Met P.F. Thomése door de provinciehoofdstad H***

Het is hier binnen, op de zolder van de Haarlemse Sint-Antoniuskerk, waar zich een sleutelscène in ‘De Weldoener’ voltrekt. Beeld Werry Crone

De kunstredactie van Trouw bezoekt deze zomer plekken die bezongen, beschreven of geschilderd zijn door kunstenaars. Vandaag de roman ‘De Weldoener’ van P.F.Thomése.

De Weldoener.
P.F. Thomése.
Uitgeverij Atlas Contact.
349 bladzijden.

De man over wie dit boek gaat, is na lange omzwervingen teruggekeerd in de provinciehoofdstad H***.’ Het is de beginzin uit de roman ‘De Weldoener’ van P.F. Thomése. De man in het boek heet Theo Kiers maar noemt zich Sierk Wolffensberger. Die naam doet immers meer recht aan wie hij denkt te zijn: een groot, maar niet erkend muzikaal talent. Nóg niet erkend, wacht maar.

De man in het boek heeft ook wel iets weg van zijn schepper die vandaag op deze zonnige dag, in deze mooie straat, in de provinciehoofdstad H*** de deur opendoet. Want P.F. Thomése woont hier weliswaar al een hele tijd, maar na lange omzwervingen.

En H*** is natuurlijk Haarlem, waar anders.

“Ik ben hier min of meer thuisgekomen. Mijn ouders komen hier vandaan. Zij schepten altijd op over Haarlem, alsof het een stad is die net iets boven alle andere steden staat. Dat duur doen proef ik nog steeds wel en past ook goed bij de sfeer van het boek. Ik woonde hier nog maar kort toen ik het schreef; het hier af laten spelen was ook een manier om de stad te leren kennen.”

Beste schrijvers van Haarlem

Waar de schrijver en zijn personage niet in overeenkomen, is op het punt van de erkenning. Daar heeft de auteur niet over te klagen. Hij kreeg volop lof voor ‘Schaduwkind’ (2003), het kolderieke, later verfilmde ‘J. Kessels: The Novel’ (2009). en ‘De Onderwaterzwemmer’ (2015). Maar het is vooral sinds ‘De Weldoener’ (2010) dat Thomése tot de beste schrijvers van het land wordt gerekend. En zo niet, dan in ieder geval tot de beste schrijvers van Haarlem. Wat volgens sommigen hier dus ongeveer hetzelfde is.

We drinken koffie, we bespreken de toestand in de (boeken)-wereld, we nemen het voetbal door en dan moeten we gaan, want de schrijver heeft een wandeling uitgestippeld die ons voert door het Hollands Decor van de sleutelscène in De Weldoener.

We nemen de route die Sierk Wolffensberger zo vaak maakt in het boek. Van zijn huis in de Jansstraat op weg naar de Groenmarktkerk aan de Nieuwe Groenmarkt.

‘Zie hem gaan, met een hoofd vol muziek, onze eenpersoonsgodheid, zich haastend door de zuurgepiste Caeciliasteeg, op weg naar een heilig onderkomen.’

Thomése: “Caecilia is de beschermheilige van de muziek. Dat zijn van die grapjes die je er dan instopt.” Dat zuurgepiste is er nu wel af, trouwens. De Caeciliasteeg ( nu Ceciliasteeg geheten) is zo’n voorbeeldstraatje waar het verticaal tuinieren zo ongeveer is uitgevonden.

“Ik roep in het boek ook niet het bakfiets-Haarlem op, maar het verdwenen Haarlem”, zegt Thomése. Door het H*** te noemen geeft mij dat de vrijheid om de waarheid geweld aan te doen. Als schrijver streef je naar het idee dat de werkelijkheid vanzelf op de roman gaat lijken. Je ziet wat je wilt zien. Die Sierk leeft zijn leven ook alsof het een roman is.”

We lopen door de Jansstraat, een onaangetaste straat, nog niet gekaapt door de Subway of de Starbucks. Thomése houdt halt bij nummer 49. “Hier heb ik het huis van Wolffensberger gesitueerd, die daar woonde met een vrouw uit een hogere klasse dan waar hij zelf uit voortkwam.” Een statig huis is het, inderdaad. Daar kun je als Aankomend Groot Componist mee voor de dag komen. Ook al is het dan van je vrouw.

“En zie je die drie zeventiende-eeuwse huizen daar verderop?” De schrijver wijst. “In de verste woonde Saenredam, de schilder. Ik heb het huis zelf nog op het oog gehad, toen ik in Haarlem wilde wonen. Maar mijn vrouw vond het te onpraktisch. Jammer.” Met gevoel voor zelfspot mijmert Thomése nog even door over die gemiste kans. Dat was wat gewees, de ‘beroemde schrijver’ wonend in voorheen het huis van die beroemde schilder.

“De karaktertrekken van de hoofdpersoon zijn me ook niet helemaal vreemd. Wolffensberger is een uitvergroting van iemand die je zelf niet hoopt te worden.”

We kuieren de Nieuwe Groenmarkt op, waar de kerk niet te missen is. De Groenmarktkerk wordt het neo-barokke gebouw meestal genoemd. Maar officieel heet het Italiaans aandoende godshuis de Sint-Antoniuskerk, toegewijd aan de heilige Sint-Antonius van Padua.

Het is hier binnen, op de zolder, waar zich een sleutelscène in De Weldoener voltrekt. Onze componist treft het meisje dat zijn en haar leven een radicaal andere wending geeft. Wolffensberger beschouwt haar vanaf het eerste moment als ‘een meisje voor zichzelf’. Hij bedoelt het goed, echt.

‘Ik kom niet bij je met de dood, wil hij zeggen, ik breng je het leven, ik ben niet het einde, kindje, ik ben juist het begin. Een nieuw begin, het echte ditmaal. Het echte leven gaat nu voor jou beginnen.’

In een kerk kan dat goed, een leven laten beginnen. Als we binnen zijn, filosoferen we over de betekenis van de kerk. Dat levens er ook eindigen. Gelovige levens en ongelovige levens. Thomése: “Ik heb het boek opgedragen aan mijn vriend Louis Ferron, die ook schrijver was. Hij is in 2005 is overleden. Zijn uitvaart was hier.”

Tussen aanhalingstekens

De kerk hier is niet precies hetzelfde als in het boek. Er zit hier bijvoorbeeld geen raampje bovenin, terwijl dat in de roman van Thomése wel een rol speelt. Dat verzinnen gaat vanzelf, zegt de schrijver. “Ik moet wel iets concreets of gedetailleerds voor me zien. En je moet oppassen dat het verzinsel klopt. Dus dat je niet eerst een deur doorgaat en die vervolgens weer vergeet.”

Als we de achterkant van de Groenmarktkerk nog even hebben bekeken, in de Zoetestraat, sluiten we onze ‘literaire wandeling’ af. Tussen aanhalingstekens, ja, want onze Haarlemse gids heeft het niet zo op het fenomeen: “Volgens mij is mijn roman spannender. Dat hoop ik tenminste.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden