al die Clinton-aanhangers in Philadelphia - dan won hij dankzij honderdduizenden inwoners van soortgelijke stadjes in Ohio, of Michigan, ook staten waar grote fabrieken verdwenen: de rust belt. Of door de stemmen van miljoenen Amerikanen in weer andere swing states die nog weten, of denken te weten, hoe het vroeger in al die stadjes was. Hoe daar eenvoudige, hardwerkende mensen hun brood verdienden, en hun kinderen opvoedden in de verwachting dat die het beter zouden krijgen dan zijzelf. En ze willen dat terug.

Een restant van dat fijne Amerika van pakweg de jaren vijftig (dat schijnt Trumps favoriete periode te zijn) kun je in Johnstown gemakkelijk vinden. In de Famous Coney Island Hot Dogs bijvoorbeeld, sinds 1916 in handen van dezelfde familie. Helemaal achterin zit Tom Bayush te eten, zestig jaar oud en net een dag geleden met pensioen gegaan van zijn werk bij het Rode Kruis. Je verwacht het niet als je zelf al een kleine twee jaar wordt geleefd door CNN en Fox News, maar al die opwinding over de presidentsverkiezingen is grotendeels aan hem voorbij gegaan. "Niemand ontsnapt er natuurlijk aan. En ik ga heus wel stemmen, dat doe ik altijd. Ik loop er gewoon niet de hele dag over na te denken. Ik denk liever aan mezelf."

Hij heeft Johnstown zien verkommeren. "Toen de staalfabriek dicht ging, verpieterde het, we redden het nog maar net allemaal." Toch heeft hij nooit overwogen ergens anders te gaan wonen. "Ik vind het fijn hier, het is mijn thuis, ik ken niets anders."

Hij gaat niet mee in Trumps verwijten aan de elite in Washington en Wall Street voor de neergang van Johnstown, van Amerika. "Ik weet niet door wie het komt, het is gewoon gebeurd." Evenmin is hij gevoelig voor Trumps waarschuwing dat Amerika overspoeld wordt door illegale buitenlanders, van bommenleggende Syriërs tot verkrachtende Mexicanen. "Als ik in Mexico woonde, in een huis met één kamer en vijftien andere mensen, en ik had geen baan, dan zou ik die woestijn oversteken, ik zou over die muur heen springen, ik zou alles doen wat ik kon om hier te komen."

Abortus

Maar hij stemt wel op Trump. "Vermoedelijk. Ik zou nooit voor Hillary Clinton kunnen stemmen. Clinton denkt dat abortus een geweldig idee is. Iemand die dat denkt, wil ik niet als president. De rest interesseert me niet."

Dat abortus iets moois is, vindt Clinton vast niet, wel dat het legaal moet blijven. Dat zei Trump trouwens ook jarenlang, voordat hij besloot om zich als Republikein kandidaat te stellen. Bayush kan er niet mee zitten: "Hij is van gedachten veranderd. Dat doen mensen zo vaak. Ik zei net dat ik nooit weg zou gaan uit Johnstown, volgende week kan ik evengoed naar Californië verhuizen. Ga jij me er dan aan houden?"

Nee, Tom, maar over abortus wil je misschien wel zeker weten dat iemand het zeker weet? "Ik weet zeker dat ik niet Hillary en haar ideeën wil."

Trump kan volgens hem best winnen. "Al zou hij het een stuk beter doen als hij wat vaker zijn mond hield."

En hij kan dan best een goede president worden. "Hij heeft tenminste wat andere ideeën, en hij is de eerste voor zover ik weet die geen politicus is, hij is anders. Dat is vermoedelijk wel gunstig. Verder maak ik me geen zorgen, dat dient nergens toe. Het komt wel goed."

Met die laatste opmerking kun je de bloeddruk van ongeveer de helft van de Amerikanen gevaarlijk laten stijgen. Vergeet even Trumps gemene uitspraken over immigranten en zijn eenzijdige kijk op zwart Amerika. Vergeet het wanbeheer van zijn casino's, de geheim gehouden belastingaangiften. Vergeet het dozijn getuigenissen dat hij in nabijheid van een vrouw zijn handen niet thuis kon houden. Dan nog: hoe kan het goed komen met een president die voornamelijk krantenartikelen over zichzelf leest? Die zich nauwelijks een paar minuten op een moeilijk onderwerp kan concentreren? Die dwangmatig voor elke negatieve recensie van zijn persoon twee grofheden retour móet twitteren? Die glashard kan ontkennen dat hij zei wat hij nog maar een week geleden zei, hardop, voor een camera? Is half Amerika dan helemaal gek geworden?

Nee, behalve misschien dat geen mens er in slaagt volledig rationeel in het leven te staan, en dan is dus heel Amerika gek. In dat door en door gepolariseerde land hoort bijna iedereen, formeel of niet, bij een van de twee grote partijen. Overlopen kan, maar het is wel enorm slikken - en je hebt je vrienden en familie wat uit te leggen.

Daarom moeten Democraten het nu doen met Hillary Clinton. Het oliedomme geklungel van haar en haar medewerkers met officiële, belangrijke en misschien wel geheime e-mails moeten ze dan maar zien te vergeven. Net als het tegen elkaar aanschuren van haar baan als minister, haar en Bills leven als goedbetaalde beroemdheden en het goeddoen in de Clinton Foundation.

En op hun beurt slagen Republikeinse kiezers er de laatste weken heel aardig in Donald Trump als een aanvaardbare keus te zien voor het presidentschap. In een peiling van Fox News gaf 81 procent van de Democraten aan op Clinton te gaan stemmen, en 80 procent van de Republikeinen op Trump.

Niet elke Republikein gaat dat even

Vervolg op pagina 4

Vervolg van pagina 3

makkelijk af. Volgens een peiling van de Washington Post afgelopen week doet Trump het bij vrouwen slechter dan zijn voorganger als kandidaat in 2012, Mitt Romney. Bij mannen, vooral die met een lagere opleiding, doet hij het juist beter. En omdat we het hier over de Republikeinse partij hebben wil dat zeggen: bij blanke mannen.

Slechtopgeleiden

Dat is ook de groep waar Trump zich al vanaf het begin van zijn campagne speciaal op richtte. Zij waren het vooral die hem toejuichten als hij kwam spreken, en die tegen hun gewoonte in kwamen stemmen bij de voorverkiezingen. Hij gelooft dat ze in zulke onverwachte drommen ook op 8 november naar de stembus zullen komen, dat hij de peilers voor schut zal zetten en van Clinton winnen. Als hij volgend jaar als president naar Johnstown komt, dan zal het zijn om hen te bedanken en misschien zelfs te roepen, zoals hij begin dit jaar na zijn overwinning in Nevada deed: "Ik hou van de slecht opgeleiden!"

Dat zijn geschimp op de toestand in Amerika en de leiders in Washington bij die groep doel treft, is op zich wel te begrijpen. Blanke mannen zijn niet de slechtst bedeelde groep in de Verenigde Staten, integendeel. Het is wel de groep die de afgelopen decennia het meeste is kwijtgeraakt.

De voordelen van die huidskleur en die sekse zijn er nog steeds - vraag het aan de vrouw die minder verdient voor hetzelfde werk; vraag het aan de sollicitant met een Afro-Amerikaans klinkende naam die niet opgeroepen wordt. Maar ze zijn kleiner geworden. En de vanzelfsprekendheid is weg. Om hen heen zien blanke mannen het land verkleuren en vervrouwen. En als ze dan ook nog de vakkennis missen om zich te redden op een arbeidsmarkt die handen steeds minder waardeert en hoofden steeds meer, dan hebben ze ook voor hun brood te vrezen.

Maar dan nog: Trump? Echt? De man die de leveranciers van zijn hotels op hun geld laat wachten tot ze de rekening maar flink verlagen? Die mensen zich in de schulden liet steken om de waardeloze cursussen van Trump University te kunnen volgen? Die dankzij een nauwelijks legale truc vermoedelijk al een jaar of achttien geen belasting meer betaalt? Sinds wanneer maak je je daarmee geliefd bij de Amerikaanse arbeider?

Het zou kunnen zijn dat die dat allemaal niet weet, of niet gelooft. Het was op de televisie? Het stond in de krant? Het gezag van de media is niet meer wat het is geweest. Tijdens zijn toespraak onlangs in Johnstown nam Trump de tv-verslaggevers ook weer even onder handen: "Als deze mensen eerlijk waren, dan lieten ze de arena zien. Die camera's draaien nooit eens om. We hebben hier duizenden mensen. Ze zeiden net dat het een record is voor deze arena - en de media zullen het niet melden."

Ook in mediaconsumptie splijt Amerika steeds meer. Voor een Democraat is Fox News onverdraaglijk. Welke Republikein gelooft het als de New York Times weer iets over Trump onthult? En wie leest dat nog, druk als iedereen is met het aan elkaar doorgeven van berichten die veel spannender zijn, en beter passen bij wat je gelooft. Kijk hier, op Breitbart.com: Los Angeles Times ontslaat journalist die Trump dood wenste!

Echoput

Helemaal perfect is de echoput van de sociale media natuurlijk niet. Mensen als Tom Bayush, achter zijn hot dog, weten precies wat Trump allemaal nagedragen wordt. En dat is het het verbijsterende van de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016: ze denken dat het wel mee gaat vallen.

Het is alsof het weer 1889 is, in Johnstown, en de vloedgolf is onderweg. Er wordt gewaarschuwd, maar niet iedereen verkiest te luisteren.

Dat is in de rampenbestrijding een bekend verschijnsel. Sterker nog: het is typisch gedrag van blanke mannen. Als in Oklahoma de sirenes beginnen te loeien om te waarschuwen dat er een tornado aankomt, gaat de helft van de vrouwen uit voorzorg de kelder in, en ook de helft van alle latino's, man of vrouw. Van de blanke mannen doet nog niet een op de drie dat. En een op de zes gaat kijken waar de tornado is. Diezelfde lage inschatting van het risico hoor je van ze over wapenbezit, broeikaseffect, roken: het zal wel loslopen.

Hoe dat white male effect in de wereld komt, is nog raadselachtig. Een deel van de verklaring lijkt te zijn dat tot voor kort zowel blank zijn als man in allerlei situaties meer gezag gaf. Voor blanke mannen versterkten die twee factoren elkaar, en dat laat nog steeds zijn sporen na: ze zullen minder dan anderen geneigd zijn zich te laten vertellen hoe het zit en wat ze moeten doen.

In 2007 concludeerde Dan Kahan, een criminoloog aan de Yale-universiteit, dat het effect vooral wordt veroorzaakt door een subgroep van de blanke mannen, zo'n 30 procent, die extreem ontspannen reageert op risico's. Hij interpreteerde hun houding als 'defensief denkgedrag', omdat accepteren van risico's voor die groep een tegenspraak zou opleveren met hun kijk op het leven (individualistisch, onder andere). Er is, om zo te zeggen, wel wat meer dan een tornado nodig om iemands wereldbeeld van zijn plaats te krijgen.

Dat maakt die blanke mannen nog niet dom, althans niet in alle opzichten. Het was bijvoorbeeld een plezier om vlak voor een verkiezingsbijeenkomst van Donald Trump in Manchester, New Hampshire, een tijd te praten met Patrick Coleman. Hij was nog niet zo lang geleden bewegingskundige in een ziekenhuis niet ver van Johnstown. Maar hij deed waar streekgenoot Tom Bayush zich niets bij kon voorstellen: verhuizen. Zijn vrouw vond een baan in New Hampshire en Coleman (34) zorgt nu thuis voor hun dochtertje van 20 maanden.

Nieuw en fris

Jong, goed opgeleid, niet bang om een niet-traditionele rol te vervullen: die hoort in het Clinton-kamp, zou je zeggen. Maar Coleman kiest voor Trump. Echt?

"Helemaal achter hem staan doe ik niet, vanwege de rare en soms ongepaste dingen die hij zegt. Maar hij heeft ook wel wat nieuwe en frisse ideeën. En ik ben nu eenmaal een Republikein. Voor Hillary kan ik gewoon niet stemmen. Vanwege alles wat over haar bekend is geworden, via WikiLeaks en zo."

Plezier in deze campagne heeft Coleman niet gehad "Het is triest dat we voor het eerst in onze geschiedenis geen kandidaat kiezen vanwege de verkiezingsthema's maar omdat hij of zij tenminste niet de ander is.

"Maar weet je, ik begrijp al die mensen zo goed die nu wild enthousiast zijn voor Trump. Ze voelen zich als in de Hunger Games, ze zijn het spuugzat dat iedereen in Washington de beslissingen voor ze neemt, zonder hen fatsoenlijk te vertegenwoordigen. Acht jaar geleden beloofde Obama verandering. Nu is Trump de enige die zich aandient."

Dus Trump is een dikke vette pijl die door Katniss Everdeen op de bovenbazen wordt afgeschoten - het is al lang goed als hij iemand raakt?

"Ja. Of hij is iemand die je toilet komt ontstoppen. Er zit een enorme prop wc-papier vast, die moet eruit. Dat is wat hij aan het doen is."

Make America flush again? In Johnstown, met zijn tragische waterstaatgeschiedenis, moet Trump daar natuurlijk niet mee aankomen, als hij president wordt. En ze verwachten daar toch echt meer. Maar Coleman neemt er genoegen mee: "En dan moeten na de verkiezingen de partijen eens goed naar zichzelf kijken en zich afvragen: wat zijn we eigenlijk aan het doen?"

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden