'Met onze criteria voor hersendood zijn we roomser dan de paus'

De hersendode patiënt ligt op zijn rug en tilt de armen een centimeter of 25 omhoog, waarna hij ze boven de borst kruist. Zelfs loopbewegingen met knieen en heupen zijn mogelijk.

Deze zogeheten Lazarusreflexen zijn zeldzaam, maar ze komen voor. Gewoonlijk worden ze uitgelokt, doordat de arts tijdelijk de kunstmatige beademing staakt. Zo stelt hij vast dat de patiënt écht niet meer zelf ademt -één van de criteria voor hersendood. Maar ook al is de patiënt hersendood, zijn lichaam blijkt nog tot allerlei reacties in staat.

Waarschijnlijk om deze reden wierp de Britse anesthesist Philip Keep de vraag op of hersendode orgaandonoren pijn kunnen voelen tijdens het verwijderen van hun organen: het is zo moeilijk te geloven dat er werkelijk niets meer tot hen doordringt. Hoogleraar neurologie A. Wintzen van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) kan er uit ervaring over meepraten. ,,Als een hersendode nog arm- of beenreflexen vertoont, roept dat zeer veel emotie op.''

Als neuroloog stelt Wintzen vast of een patiënt werkelijk hersendood is. Dat betekent onder meer dat hij reflexen test, vergelijkbaar met het bekende tikje met de hamer tegen de knie. Dan schiet het onderbeen onwillekeurig naar voren. Dit alles speelt zich volledig af tussen knie en ruggenmerg; de hersenen staan buitenspel. Daarom kunnen dergelijke reflexen ook optreden als iemand hersendood is. Maar voor al deze reflexen geldt: ze zijn geen reden om aan te nemen dat de patiënt niet hersendood is, juist omdat ze zich buiten de hersenen afspelen.

Staat eenmaal vast dat de patiënt hersendood is, dan kan hij naar de operatiekamer worden gebracht. Daar krijgt hij van Nederlandse anesthesisten standaard pijnstillers en spierverslappers, vertelt hoogleraar anesthesiologie J. van Kleef van het LUMC. Niet omdat de hersendode orgaandonor nog pijn zou voelen, maar om bloeddruk, hartslag en andere lichaamsfuncties zo stabiel mogelijk te houden. Die blijken namelijk nog altijd te reageren op prikkels -opnieuw zonder dat de hersenen daar ook maar iets mee te maken hebben.

,,Op het moment dat de chirurg in de huid begint te snijden, gaat er een signaal naar het ruggenmerg'', legt Van Kleef uit. ,,Dan komen er allerhande stresshormonen vrij, zoals noradrenaline. Daar kunnen de hartslag en de bloeddruk op reageren.'' Dergelijke schommelingen zijn schadelijk voor de donororganen, en moeten daarom zo gering mogelijk blijven.

Volgens neuroloog Winsen is er bij dit alles geen spoor van twijfel: de patiënt merkt er niets van. ,,Met onze criteria voor hersendood zijn we in Nederland roomser dan de paus. De hersenen zijn totaal en onherstelbaar vernietigd. ''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden