'Met Sinterklaasfeest zegt Nederlander: ik ben beter'

null Beeld anp
Beeld anp

Stel het je voor: een clowneske Jood met een te grote neus, kromme rug en een enorme zak geld onder zijn armen die vrolijk huppelt naast Sinterklaas. Het is een tafereel dat nooit geaccepteerd zou worden, zegt academicus Patricia Schor. Waarom wordt die andere raciale stereotypering, die van Zwarte Piet, dan wel als normaal gezien? Voelt de Nederlander, wars van aanpassingen van zijn traditie, zich beter dan zijn niet-westerse landgenoten?

Schor, zelf Joods, legde de vraag gisteren voor tijdens de hoorzitting over het Sinterklaasfeest in het Amsterdamse stadhuis. Samen met twintig anderen maakte ze daar bezwaar tegen de intocht van de goedheiligman in de hoofdstad die vergezeld zal worden door een horde zwarte knechten. Het belichaamt de onderdrukking van de zwarte Nederlander door zijn blanke overheerser. En dat beeld zou aan geen enkel kind in dit land mogen worden voorgeschoteld, zegt Schor.

"Vandaag de dag zou het ondenkbaar zijn de stereotype van de Jood, de gierige Jood, te vinden in een majestueus kinderfeest gehouden met de goedkeuring van de gemeente Amsterdam", schrijft Schor in haar bezwaartekst. "Wij zijn het er over eens dat een raciale stereotype niet goed is. Dat willen we vooral niet doorgeven aan de nieuwe generatie. Dat zou een verkeerd beeld van de wereld geven zowel aan Joodse als aan niet-Joodse kinderen. Dat geldt, of het zou moeten gelden, voor alle raciale stereotypen, en dus ook voor Zwarte Piet, de infantiele zwarte, dienstbaar aan de wijze witte man."

"Dit is door en door slecht"
Zo'n twintig jaar geleden streek Schor vanuit Brazilië neer in Nederland. In eerste instantie was ze zeer gecharmeerd van het Sinterklaasfeest. Dat het hele land in beroering raakte van een kinderfeest, vond ze mooi om te ervaren. Maar bij het zien van de Zwarte Pieten hield ze altijd een ongemakkelijk gevoel. Toen haar kinderen geschminkt werden, werd dit onbehagelijke gevoel onhoudbaar. "Dit kan echt niet, dacht ik. Dit is door en door verkeerd. Op het moment dat je kinderen hebt, zie je wat je doorgeeft. Wat goed en wat fout is."

De zwarte schmink confronteerde Schor met een boodschap die ze niet aan haar kinderen wilde doorgeven. "Ik vertelde ze dat Zwarte Piet iemand was die verkleed ging als een tot slaaf gemaakte zwarte. Dit was beledigend naar zwarte mensen." Kinderen leggen weliswaar niet direct de connectie met de slavernij, maar dat praat het fenomeen nog niet goed. "Ze internaliseren wel de beelden die we ze voorschotelen. Wij volwassenen zijn verantwoordelijk voor die weergaves en dus ook voor het geweten van onze kinderen. We versturen de boodschap dat zwart dom en infantiel is en kinderen reproduceren dat."

null Beeld ANP
Beeld ANP

Met het Sinterklaasfeest zeggen Nederlanders: "Wij zijn beter"
Als onderzoeker aan Universiteit Utrecht naar Portugees kolonialisme binnen de Portugese en Braziliaanse cultuur stuit Schor geregeld op theorieën over racisme. Binnen de literatuur, maar ook binnen de publieke sfeer wordt de Afrikaan geportretteerd als minder dan zijn blanke Portugese overheerser, ontdekte ze. "Een Afrikaan krijgt pas een betere positie op het moment dat blanke Portugezen hem toegang verlenen tot de hogere cultuur. Dan pas wordt hij geaccepteerd als goed."

In Nederland ziet Schor hetzelfde gebeuren. Voor niet-westerlingen hier is het moeilijk om deel uit te maken van de Nederlandse cultuur. Het Sinterklaasfeest is daar een goed voorbeeld van. "Het feest zegt eigenlijk: 'Wij zijn beter.' Deze discussie gaat ook over Nederlanders die niet-westerlingen de toegang tot hun cultureel erfgoed weigeren. Anders waren de reacties op mogelijke aanpassingen op het feest nooit zo fel."

"Val niet terug in je veilige patroon, maar ga over tot verandering"
Toch heeft de onderzoeker goede hoop dat er op termijn sprake zal zijn van verandering. "De hoorzitting was een goede stap. Bezwaarmakers gaven gefundeerde argumenten. In artikel 1 van het wetboek voor strafrecht staat immers dat niemand onheus of discriminerend bejegend mag worden."

De woordvoerster van burgemeester Eberhard van der Laan (PvdA) gaf gisteren aan dat er geen juridische grondslag is om Zwarte Piet als discriminatie te bestempelen. Schor juicht het daarom toe dat de commissie, die moet bepalen of de intocht in Amsterdam in dezelfde vorm door gaat of niet, ook de morele en ethische kant van de discussie zal meenemen.

Wel vreest Schor dat er buiten de muren van de hoorzitting, waar de stem van de meerderheid regeert, toch snel gekozen zal worden voor de weg met de minste weerstand: geen verandering. En dat is verkeerd, stelt ze: "Dit is geen kwestie van de wil van de meerderheid. De ervaringen en argumenten van zwarte Nederlanders mogen simpelweg niet gebagatelliseerd worden."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden